स तु दृष्ट्वा नदीतीरे नावम् इक्ष्वाकुनन्दनः । तितीर्षुः शीघ्रगां गङ्गाम् इदं लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥
आरोह त्वं नर व्याघ्र स्थितां नावम् इमां शनैः । सीतां चारोपयान्वक्षं परिगृह्य मनस्विनीम् ॥
स भ्रातुः शासनं श्रुत्वा सर्वम् अप्रतिकूलयन् । आरोप्य मैथिलीं पूर्वम् आरुरोहात्मवांस् ततः ॥
अथारुरोह तेजस्वी स्वयं लक्ष्मणपूर्वजः । ततो निषादाधिपतिर् गुहो ज्ञातीन् अचोदयत् ॥
अनुज्ञाय सुमन्त्रं च सबलं चैव तं गुहम् । आस्थाय नावं रामस् तु चोदयाम् आस नाविकान् ॥
ततस् तैश् चोदिता सा नौः कर्णधारसमाहिता । शुभस्फ्यवेगाभिहता शीघ्रं सलिलम् अत्यगात् ॥
मध्यं तु समनुप्राप्य भागीरथ्यास् त्व् अनिन्दिता । वैदेही प्राञ्जलिर् भूत्वा तां नदीम् इदम् अब्रवीत् ॥
पुत्रो दशरथस्यायं महाराजस्य धीमतः । निदेशं पालयत्व् एनं गङ्गे त्वदभिरक्षितः ॥
चतुर्दश हि वर्षाणि समग्राण्य् उष्य कानने । भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति ॥
ततस् त्वां देवि सुभगे क्षेमेण पुनर् आगता । यक्ष्ये प्रमुदिता गङ्गे सर्वकामसमृद्धये ॥
त्वं हि त्रिपथगा देवि ब्रह्म लोकं समीक्षसे । भार्या चोदधिराजस्य लोके ऽस्मिन् संप्रदृश्यसे ॥
सा त्वां देवि नमस्यामि प्रशंसामि च शोभने । प्राप्त राज्ये नरव्याघ्र शिवेन पुनर् आगते ॥
गवां शतसहस्राणि वस्त्राण्य् अन्नं च पेशलम् । ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रियचिकीर्षया ॥
तथा संभाषमाणा सा सीता गङ्गाम् अनिन्दिता । दक्षिणा दक्षिणं तीरं क्षिप्रम् एवाभ्युपागमत् ॥
तीरं तु समनुप्राप्य नावं हित्वा नरर्षभः । प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या च परंतपः ॥
अथाब्रवीन् महाबाहुः सुमित्रानन्दवर्धनम् । अग्रतो गच्छ सौमित्रे सीता त्वाम् अनुगच्छतु ॥
पृष्ठतो ऽहं गमिष्यामि त्वां च सीतां च पालयन् । अद्य दुःखं तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति ॥
गतं तु गङ्गापरपारम् आशु; रामं सुमन्त्रः प्रततं निरीक्ष्य । अध्वप्रकर्षाद् विनिवृत्तदृष्टिर्; मुमोच बाष्पं व्यथितस् तपस्वी ॥
तौ तत्र हत्वा चतुरो महामृगान्; वराहम् ऋश्यं पृषतं महारुरुम् । आदाय मेध्यं त्वरितं बुभुक्षितौ; वासाय काले ययतुर् वनस्पतिम् ॥
sa tu dṛṣṭvā nadītīre nāvam ikṣvākunandanaḥ | titīrṣuḥ śīghragāṃ gaṅgām idaṃ lakṣmaṇam abravīt ||
āroha tvaṃ nara vyāghra sthitāṃ nāvam imāṃ śanaiḥ | sītāṃ cāropayānvakṣaṃ parigṛhya manasvinīm ||
sa bhrātuḥ śāsanaṃ śrutvā sarvam apratikūlayan | āropya maithilīṃ pūrvam ārurohātmavāṃs tataḥ ||
athāruroha tejasvī svayaṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ | tato niṣādādhipatir guho jñātīn acodayat ||
anujñāya sumantraṃ ca sabalaṃ caiva taṃ guham | āsthāya nāvaṃ rāmas tu codayām āsa nāvikān ||
tatas taiś coditā sā nauḥ karṇadhārasamāhitā | śubhasphyavegābhihatā śīghraṃ salilam atyagāt ||
madhyaṃ tu samanuprāpya bhāgīrathyās tv aninditā | vaidehī prāñjalir bhūtvā tāṃ nadīm idam abravīt ||
putro daśarathasyāyaṃ mahārājasya dhīmataḥ | nideśaṃ pālayatv enaṃ gaṅge tvadabhirakṣitaḥ ||
caturdaśa hi varṣāṇi samagrāṇy uṣya kānane | bhrātrā saha mayā caiva punaḥ pratyāgamiṣyati ||
tatas tvāṃ devi subhage kṣemeṇa punar āgatā | yakṣye pramuditā gaṅge sarvakāmasamṛddhaye ||
tvaṃ hi tripathagā devi brahma lokaṃ samīkṣase | bhāryā codadhirājasya loke 'smin saṃpradṛśyase ||
sā tvāṃ devi namasyāmi praśaṃsāmi ca śobhane | prāpta rājye naravyāghra śivena punar āgate ||
gavāṃ śatasahasrāṇi vastrāṇy annaṃ ca peśalam | brāhmaṇebhyaḥ pradāsyāmi tava priyacikīrṣayā ||
tathā saṃbhāṣamāṇā sā sītā gaṅgām aninditā | dakṣiṇā dakṣiṇaṃ tīraṃ kṣipram evābhyupāgamat ||
tīraṃ tu samanuprāpya nāvaṃ hitvā nararṣabhaḥ | prātiṣṭhata saha bhrātrā vaidehyā ca paraṃtapaḥ ||
athābravīn mahābāhuḥ sumitrānandavardhanam | agrato gaccha saumitre sītā tvām anugacchatu ||
pṛṣṭhato 'haṃ gamiṣyāmi tvāṃ ca sītāṃ ca pālayan | adya duḥkhaṃ tu vaidehī vanavāsasya vetsyati ||
gataṃ tu gaṅgāparapāram āśu; rāmaṃ sumantraḥ pratataṃ nirīkṣya | adhvaprakarṣād vinivṛttadṛṣṭir; mumoca bāṣpaṃ vyathitas tapasvī ||
tau tatra hatvā caturo mahāmṛgān; varāham ṛśyaṃ pṛṣataṃ mahārurum | ādāya medhyaṃ tvaritaṃ bubhukṣitau; vāsāya kāle yayatur vanaspatim ||
Увидев лодку на берегу реки, радость Икшваку, желая переправиться через быстротекущую Гангу, сказал Лакшмане: «Взойди осторожно на эту стоящую лодку, о тигр среди людей, и сразу следом посади благородную Ситу, поддержав её». Услышав повеление брата, собранный Лакшмана ни в чём не перечил: сначала посадил Майтхили, затем взошёл сам. После этого сияющий старший брат Лакшманы поднялся на лодку сам. Тогда владыка нишадов Гуха приказал своим родичам; Рама, попрощавшись с Сумантрой и с Гухой вместе с его силой, взошёл на лодку и велел лодочникам грести. Лодка, направляемая внимательным кормчим и гонимая сильными ударами добрых вёсел, быстро пересекла воду. Достигнув середины Бхагиратхи, безупречная Вайдехи сложила ладони и сказала реке: «О Ганга, пусть этот сын мудрого махараджи Дашаратхи, охраняемый тобой, исполнит его повеление. Прожив полные четырнадцать лет в лесу вместе с братом и со мной, он снова вернётся. Тогда, о благословенная богиня Ганга, благополучно вернувшись, я с радостью буду почитать тебя ради исполнения всех желаний. Ведь ты, о богиня, течёшь тремя путями и созерцаешь мир Брахмы, а в этом мире являешься супругой царя океана. Поэтому я кланяюсь тебе, о прекрасная богиня, и прославляю тебя. Когда тигр среди людей обретёт царство и благополучно вернётся, я, желая порадовать тебя, пожертвую брахманам сотни тысяч коров, одежды и превосходную пищу». Так безупречная и почтительная Сита обращалась к Ганге и вскоре достигла южного берега. Достигнув берега и покинув лодку, сокрушитель врагов, лучший из мужей, отправился дальше вместе с братом и Вайдехи. Затем могучерукий Рама сказал Лакшмане, радующему Сумитру: «Иди впереди, о Саумитри, пусть Сита следует за тобой; я пойду сзади, охраняя тебя и Ситу. Сегодня Вайдехи узнает трудность лесного изгнания». Сумантра долго смотрел на Раму, быстро перешедшего на дальний берег Ганги; когда из-за дальности пути он потерял его из виду, несчастный возница, потрясённый, пролил слёзы. Там Рама и Лакшмана, голодные, добыли четырёх крупных зверей — вепря, ришью, пятнистого оленя и большого руру; взяв дозволенное мясо, они поспешно, в должное время, отправились к дереву для ночлега.
d67c8217b25e · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Переправа через Гангу становится ритуальным переходом. Сита обращается к реке как к живой святыне и связывает возвращение Рамы с будущей благодарностью; Рама же сразу устанавливает порядок движения в лесу, где любовь проявляется как защита.