Varāha Purāṇa
The origin of Naimiṣāraṇya11.46-51
69 / 1719
LinuxTurn pages
Varāha Purāṇa · 11.46-51

Śrī-Varāha

Devanāgarī

एवं दिव्योपचारेण स्नात्वा राजा महामनाः । चिन्तयामास राजेन्द्रो विस्मयाविष्टचेतनः । किमिदं मुनिसामर्थ्यं तपसो वाऽथ वा मणेः
एवं स्नात्वा शुभे वस्त्रे परिधायोत्तमे तथा । विविधान्नं तु विधिना बुभुजे स नृपोत्तमः
/50 यथा च नृपतेः पूजा कृता तेन महर्षिणा । तद्वद् भृत्यजनस्यापि चकार मुनिसत्तमः
यावत् स राजा बुभुजे सभृत्यबलवाहनः । तावदस्तगिरिं भानुर्जगामारुणसप्रभः
ततस्तु रात्रिः समपद्यताऽधुना शरच्छशाङ्कोज्ज्वलऋक्षमण्डिता । करोति रागं स च रोहिणीधवः सुसङ्गतं सौम्यगुणेषु तापि च
भृगूद्वहः कृष्णतरांशुभानुना सहोद्यतो दैत्यगुरुः सुराधिपः । अथान्तरात्पक्षगतो न राजते स्वभावयोगेन मतिस्तु देहिनाम्

Transliteration (IAST)

evaṃ divyopacāreṇa snātvā rājā mahāmanāḥ | cintayāmāsa rājendro vismayāviṣṭacetanaḥ | kimidaṃ munisāmarthyaṃ tapaso vā'tha vā maṇeḥ
evaṃ snātvā śubhe vastre paridhāyottame tathā | vividhānnaṃ tu vidhinā bubhuje sa nṛpottamaḥ
/50 yathā ca nṛpateḥ pūjā kṛtā tena maharṣiṇā | tadvad bhṛtyajanasyāpi cakāra munisattamaḥ
yāvat sa rājā bubhuje sabhṛtyabalavāhanaḥ | tāvadastagiriṃ bhānurjagāmāruṇasaprabhaḥ
tatastu rātriḥ samapadyatā'dhunā śaracchaśāṅkojjvalaṛkṣamaṇḍitā | karoti rāgaṃ sa ca rohiṇīdhavaḥ susaṅgataṃ saumyaguṇeṣu tāpi ca
bhṛgūdvahaḥ kṛṣṇatarāṃśubhānunā sahodyato daityaguruḥ surādhipaḥ | athāntarātpakṣagato na rājate svabhāvayogena matistu dehinām

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
मज्जनेmajjaneпри омовении
नृपतेस्तत्रnṛpatestatraцаря там
ननृतुश्चान्ययोषितःnanṛtuścānyayoṣitaḥи плясали иные жёны
अपराश्चaparāścaа иные
जगुस्तत्रjagustatraпели там
शक्रस्येवśakrasyevaкак у Шакры
प्रमज्जतःpramajjataḥу омывающегося
एवंevaṃтак
दिव्योपचारेणdivyopacāreṇaдивным обхождением
स्नात्वाsnātvāомывшись
राजाrājāцарь
महामनाःmahāmanāḥвеликий духом
चिन्तयामासcintayāmāsaпомыслил
राजेन्द्रोrājendroвладыка царей
विस्मयाविष्टचेतनःvismayāviṣṭacetanaḥс объятым изумлением сознанием
किमिदंkimidaṃчто это
मुनिसामर्थ्यंmunisāmarthyaṃсила мудреца
तपसोtapasoподвижничества
वाили
thaили же
मणेःmaṇeḥсамоцвета
शुभेśubheв благие
वस्त्रेvastreодежды
परिधायोत्तमेparidhāyottameоблачившись, отменные
तथाtathāтакже
विविधान्नंvividhānnaṃразную пищу
तुtuже
विधिनाvidhināпо правилу
बुभुजेbubhujeвкусил
नृपोत्तमःnṛpottamaḥлучший из царей
यथाyathāкак
नृपतेःnṛpateḥцарю
पूजाpūjāпочитание
कृताkṛtāсотворено
तेनtenaтем
महर्षिणाmaharṣiṇāвеликим мудрецом
तद्वद्tadvadтак же
भृत्यजनस्यापिbhṛtyajanasyāpiи слугам
चकारcakāraсовершил
मुनिसत्तमःmunisattamaḥлучший из мудрецов
यावत्yāvatпокуда
सभृत्यबलवाहनःsabhṛtyabalavāhanaḥсо слугами, войском и упряжками
तावदस्तगिरिंtāvadastagiriṃтогда к закатной горе
भानुर्जगामारुणसप्रभःbhānurjagāmāruṇasaprabhaḥсолнце пошло, алое блеском
ततस्तुtatastuзатем же
रात्रिःrātriḥночь
समपद्यताsamapadyatāнастала
धुनाdhunāныне
शरच्छशाङ्कोज्ज्वलऋक्षमण्डिताśaracchaśāṅkojjvalaṛkṣamaṇḍitāосенним месяцем сияющая, звёздами убранная
करोतिkarotiтворит
रागंrāgaṃлюбовь
रोहिणीधवःrohiṇīdhavaḥсупруг Рохини
सुसङ्गतंsusaṅgataṃсогласное
सौम्यगुणेषुsaumyaguṇeṣuв кротких свойствах
तापिtāpiи та
भृगूद्वहःbhṛgūdvahaḥпотомок Бхригу
कृष्णतरांशुभानुनाkṛṣṇatarāṃśubhānunāс темнейшелучистым солнцем
सहोद्यतोsahodyatoвместе взошедший
दैत्यगुरुःdaityaguruḥнаставник дайтьев
सुराधिपःsurādhipaḥвладыка богов
अथान्तरात्पक्षगतोathāntarātpakṣagatoзатем изнутри, к стороне перешедший
naне
राजतेrājateблистает
स्वभावयोगेनsvabhāvayogenaпо сочетанию собственной природы
मतिस्तुmatistuмысль же
देहिनाम्dehināmу воплощённых
saон
saон
saон
caи
caи
caи
एवंevaṃтак
राजाrājāцарь
तत्रtatraтам
Translation

«При омовении царя там плясали иные жёны, а иные пели — как у Шакры при омовении. Так, омывшись дивным обхождением, царь, великий духом, владыка царей, помыслил с объятым изумлением сознанием: „Что это — сила мудреца, подвижничества или самоцвета?“ Облачившись в благие отменные одежды, лучший из царей вкусил по правилу разную пищу. И как совершено было тем великим мудрецом почитание царю, так же лучший из мудрецов совершил и слугам. Покуда царь со слугами, войском и упряжками вкушал, солнце, алое блеском, пошло к закатной горе. Затем настала ночь, сияющая осенним месяцем и убранная звёздами; и супруг Рохини творит любовь, согласную с кроткими свойствами, и та с ним. Потомок Бхригу, наставник дайтьев, взошедший вместе с темнейшелучистым солнцем, — владыка богов; затем, перейдя изнутри к стороне, он не блистает, по сочетанию собственной природы: такова же и мысль у воплощённых».

Version

8b7915e4b645 · published Sep 3, 2026, 8:18:55 PM UTC

Available inRU

Page between verses with