Śrī-Varāha
तस्य देवा न चाश्नन्ति ततो दुःखतरं नु किम् ॥ असन्तुष्टस्तु वैषम्ये परदाराभिमर्शकः
परोपतापी मन्दात्मा ततो दुःखतरं नु किम् ॥ अकृत्वा पुष्कलं कर्म गृहे संवसते नरः
मृत्युकालवशं प्राप्तस्ततो दुःखतरं नु किम् ॥ हस्त्यश्वरथयानानि गम्यमानानि पश्यति
धावन्त्यस्याग्रतः पृष्ठे ततो दुःखतरं नु किम् ॥ अश्नन्ति पिशितं केचित्केचिच्छालिसमन्वितम्
शुष्कान्नं केचिदश्नन्ति ततो दुःखतरं नु किम् ॥ वरवस्त्रावृतां शय्यां समासेवति भूषिताम्
केचित्तृणेषु शेरन्ते ततो दुःखतरं नु किम् ॥ सुरूपो दृश्यते कश्चित्पुरुषश्चात्मकर्मभिः
tasya devā na cāśnanti tato duḥkhataraṃ nu kim || asantuṣṭastu vaiṣamye paradārābhimarśakaḥ
paropatāpī mandātmā tato duḥkhataraṃ nu kim || akṛtvā puṣkalaṃ karma gṛhe saṃvasate naraḥ
mṛtyukālavaśaṃ prāptastato duḥkhataraṃ nu kim || hastyaśvarathayānāni gamyamānāni paśyati
dhāvantyasyāgrataḥ pṛṣṭhe tato duḥkhataraṃ nu kim || aśnanti piśitaṃ kecitkecicchālisamanvitam
śuṣkānnaṃ kecidaśnanti tato duḥkhataraṃ nu kim || varavastrāvṛtāṃ śayyāṃ samāsevati bhūṣitām
kecittṛṇeṣu śerante tato duḥkhataraṃ nu kim || surūpo dṛśyate kaścitpuruṣaścātmakarmabhiḥ
«...у него и боги не вкушают, — что же горше того? Недовольный в неравенстве, касающийся чужой жены, мучитель других, тупой душою, — что же горше того? Не совершив обильного дела, живёт человек в доме и попадает во власть часа смерти, — что же горше того? Слонов, коней, колесницы и повозки видит он проезжающими, — бегут перед ним и сзади, — что же горше того? Иные вкушают мясо, иные — с рисом; иные вкушают сухую пищу, — что же горше того? Убранное, покрытое лучшими тканями ложе посещает один, а иные спят на траве, — что же горше того? Некий человек виден прекрасным своими делами...»
f538ef712d8b · published Sep 4, 2026, 5:26:38 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Список беды переходит от поступков к неравенству: у одного мясо и рис, у другого сухой хлеб; один на шёлке, другой на соломе. Горем названо само это различие.
И причина указана коротко: «своими делами». Книга не выводит неравенство ни из произвола, ни из случая, а из того, что сделано прежде.
Отдельно назван тот, кто «живёт в доме, не совершив обильного дела», и застигнут смертью. Не злодей, а тот, кто ничего не успел.