पुष्कराः पुष्कला धन्यास् तिष्याख्याश् च महामुने ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् चानुक्रमोदिताः ।
ते तत्र नद्यो मैत्रेय याः पिबन्ति शृणुष्व ताः सप्त प्रधानाः शतशस् तत्रान्याः क्षुद्रनिम्नगाः ।
गौरी कुमुद्वती चैव संध्या रात्रिर् मनोजवा ख्यातिश् च पुण्डरीका च सप्तैता वर्षनिम्नगाः ।
अत्रापि वर्णैर् भगवान् पुष्कराद्यैर् जनार्दनः यागै रुद्रस्वरूपस्थ इज्यते यज्ञसंनिधौ ।
क्रौञ्चद्वीपः समुद्रेण दधिमण्डोदकेन तु आवृतः सर्वतः क्रौञ्चद्वीपतुल्येन मानतः ।
puṣkarāḥ puṣkalā dhanyās tiṣyākhyāś ca mahāmune brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś cānukramoditāḥ /
te tatra nadyo maitreya yāḥ pibanti śṛṇuṣva tāḥ sapta pradhānāḥ śataśas tatrānyāḥ kṣudranimnagāḥ /
gaurī kumudvatī caiva saṃdhyā rātrir manojavā khyātiś ca puṇḍarīkā ca saptaitā varṣanimnagāḥ /
atrāpi varṇair bhagavān puṣkarādyair janārdanaḥ yāgai rudrasvarūpastha ijyate yajñasaṃnidhau /
krauñcadvīpaḥ samudreṇa dadhimaṇḍodakena tu āvṛtaḥ sarvataḥ krauñcadvīpatulyena mānataḥ /
Пушкары, пушкалы, дханьи и зовущиеся тишья, о великий мудрец, — это брахманы, кшатрии, вайшьи и шудры, названные по порядку.
Выслушай, о Майтрея, о реках, из которых они там пьют: главных семь, а других малых речек там сотни. Гаури, Кумудвати, Сандхья, Ратри, Маноджава, Кхьяти и Пундарика — вот семь рек тех варш.
Здесь тоже варнами, с пушкарами во главе, почитается при жертвоприношении Бхагаван Джанардана, пребывающий в образе Рудры.
Краунча-двипа со всех сторон окружена океаном сыворотки, равным ей мерою.
05515aca2616 · published Aug 22, 2026, 10:33:32 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Пятое имя в перечне обликов — Рудра, и сказано о нём так же, как о прежних: почитается Бхагаван Джанардана, пребывающий в образе Рудры.
Собрать перечень целиком стоит: Сома, Ваю, Брахма, Рудра, Солнце. Пять имён, за которыми в разных землях чтут одного. И всякий раз назван он сам — Хари, Вишну, Джанардана, — а имя облика поставлено рядом, как одежда, а не как второе лицо.
Это не сглаживание различий. Пурана не говорит «все боги равны»; она говорит, кто именно принимает почитание под каждым именем. Различие остаётся: облик — это облик.
Реки здесь названы иначе, чем на прежних двипах: Гаури, Сандхья, Ратри — «светлая», «сумерки», «ночь». Не действие, а время суток. Каждая двипа даёт своим рекам имена из своего круга понятий, и это тоже часть чертежа.