Viṣṇu Purāṇa
The Cart, the Mortar, and the Move to Vṛndāvana5.6.44-51
858 / 1027
Viṣṇu Purāṇa · 5.6.44-51
Devanāgarī

उन्मत्तशिखिसारङ्गे तस्मिन् काले महावने कृष्णरामौ मुदा युक्तौ गोपालैश् चेरतुः सह ।
क्वचिद् गोभिः समं रम्यं गेयतानरताव् उभौ चेरतुः क्वचिद् अत्यर्थं शीतवृक्षतलाश्रयौ ।
क्वचित् कदम्बस्रक्चित्रौ मयूरस्रग्धरौ क्वचित् विचित्रौ क्वचिद् आसातां विविधैर् गिरिधातुभिः ।
पर्णशय्यासु संसुप्तौ क्वचिन् निद्रान्तरैषिणौ क्वचिद् गर्जति जीमूते हाहाकाररवादृतौ ।
गायताम् अन्यगोपानां प्रशंसापरमौ क्वचित् मयूरकेकानुगतौ गोपवेणुप्रवादकौ ।
इति नानाविधैर् भावैर् उत्तमप्रीतिसंयुतौ क्रीडन्तौ तौ वने तस्मिञ् चेरतुस् तुष्टमानसौ ।
विकाले च समं गोभिर् गोपवृन्दसमन्वितौ । विहृत्याथ यथायोगं व्रजमेत्य महाबलौ ।
गोपैः समानैः सहितौ क्रीडन्तावमराविव । एवं तावूषतुस्तत्र रामकृष्णौ महाद्युती ।

Transliteration (IAST)

unmattaśikhisāraṅge tasmin kāle mahāvane kṛṣṇarāmau mudā yuktau gopālaiś ceratuḥ saha /
kvacid gobhiḥ samaṃ ramyaṃ geyatānaratāv ubhau ceratuḥ kvacid atyarthaṃ śītavṛkṣatalāśrayau /
kvacit kadambasrakcitrau mayūrasragdharau kvacit vicitrau kvacid āsātāṃ vividhair giridhātubhiḥ /
parṇaśayyāsu saṃsuptau kvacin nidrāntaraiṣiṇau kvacid garjati jīmūte hāhākāraravādṛtau /
gāyatām anyagopānāṃ praśaṃsāparamau kvacit mayūrakekānugatau gopaveṇupravādakau /
iti nānāvidhair bhāvair uttamaprītisaṃyutau krīḍantau tau vane tasmiñ ceratus tuṣṭamānasau /
vikāle ca samaṃ gobhir gopavṛndasamanvitau / vihṛtyātha yathāyogaṃ vrajametya mahābalau /
gopaiḥ samānaiḥ sahitau krīḍantāvamarāviva / evaṃ tāvūṣatustatra rāmakṛṣṇau mahādyutī /

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
उन्मत्त-शिखि-सारङ्गेunmatta-śikhi-sāraṅgeполном обезумевших павлинов и оленей
तस्मिन्tasminв том
कालेkāleв ту пору
महा-वनेmahā-vaneв великом лесу
कृष्ण-रामौkṛṣṇa-rāmauКришна и Рама
मुदाmudāс радостью
युक्तौyuktauсоединённые
गोपालैःgopālaiḥс пастушками
चेरतुःceratuḥбродили
सहsahaвместе
क्वचित्kvacitиногда
गोभिःgobhiḥс коровами
समम्samamвместе
रम्यम्ramyamотрадно
गेय-तान-रतौgeya-tāna-ratauпреданные напеву песни
उभौubhauоба
चेरतुःceratuḥбродили
क्वचित्kvacitиногда
अत्यर्थम्atyarthamвесьма
शीत-वृक्ष-तल-आश्रयौśīta-vṛkṣa-tala-āśrayauукрывшиеся под прохладным деревом
क्वचित्kvacitиногда
कदम्ब-स्रक्-चित्रौkadamba-srak-citrauпёстрые от венков кадамбы
मयूर-स्रक्-धरौmayūra-srak-dharauв венках из павлиньих перьев
क्वचित्kvacitиногда
विचित्रौvicitrauрасписные
क्वचित्kvacitиногда
आसाताम्āsātāmбывали
विविधैःvividhaiḥразными
गिरि-धातुभिःgiri-dhātubhiḥгорными красками
पर्ण-शय्यासुparṇa-śayyāsuна постелях из листьев
संसुप्तौsaṃsuptauуснувшие
क्वचित्kvacitиногда
निद्रा-अन्तर-एषिणौnidrā-antara-eṣiṇauищущие сна между делами
क्वचित्kvacitиногда
गर्जतिgarjatiкогда гремит
जीमूतेjīmūteтуча
हाहा-कार-रव-आदृतौhāhā-kāra-rava-ādṛtauзанятые криками «ха-ха»
गायताम्gāyatāmпоющих
अन्य-गोपानाम्anya-gopānāmдругих пастухов
प्रशंसा-परमौpraśaṃsā-paramauусердные в похвале
क्वचित्kvacitиногда
मयूर-केका-अनुगतौmayūra-kekā-anugatauвторящие крику павлинов
गोप-वेणु-प्रवादकौgopa-veṇu-pravādakauиграющие на пастушьей свирели
इतिitiтак
नाना-विधैःnānā-vidhaiḥразнообразными
भावैःbhāvaiḥнастроениями
उत्तम-प्रीति-संयुतौuttama-prīti-saṃyutauисполненные высшей радости
क्रीडन्तौkrīḍantauиграющие
तौtauте двое
वनेvaneв лесу
तस्मिन्tasminтом
चेरतुःceratuḥбродили
तुष्ट-मानसौtuṣṭa-mānasauс довольным сердцем
विकालेvikāleпод вечер
caи
समम्samamвместе
गोभिःgobhiḥс коровами
गोप-वृन्द-समन्वितौgopa-vṛnda-samanvitauв окружении толпы пастушков
विहृत्यvihṛtyaнаигравшись
अथathaзатем
यथा-योगम्yathā-yogamкак подобает
व्रजम्vrajamво врадж
एत्यetyaпридя
महा-बलौmahā-balauвесьма сильные
गोपैःgopaiḥс пастушками
समानैःsamānaiḥсверстниками
सहितौsahitauвместе
क्रीडन्तौkrīḍantauиграющие
अमरौamarauдвое бессмертных
इवivaсловно
एवम्evamтак
तौtauте двое
ऊषतुःūṣatuḥжили
तत्रtatraтам
राम-कृष्णौrāma-kṛṣṇauРама и Кришна
महा-द्युतीmahā-dyutīвесьма сияющие
Translation

В ту пору, в том великом лесу, полном обезумевших павлинов и оленей, Кришна и Рама, соединённые с радостью, бродили вместе с пастушками.

Иногда вместе с коровами оба отрадно бродили, преданные напеву песни; иногда весьма укрывались под прохладным деревом.

Иногда пёстрые от венков кадамбы, иногда в венках из павлиньих перьев; иногда бывали расписные разными горными красками.

Иногда уснувшие на постелях из листьев, ищущие сна между делами; иногда, когда гремела туча, занятые криками «ха-ха».

Иногда усердные в похвале другим пастухам, когда те пели; иногда, вторя крику павлинов, играющие на пастушьей свирели.

Так разнообразными настроениями, исполненные высшей радости, играющие в том лесу, они бродили с довольным сердцем.

А под вечер, наигравшись вместе с коровами, в окружении толпы пастушков, весьма сильные, приходили как подобает во врадж.

И, играя вместе со сверстниками-пастушками, словно двое бессмертных, — так и жили там Рама и Кришна, весьма сияющие.

Version

7d62a7a389e0 · published Aug 22, 2026, 7:50:32 AM UTC

Available inRU

Page between verses with