Mahābhārata
Aṃśāvataraṇa-parva (aṃśāvataraṇa-kīrtana) (The List of the Descent of the Parts)1.61.28–44
392 / 15823
Mahābhārata · 1.61.28–44
Devanāgarī

शरभो नाम यस् तेषां दैतेयानां महासुरः ॥
पौरवो नाम राजर्षिः स बभूव नरेष्व् इह ॥
द्वितीयः शलभस् तेषाम् असुराणां बभूव यः ॥
प्रह्रादो नाम बाह्लीकः स बभूव नराधिपः ॥
चन्द्रस् तु दितिजश्रेष्ठो लोके ताराधिपोपमः ॥
ऋषिको नाम राजर्षिर् बभूव नृपसत्तमः ॥
मृतपा इति विख्यातो य आसीद् असुरोत्तमः ॥
पश्चिमानूपकं विद्धि तं नृपं नृपसत्तम ॥
गविष्ठस् तु महातेजा यः प्रख्यातो महासुरः ॥
द्रुमसेन इति ख्यातः पृथिव्यां सो ऽभवन् नृपः ॥
मयूर इति विख्यातः श्रीमान् यस् तु महासुरः ॥
स विश्व इति विख्यातो बभूव पृथिवीपतिः ॥
सुपर्ण इति विख्यातस् तस्माद् अवरजस् तु यः ॥
कालकीर्तिर् इति ख्यातः पृथिव्यां सो ऽभवन् नृपः ॥
चन्द्रहन्तेति यस् तेषां कीर्तितः प्रवरो ऽसुरः ॥
शुनको नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ॥
विनाशनस् तु चन्द्रस्य य आख्यातो महासुरः ॥
जानकिर् नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ॥
दीर्घजिह्वस् तु कौरव्य य उक्तो दानवर्षभः ॥
काशिराज इति ख्यातः पृथिव्यां पृथिवीपतिः ॥
ग्रहं तु सुषुवे यं तं सिंही चन्द्रार्कमर्दनम् ॥
क्राथ इत्य् अभिविख्यातः सो ऽभवन् मनुजाधिपः ॥
अनायुषस् तु पुत्राणां चतुर्णां प्रवरो ऽसुरः ॥
विक्षरो नाम तेजस्वी वसुमित्रो ऽभवन् नृपः ॥
द्वितीयो विक्षराद्यस् तु नराधिप महासुरः ॥
पांसुराष्ट्राधिप इति विश्रुतः सो ऽभवन् नृपः ॥
बलवीर इति ख्यातो यस् त्व् आसीद् असुरोत्तमः ॥
पौण्ड्रमत्स्यक इत्य् एव स बभूव नराधिपः ॥
वृत्र इत्य् अभिविख्यातो यस् तु राजन् महासुरः ॥
मणिमान् नाम राजर्षिः स बभूव नराधिपः ॥
क्रोधहन्तेति यस् तस्य बभूवावरजो ऽसुरः ॥
दण्ड इत्य् अभिविख्यातः स आसीन् नृपतिः क्षितौ ॥
क्रोधवर्धन इत्य् एव यस् त्व् अन्यः परिकीर्तितः ॥
दण्डधार इति ख्यातः सो ऽभवन् मनुजेश्वरः ॥

Transliteración (IAST)

śarabho nāma yas teṣāṃ daiteyānāṃ mahāsuraḥ ||
pauravo nāma rājarṣiḥ sa babhūva nareṣv iha ||
dvitīyaḥ śalabhas teṣām asurāṇāṃ babhūva yaḥ ||
prahrādo nāma bāhlīkaḥ sa babhūva narādhipaḥ ||
candras tu ditijaśreṣṭho loke tārādhipopamaḥ ||
ṛṣiko nāma rājarṣir babhūva nṛpasattamaḥ ||
mṛtapā iti vikhyāto ya āsīd asurottamaḥ ||
paścimānūpakaṃ viddhi taṃ nṛpaṃ nṛpasattama ||
gaviṣṭhas tu mahātejā yaḥ prakhyāto mahāsuraḥ ||
drumasena iti khyātaḥ pṛthivyāṃ so 'bhavan nṛpaḥ ||
mayūra iti vikhyātaḥ śrīmān yas tu mahāsuraḥ ||
sa viśva iti vikhyāto babhūva pṛthivīpatiḥ ||
suparṇa iti vikhyātas tasmād avarajas tu yaḥ ||
kālakīrtir iti khyātaḥ pṛthivyāṃ so 'bhavan nṛpaḥ ||
candrahanteti yas teṣāṃ kīrtitaḥ pravaro 'suraḥ ||
śunako nāma rājarṣiḥ sa babhūva narādhipaḥ ||
vināśanas tu candrasya ya ākhyāto mahāsuraḥ ||
jānakir nāma rājarṣiḥ sa babhūva narādhipaḥ ||
dīrghajihvas tu kauravya ya ukto dānavarṣabhaḥ ||
kāśirāja iti khyātaḥ pṛthivyāṃ pṛthivīpatiḥ ||
grahaṃ tu suṣuve yaṃ taṃ siṃhī candrārkamardanam ||
krātha ity abhivikhyātaḥ so 'bhavan manujādhipaḥ ||
anāyuṣas tu putrāṇāṃ caturṇāṃ pravaro 'suraḥ ||
vikṣaro nāma tejasvī vasumitro 'bhavan nṛpaḥ ||
dvitīyo vikṣarādyas tu narādhipa mahāsuraḥ ||
pāṃsurāṣṭrādhipa iti viśrutaḥ so 'bhavan nṛpaḥ ||
balavīra iti khyāto yas tv āsīd asurottamaḥ ||
pauṇḍramatsyaka ity eva sa babhūva narādhipaḥ ||
vṛtra ity abhivikhyāto yas tu rājan mahāsuraḥ ||
maṇimān nāma rājarṣiḥ sa babhūva narādhipaḥ ||
krodhahanteti yas tasya babhūvāvarajo 'suraḥ ||
daṇḍa ity abhivikhyātaḥ sa āsīn nṛpatiḥ kṣitau ||
krodhavardhana ity eva yas tv anyaḥ parikīrtitaḥ ||
daṇḍadhāra iti khyātaḥ so 'bhavan manujeśvaraḥ ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
मृतपा असुरोत्तमः पश्चिमानूपकं नृपं विद्धिmṛtapā asurottamaḥ paścimānūpakaṃ nṛpaṃ viddhiknow the best of asuras, Mritapa, as the king of western Anupa
गविष्ठः महातेजाः महासुरः द्रुमसेनः इति नृपः अभवत्gaviṣṭhaḥ mahātejāḥ mahāsuraḥ drumasenaḥ iti nṛpaḥ abhavatthe greatly radiant, great asura Gavishtha became king as Drumasena
मयूरः महासुरः विश्वः इति पृथिवीपतिः बभूवmayūraḥ mahāsuraḥ viśvaḥ iti pṛthivīpatiḥ babhūvathe great asura Mayura became king as Vishva
तस्मात् अवरजः सुपर्णः कालकीर्तिः इति नृपः अभवत्tasmāt avarajaḥ suparṇaḥ kālakīrtiḥ iti nṛpaḥ abhavathis younger brother Suparna became king as Kalakirti
तेषां प्रवरः चन्द्रहन्ता असुरः शुनकः नाम राजर्षिः नराधिपः बभूवteṣāṃ pravaraḥ candrahantā asuraḥ śunakaḥ nāma rājarṣiḥ narādhipaḥ babhūvathe best of them, the asura Chandrahantri, became a royal sage named Shunaka
चन्द्रस्य विनाशनः महासुरः जानकिः नाम राजर्षिः नराधिपः बभूवcandrasya vināśanaḥ mahāsuraḥ jānakiḥ nāma rājarṣiḥ narādhipaḥ babhūvathe great asura Vinashana, the [foe] of Chandra, became a royal sage named Janaki
दीर्घजिह्वः दानवर्षभः काशिराजः इति पृथिवीपतिः [आसीत्]dīrghajihvaḥ dānavarṣabhaḥ kāśirājaḥ iti pṛthivīpatiḥ [āsīt]the bull among danavas, Dirghajihva, became the king of Kashi
सिंही यं ग्रहं चन्द्रार्कमर्दनं सुषुवे सः क्राथः इति मनुजाधिपः अभवत्siṃhī yaṃ grahaṃ candrārkamardanaṃ suṣuve saḥ krāthaḥ iti manujādhipaḥ abhavatthe demon-graha, tormentor of the moon and sun, [son] of Simhika, became the lord of men Kratha
अनायुषः चतुर्णां पुत्राणां प्रवरः विक्षरः तेजस्वी वसुमित्रः नृपः अभवत्anāyuṣaḥ caturṇāṃ putrāṇāṃ pravaraḥ vikṣaraḥ tejasvī vasumitraḥ nṛpaḥ abhavatthe best of the four sons of Anayus, the fiery Vikshara, became king as Vasumitra
द्वितीयः विक्षरात् महासुरः पांसुराष्ट्राधिपः इति नृपः अभवत्dvitīyaḥ vikṣarāt mahāsuraḥ pāṃsurāṣṭrādhipaḥ iti nṛpaḥ abhavatthe second after Vikshara, a great asura, became king, lord of Pamsurashtra
बलवीरः असुरोत्तमः पौण्ड्रमत्स्यकः इति नराधिपः बभूवbalavīraḥ asurottamaḥ pauṇḍramatsyakaḥ iti narādhipaḥ babhūvathe best of asuras, Balavira, became the lord of men Paundramatsyaka
वृत्रः महासुरः मणिमान् नाम राजर्षिः नराधिपः बभूवvṛtraḥ mahāsuraḥ maṇimān nāma rājarṣiḥ narādhipaḥ babhūvathe great asura Vritra became a royal sage named Maniman
तस्य अनुजः क्रोधहन्ता असुरः दण्डः इति क्षितौ नृपतिः आसीत्tasya anujaḥ krodhahantā asuraḥ daṇḍaḥ iti kṣitau nṛpatiḥ āsīthis younger brother, the asura Krodhahantri, became on earth the king Danda
क्रोधवर्धनः अन्यः दण्डधारः इति मनुजेश्वरः अभवत्krodhavardhanaḥ anyaḥ daṇḍadhāraḥ iti manujeśvaraḥ abhavatanother [demon], Krodhavardhana, became the lord of men Dandadhara
शरभोśarabhooriginal form "śarabho", added to complete the word-by-word coverage
यस्yasoriginal form "yas", added to complete the word-by-word coverage
दैतेयानांdaiteyānāṃoriginal form "daiteyānāṃ", added to complete the word-by-word coverage
पौरवोpauravooriginal form "pauravo", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
नरेष्व्nareṣvoriginal form "nareṣv", added to complete the word-by-word coverage
इहihaoriginal form "iha", added to complete the word-by-word coverage
शलभस्śalabhasoriginal form "śalabhas", added to complete the word-by-word coverage
तेषाम्teṣāmoriginal form "teṣām", added to complete the word-by-word coverage
असुराणांasurāṇāṃoriginal form "asurāṇāṃ", added to complete the word-by-word coverage
यःyaḥoriginal form "yaḥ", added to complete the word-by-word coverage
प्रह्रादोprahrādooriginal form "prahrādo", added to complete the word-by-word coverage
बाह्लीकःbāhlīkaḥoriginal form "bāhlīkaḥ", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
चन्द्रस्candrasoriginal form "candras", added to complete the word-by-word coverage
तुtuoriginal form "tu", added to complete the word-by-word coverage
दितिजश्रेष्ठोditijaśreṣṭhooriginal form "ditijaśreṣṭho", added to complete the word-by-word coverage
लोकेlokeoriginal form "loke", added to complete the word-by-word coverage
ताराधिपोपमःtārādhipopamaḥoriginal form "tārādhipopamaḥ", added to complete the word-by-word coverage
ऋषिकोṛṣikooriginal form "ṛṣiko", added to complete the word-by-word coverage
नामnāmaoriginal form "nāma", added to complete the word-by-word coverage
राजर्षिर्rājarṣiroriginal form "rājarṣir", added to complete the word-by-word coverage
नृपसत्तमःnṛpasattamaḥoriginal form "nṛpasattamaḥ", added to complete the word-by-word coverage
विख्यातोvikhyātooriginal form "vikhyāto", added to complete the word-by-word coverage
yaoriginal form "ya", added to complete the word-by-word coverage
आसीद्āsīdoriginal form "āsīd", added to complete the word-by-word coverage
तंtaṃoriginal form "taṃ", added to complete the word-by-word coverage
नृपसत्तमnṛpasattamaoriginal form "nṛpasattama", added to complete the word-by-word coverage
गविष्ठस्gaviṣṭhasoriginal form "gaviṣṭhas", added to complete the word-by-word coverage
तुtuoriginal form "tu", added to complete the word-by-word coverage
महातेजाmahātejāoriginal form "mahātejā", added to complete the word-by-word coverage
यःyaḥoriginal form "yaḥ", added to complete the word-by-word coverage
प्रख्यातोprakhyātooriginal form "prakhyāto", added to complete the word-by-word coverage
द्रुमसेनdrumasenaoriginal form "drumasena", added to complete the word-by-word coverage
ख्यातःkhyātaḥoriginal form "khyātaḥ", added to complete the word-by-word coverage
पृथिव्यांpṛthivyāṃoriginal form "pṛthivyāṃ", added to complete the word-by-word coverage
सोsooriginal form "so", added to complete the word-by-word coverage
ऽभवन्'bhavanoriginal form "'bhavan", added to complete the word-by-word coverage
मयूरmayūraoriginal form "mayūra", added to complete the word-by-word coverage
विख्यातःvikhyātaḥoriginal form "vikhyātaḥ", added to complete the word-by-word coverage
श्रीमान्śrīmānoriginal form "śrīmān", added to complete the word-by-word coverage
यस्yasoriginal form "yas", added to complete the word-by-word coverage
तुtuoriginal form "tu", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
विश्वviśvaoriginal form "viśva", added to complete the word-by-word coverage
विख्यातोvikhyātooriginal form "vikhyāto", added to complete the word-by-word coverage
सुपर्णsuparṇaoriginal form "suparṇa", added to complete the word-by-word coverage
विख्यातस्vikhyātasoriginal form "vikhyātas", added to complete the word-by-word coverage
तस्माद्tasmādoriginal form "tasmād", added to complete the word-by-word coverage
अवरजस्avarajasoriginal form "avarajas", added to complete the word-by-word coverage
तुtuoriginal form "tu", added to complete the word-by-word coverage
यःyaḥoriginal form "yaḥ", added to complete the word-by-word coverage
कालकीर्तिर्kālakīrtiroriginal form "kālakīrtir", added to complete the word-by-word coverage
ख्यातःkhyātaḥoriginal form "khyātaḥ", added to complete the word-by-word coverage
पृथिव्यांpṛthivyāṃoriginal form "pṛthivyāṃ", added to complete the word-by-word coverage
सोsooriginal form "so", added to complete the word-by-word coverage
ऽभवन्'bhavanoriginal form "'bhavan", added to complete the word-by-word coverage
चन्द्रहन्तेतिcandrahantetioriginal form "candrahanteti", added to complete the word-by-word coverage
यस्yasoriginal form "yas", added to complete the word-by-word coverage
तेषांteṣāṃoriginal form "teṣāṃ", added to complete the word-by-word coverage
कीर्तितःkīrtitaḥoriginal form "kīrtitaḥ", added to complete the word-by-word coverage
प्रवरोpravarooriginal form "pravaro", added to complete the word-by-word coverage
ऽसुरः'suraḥoriginal form "'suraḥ", added to complete the word-by-word coverage
शुनकोśunakooriginal form "śunako", added to complete the word-by-word coverage
नामnāmaoriginal form "nāma", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
बभूवbabhūvaoriginal form "babhūva", added to complete the word-by-word coverage
विनाशनस्vināśanasoriginal form "vināśanas", added to complete the word-by-word coverage
तुtuoriginal form "tu", added to complete the word-by-word coverage
yaoriginal form "ya", added to complete the word-by-word coverage
आख्यातोākhyātooriginal form "ākhyāto", added to complete the word-by-word coverage
जानकिर्jānakiroriginal form "jānakir", added to complete the word-by-word coverage
नामnāmaoriginal form "nāma", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
बभूवbabhūvaoriginal form "babhūva", added to complete the word-by-word coverage
दीर्घजिह्वस्dīrghajihvasoriginal form "dīrghajihvas", added to complete the word-by-word coverage
तुtuoriginal form "tu", added to complete the word-by-word coverage
कौरव्यkauravyaoriginal form "kauravya", added to complete the word-by-word coverage
yaoriginal form "ya", added to complete the word-by-word coverage
उक्तोuktooriginal form "ukto", added to complete the word-by-word coverage
काशिराजkāśirājaoriginal form "kāśirāja", added to complete the word-by-word coverage
ख्यातःkhyātaḥoriginal form "khyātaḥ", added to complete the word-by-word coverage
पृथिव्यांpṛthivyāṃoriginal form "pṛthivyāṃ", added to complete the word-by-word coverage
तुtuoriginal form "tu", added to complete the word-by-word coverage
तंtaṃoriginal form "taṃ", added to complete the word-by-word coverage
चन्द्रार्कमर्दनम्candrārkamardanamoriginal form "candrārkamardanam", added to complete the word-by-word coverage
क्राथkrāthaoriginal form "krātha", added to complete the word-by-word coverage
इत्य्ityoriginal form "ity", added to complete the word-by-word coverage
अभिविख्यातःabhivikhyātaḥoriginal form "abhivikhyātaḥ", added to complete the word-by-word coverage
सोsooriginal form "so", added to complete the word-by-word coverage
ऽभवन्'bhavanoriginal form "'bhavan", added to complete the word-by-word coverage
अनायुषस्anāyuṣasoriginal form "anāyuṣas", added to complete the word-by-word coverage
तुtuoriginal form "tu", added to complete the word-by-word coverage
प्रवरोpravarooriginal form "pravaro", added to complete the word-by-word coverage
ऽसुरः'suraḥoriginal form "'suraḥ", added to complete the word-by-word coverage
विक्षरोvikṣarooriginal form "vikṣaro", added to complete the word-by-word coverage
नामnāmaoriginal form "nāma", added to complete the word-by-word coverage
वसुमित्रोvasumitrooriginal form "vasumitro", added to complete the word-by-word coverage
ऽभवन्'bhavanoriginal form "'bhavan", added to complete the word-by-word coverage
द्वितीयोdvitīyooriginal form "dvitīyo", added to complete the word-by-word coverage
विक्षराद्यस्vikṣarādyasoriginal form "vikṣarādyas", added to complete the word-by-word coverage
तुtuoriginal form "tu", added to complete the word-by-word coverage
नराधिपnarādhipaoriginal form "narādhipa", added to complete the word-by-word coverage
पांसुराष्ट्राधिपpāṃsurāṣṭrādhipaoriginal form "pāṃsurāṣṭrādhipa", added to complete the word-by-word coverage
विश्रुतःviśrutaḥoriginal form "viśrutaḥ", added to complete the word-by-word coverage
सोsooriginal form "so", added to complete the word-by-word coverage
ऽभवन्'bhavanoriginal form "'bhavan", added to complete the word-by-word coverage
बलवीरbalavīraoriginal form "balavīra", added to complete the word-by-word coverage
ख्यातोkhyātooriginal form "khyāto", added to complete the word-by-word coverage
यस्yasoriginal form "yas", added to complete the word-by-word coverage
त्व्tvoriginal form "tv", added to complete the word-by-word coverage
आसीद्āsīdoriginal form "āsīd", added to complete the word-by-word coverage
पौण्ड्रमत्स्यकpauṇḍramatsyakaoriginal form "pauṇḍramatsyaka", added to complete the word-by-word coverage
इत्य्ityoriginal form "ity", added to complete the word-by-word coverage
एवevaoriginal form "eva", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
बभूवbabhūvaoriginal form "babhūva", added to complete the word-by-word coverage
वृत्रvṛtraoriginal form "vṛtra", added to complete the word-by-word coverage
इत्य्ityoriginal form "ity", added to complete the word-by-word coverage
अभिविख्यातोabhivikhyātooriginal form "abhivikhyāto", added to complete the word-by-word coverage
यस्yasoriginal form "yas", added to complete the word-by-word coverage
तुtuoriginal form "tu", added to complete the word-by-word coverage
राजन्rājanoriginal form "rājan", added to complete the word-by-word coverage
महासुरःmahāsuraḥoriginal form "mahāsuraḥ", added to complete the word-by-word coverage
नामnāmaoriginal form "nāma", added to complete the word-by-word coverage
राजर्षिःrājarṣiḥoriginal form "rājarṣiḥ", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
बभूवbabhūvaoriginal form "babhūva", added to complete the word-by-word coverage
नराधिपःnarādhipaḥoriginal form "narādhipaḥ", added to complete the word-by-word coverage
क्रोधहन्तेतिkrodhahantetioriginal form "krodhahanteti", added to complete the word-by-word coverage
यस्yasoriginal form "yas", added to complete the word-by-word coverage
बभूवावरजोbabhūvāvarajooriginal form "babhūvāvarajo", added to complete the word-by-word coverage
ऽसुरः'suraḥoriginal form "'suraḥ", added to complete the word-by-word coverage
दण्डdaṇḍaoriginal form "daṇḍa", added to complete the word-by-word coverage
इत्य्ityoriginal form "ity", added to complete the word-by-word coverage
अभिविख्यातःabhivikhyātaḥoriginal form "abhivikhyātaḥ", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
आसीन्āsīnoriginal form "āsīn", added to complete the word-by-word coverage
क्रोधवर्धनkrodhavardhanaoriginal form "krodhavardhana", added to complete the word-by-word coverage
इत्य्ityoriginal form "ity", added to complete the word-by-word coverage
एवevaoriginal form "eva", added to complete the word-by-word coverage
यस्yasoriginal form "yas", added to complete the word-by-word coverage
त्व्tvoriginal form "tv", added to complete the word-by-word coverage
परिकीर्तितःparikīrtitaḥoriginal form "parikīrtitaḥ", added to complete the word-by-word coverage
दण्डधारdaṇḍadhāraoriginal form "daṇḍadhāra", added to complete the word-by-word coverage
इतिitioriginal form "iti", added to complete the word-by-word coverage
ख्यातःkhyātaḥoriginal form "khyātaḥ", added to complete the word-by-word coverage
सोsooriginal form "so", added to complete the word-by-word coverage
ऽभवन्'bhavanoriginal form "'bhavan", added to complete the word-by-word coverage
Traducción

‘He who is renowned as the best of the asuras, named Mritapa — know him, O best of kings, as the king of western Anupa. Gavishtha, greatly radiant, who is renowned as a great asura, became, renowned as Drumasena, a king on earth. That illustrious great asura renowned as Mayura became, renowned as Vishva, a king of the earth. And his younger brother, renowned as Suparna, became, renowned as Kalakirti, a king on earth. He who is renowned as the best of them, the asura Chandrahantri, became a royal sage named Shunaka, a lord of men. That great asura renowned as Vinashana, the foe of Chandra, became a royal sage named Janaki, a lord of men. Dirghajihva, the bull among danavas, O Kauravya, who was named, became a king on earth, renowned as the king of Kashi. And that demon-graha, tormentor of the moon and sun, whom Simhika bore, became, renowned as Kratha, a lord of men. Of the four sons of Anayus, the best was the fiery asura Vikshara; he became king as Vasumitra. The second after Vikshara, who was a great asura, O lord of men, became, renowned as the lord of Pamsurashtra, a king. He who is renowned as the best of the asuras, named Balavira, became the lord of men [named] Paundramatsyaka. He who, O king, is renowned as the great asura Vritra, became a royal sage named Maniman, a lord of men. And that asura who was his younger brother, [named] Krodhahantri, became, renowned as Danda, a king on earth. And that other one, renowned as Krodhavardhana, became, renowned as Dandadhara, a lord of men.’

Versión

5069c7fa2134 · publicado 12 jul 2026, 15:37:30 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con