Mahābhārata 3.282.1-9

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
एतस्मिन्न् एव काले तु द्युमत्सेनो महावने ॥
लब्धचक्षुः प्रसन्नात्मा दृष्ट्या सर्वं ददर्श ह ॥
स सर्वान् आश्रमान् गत्वा शैब्यया सह भार्यया ॥
पुत्रहेतोः पराम् आर्तिं जगाम मनुजर्षभ ॥
ताव् आश्रमान् नदीश् चैव वनानि च सरांसि च ॥
तांस् तान् देशान् विचिन्वन्तौ दम्पती परिजग्मतुः ॥
श्रुत्वा शब्दं तु यत् किं चिद् उन्मुखौ सुतशङ्कया ॥
सावित्रीसहितो ऽभ्येति सत्यवान् इत्य् अधावताम् ॥
भिन्नैश् च परुषैः पादैः सव्रणैः शोणितोक्षितैः ॥
कुशकण्टकविद्धाङ्गाव् उन्मत्ताव् इव धावतः ॥
ततो ऽभिसृत्य तैर् विप्रैः सर्वैर् आश्रमवासिभिः ॥
परिवार्य समाश्वास्य समानीतौ स्वम् आश्रमम् ॥
तत्र भार्यासहायः स वृतो वृद्धैस् तपोधनैः ॥
आश्वासितो विचित्रार्थैः पूर्वराज्ञां कथाश्रयैः ॥
ततस् तौ पुनर् आश्वस्तौ वृद्धौ पुत्रदिदृक्षया ॥
बाल्ये वृत्तानि पुत्रस्य स्मरन्तौ भृशदुःखितौ ॥
पुनर् उक्त्वा च करुणां वाचं तौ शोककर्शितौ ॥
हा पुत्र हा साध्वि वधूः क्वासि क्वासीत्य् अरोदताम् ॥

Transliteración (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
etasminn eva kāle tu dyumatseno mahāvane ||
labdhacakṣuḥ prasannātmā dṛṣṭyā sarvaṃ dadarśa ha ||
sa sarvān āśramān gatvā śaibyayā saha bhāryayā ||
putrahetoḥ parām ārtiṃ jagāma manujarṣabha ||
tāv āśramān nadīś caiva vanāni ca sarāṃsi ca ||
tāṃs tān deśān vicinvantau dampatī parijagmatuḥ ||
śrutvā śabdaṃ tu yat kiṃ cid unmukhau sutaśaṅkayā ||
sāvitrīsahito 'bhyeti satyavān ity adhāvatām ||
bhinnaiś ca paruṣaiḥ pādaiḥ savraṇaiḥ śoṇitokṣitaiḥ ||
kuśakaṇṭakaviddhāṅgāv unmattāv iva dhāvataḥ ||
tato 'bhisṛtya tair vipraiḥ sarvair āśramavāsibhiḥ ||
parivārya samāśvāsya samānītau svam āśramam ||
tatra bhāryāsahāyaḥ sa vṛto vṛddhais tapodhanaiḥ ||
āśvāsito vicitrārthaiḥ pūrvarājñāṃ kathāśrayaiḥ ||
tatas tau punar āśvastau vṛddhau putradidṛkṣayā ||
bālye vṛttāni putrasya smarantau bhṛśaduḥkhitau ||
punar uktvā ca karuṇāṃ vācaṃ tau śokakarśitau ||
hā putra hā sādhvi vadhūḥ kvāsi kvāsīty arodatām ||

Palabra por palabra

SánscritoIASTSignificado

मार्कण्डेय उवाच एतस्मिन्न् एव काले तु द्युमत्सेनो महावने ॥ लब्धचक्षुः प्रसन्नात्मा दृष्ट्या सर्वं ददर्श ह ॥ स सर्वान् आश्रमान् गत्वा शैब्यया सह भार्यया ॥ पुत्रहेतोः पराम् आर्तिं जगाम मनुजर्षभ ॥ ताव् आश्रमान् नदीश् चैव वनानि च सरांसि च ॥ तांस् तान् देशान् विचिन्वन्तौ दम्पती परिजग्मतुः ॥ श्रुत्वा शब्दं तु यत् किं चिद् उन्मुखौ सुतशङ्कया ॥ सावित्रीसहितो ऽभ्येति सत्यवान् इत्य् अधावताम् ॥ भिन्नैश् च परुषैः पादैः सव्रणैः शोणितोक्षितैः ॥ कुशकण्टकविद्धाङ्गाव् उन्मत्ताव् इव धावतः ॥ ततो ऽभिसृत्य तैर् विप्रैः सर्वैर् आश्रमवासिभिः ॥ परिवार्य समाश्वास्य समानीतौ स्वम् आश्रमम् ॥ तत्र भार्यासहायः स वृतो वृद्धैस् तपोधनैः ॥ आश्वासितो विचित्रार्थैः पूर्वराज्ञां कथाश्रयैः ॥ ततस् तौ पुनर् आश्वस्तौ वृद्धौ पुत्रदिदृक्षया ॥ बाल्ये वृत्तानि पुत्रस्य स्मरन्तौ भृशदुःखितौ ॥ पुनर् उक्त्वा च करुणां वाचं तौ शोककर्शितौ ॥ हा पुत्र हा साध्वि वधूः क्वासि क्वासीत्य् अरोदताम् ॥mārkaṇḍeya uvāca etasminn eva kāle tu dyumatseno mahāvane || labdhacakṣuḥ prasannātmā dṛṣṭyā sarvaṃ dadarśa ha || sa sarvān āśramān gatvā śaibyayā saha bhāryayā || putrahetoḥ parām ārtiṃ jagāma manujarṣabha || tāv āśramān nadīś caiva vanāni ca sarāṃsi ca || tāṃs tān deśān vicinvantau dampatī parijagmatuḥ || śrutvā śabdaṃ tu yat kiṃ cid unmukhau sutaśaṅkayā || sāvitrīsahito 'bhyeti satyavān ity adhāvatām || bhinnaiś ca paruṣaiḥ pādaiḥ savraṇaiḥ śoṇitokṣitaiḥ || kuśakaṇṭakaviddhāṅgāv unmattāv iva dhāvataḥ || tato 'bhisṛtya tair vipraiḥ sarvair āśramavāsibhiḥ || parivārya samāśvāsya samānītau svam āśramam || tatra bhāryāsahāyaḥ sa vṛto vṛddhais tapodhanaiḥ || āśvāsito vicitrārthaiḥ pūrvarājñāṃ kathāśrayaiḥ || tatas tau punar āśvastau vṛddhau putradidṛkṣayā || bālye vṛttāni putrasya smarantau bhṛśaduḥkhitau || punar uktvā ca karuṇāṃ vācaṃ tau śokakarśitau || hā putra hā sādhvi vadhūḥ kvāsi kvāsīty arodatām ||At this very time, in the great forest, Dyumatsena regains his sight and a clear mind, and sees everything around him; together with his wife Shaibya, grieving over their son, he wanders through the hermitages, rivers, forests, lakes, and various places; hearing any sound, they lift their faces and run, thinking that Satyavan is coming with Savitri; their feet are cut, rough, wounded, bloodied, and pierced by kusha grass and thorns, and they run about like madmen; all the brahmins, the dwellers of the hermitage, catch up with them, surround them, comfort them, and bring them back; there the aged ascetics console Dyumatsena and his wife with various discourses and stories of former kings; the old couple grieve again, remembering their son's childhood, and weep: 'O son, O virtuous daughter-in-law, where are you?'

Traducción

At that very time, in the great forest, Dyumatsena regained his sight and, with a clear mind, saw everything around him. Together with his wife Shaibya, grieving over their son, he wandered through the hermitages, rivers, forests, lakes, and various places. Hearing any sound at all, they would lift their faces and run, thinking, 'Satyavan is coming with Savitri.' Their feet were cut, rough, wounded, bloodied, and pierced by kusha grass and thorns; they ran about like madmen. All the brahmins, the dwellers of the hermitage, caught up with them, surrounded them, comforted them, and brought them back to their hermitage. There the aged ascetics consoled Dyumatsena and his wife with various discourses and stories of former kings. But the old couple, remembering their son's childhood again, grieved and wept: 'O son! O virtuous daughter-in-law! Where are you, where are you?'

Comentario

Yama's first boon is already at work: Dyumatsena has regained his sight. But sight without a son only deepens the pain; the gifts of dharma must come together in their fullness.

Versión

67b7e93e35ca · publicado 16 jul 2026, 17:33:40 UTC

Disponible enRUEN