Mahābhārata 3.282.21-35

Devanāgarī

ततो मुहूर्तात् सावित्री भर्त्रा सत्यवता सह ॥
आजगामाश्रमं रात्रौ प्रहृष्टा प्रविवेश ह ॥
ब्राह्मणा ऊचुः
पुत्रेण संगतं त्वाद्य चक्षुष्मन्तं निरीक्ष्य च ॥
सर्वे वयं वै पृच्छामो वृद्धिं ते पृथिवीपते ॥
समागमेन पुत्रस्य सावित्र्या दर्शनेन च ॥
चक्षुषश् चात्मनो लाभात् त्रिभिर् दिष्ट्या विवर्धसे ॥
सर्वैर् अस्माभिर् उक्तं यत् तथा तन् नात्र संशयः ॥
भूयो भूयश् च वृद्धिस् ते क्षिप्रम् एव भविष्यति ॥
मार्कण्डेय उवाच
ततो ऽग्निं तत्र संज्वाल्य द्विजास् ते सर्व एव हि ॥
उपासां चक्रिरे पार्थ द्युमत्सेनं महीपतिम् ॥
शैब्या च सत्यवांश् चैव सावित्री चैकतः स्थिताः ॥
सर्वैस् तैर् अभ्यनुज्ञाता विशोकाः समुपाविशन् ॥
ततो राज्ञा सहासीनाः सर्वे ते वनवासिनः ॥
जातकौतूहलाः पार्थ पप्रच्छुर् नृपतेः सुतम् ॥
प्राग् एव नागतं कस्मात् सभार्येण त्वया विभो ॥
विरात्रे चागतं कस्मात् को ऽनुबन्धश् च ते ऽभवत् ॥
संतापितः पिता माता वयं चैव नृपात्मज ॥
नाकस्माद् इति जानीमस् तत् सर्वं वक्तुम् अर्हसि ॥
सत्यवान् उवाच
पित्राहम् अभ्यनुज्ञातः सावित्रीसहितो गतः ॥
अथ मे ऽभूच् छिरोदुःखं वने काष्ठानि भिन्दतः ॥
सुप्तश् चाहं वेदनया चिरम् इत्य् उपलक्षये ॥
तावत् कालं च न मया सुप्तपूर्वं कदा चन ॥
सर्वेषाम् एव भवतां संतापो मा भवेद् इति ॥
अतो विरात्रागमनं नान्यद् अस्तीह कारणम् ॥
गौतम उवाच
अकस्माच् चक्षुषः प्राप्तिर् द्युमत्सेनस्य ते पितुः ॥
नास्य त्वं कारणं वेत्थ सावित्री वक्तुम् अर्हति ॥
श्रोतुम् इच्छामि सावित्रि त्वं हि वेत्थ परावरम् ॥
त्वां हि जानामि सावित्रि सावित्रीम् इव तेजसा ॥
त्वम् अत्र हेतुं जानीषे तस्मात् सत्यं निरुच्यताम् ॥
रहस्यं यदि ते नास्ति किं चिद् अत्र वदस्व नः ॥

Transliteración (IAST)

tato muhūrtāt sāvitrī bhartrā satyavatā saha ||
ājagāmāśramaṃ rātrau prahṛṣṭā praviveśa ha ||
brāhmaṇā ūcuḥ
putreṇa saṃgataṃ tvādya cakṣuṣmantaṃ nirīkṣya ca ||
sarve vayaṃ vai pṛcchāmo vṛddhiṃ te pṛthivīpate ||
samāgamena putrasya sāvitryā darśanena ca ||
cakṣuṣaś cātmano lābhāt tribhir diṣṭyā vivardhase ||
sarvair asmābhir uktaṃ yat tathā tan nātra saṃśayaḥ ||
bhūyo bhūyaś ca vṛddhis te kṣipram eva bhaviṣyati ||
mārkaṇḍeya uvāca
tato 'gniṃ tatra saṃjvālya dvijās te sarva eva hi ||
upāsāṃ cakrire pārtha dyumatsenaṃ mahīpatim ||
śaibyā ca satyavāṃś caiva sāvitrī caikataḥ sthitāḥ ||
sarvais tair abhyanujñātā viśokāḥ samupāviśan ||
tato rājñā sahāsīnāḥ sarve te vanavāsinaḥ ||
jātakautūhalāḥ pārtha papracchur nṛpateḥ sutam ||
prāg eva nāgataṃ kasmāt sabhāryeṇa tvayā vibho ||
virātre cāgataṃ kasmāt ko 'nubandhaś ca te 'bhavat ||
saṃtāpitaḥ pitā mātā vayaṃ caiva nṛpātmaja ||
nākasmād iti jānīmas tat sarvaṃ vaktum arhasi ||
satyavān uvāca
pitrāham abhyanujñātaḥ sāvitrīsahito gataḥ ||
atha me 'bhūc chiroduḥkhaṃ vane kāṣṭhāni bhindataḥ ||
suptaś cāhaṃ vedanayā ciram ity upalakṣaye ||
tāvat kālaṃ ca na mayā suptapūrvaṃ kadā cana ||
sarveṣām eva bhavatāṃ saṃtāpo mā bhaved iti ||
ato virātrāgamanaṃ nānyad astīha kāraṇam ||
gautama uvāca
akasmāc cakṣuṣaḥ prāptir dyumatsenasya te pituḥ ||
nāsya tvaṃ kāraṇaṃ vettha sāvitrī vaktum arhati ||
śrotum icchāmi sāvitri tvaṃ hi vettha parāvaram ||
tvāṃ hi jānāmi sāvitri sāvitrīm iva tejasā ||
tvam atra hetuṃ jānīṣe tasmāt satyaṃ nirucyatām ||
rahasyaṃ yadi te nāsti kiṃ cid atra vadasva naḥ ||

Palabra por palabra

SánscritoIASTSignificado

ततो मुहूर्तात् सावित्री भर्त्रा सत्यवता सह ॥ आजगामाश्रमं रात्रौ प्रहृष्टा प्रविवेश ह ॥ ब्राह्मणा ऊचुः पुत्रेण संगतं त्वाद्य चक्षुष्मन्तं निरीक्ष्य च ॥ सर्वे वयं वै पृच्छामो वृद्धिं ते पृथिवीपते ॥ समागमेन पुत्रस्य सावित्र्या दर्शनेन च ॥ चक्षुषश् चात्मनो लाभात् त्रिभिर् दिष्ट्या विवर्धसे ॥ सर्वैर् अस्माभिर् उक्तं यत् तथा तन् नात्र संशयः ॥ भूयो भूयश् च वृद्धिस् ते क्षिप्रम् एव भविष्यति ॥ मार्कण्डेय उवाच ततो ऽग्निं तत्र संज्वाल्य द्विजास् ते सर्व एव हि ॥ उपासां चक्रिरे पार्थ द्युमत्सेनं महीपतिम् ॥ शैब्या च सत्यवांश् चैव सावित्री चैकतः स्थिताः ॥ सर्वैस् तैर् अभ्यनुज्ञाता विशोकाः समुपाविशन् ॥ ततो राज्ञा सहासीनाः सर्वे ते वनवासिनः ॥ जातकौतूहलाः पार्थ पप्रच्छुर् नृपतेः सुतम् ॥ प्राग् एव नागतं कस्मात् सभार्येण त्वया विभो ॥ विरात्रे चागतं कस्मात् को ऽनुबन्धश् च ते ऽभवत् ॥ संतापितः पिता माता वयं चैव नृपात्मज ॥ नाकस्माद् इति जानीमस् तत् सर्वं वक्तुम् अर्हसि ॥ सत्यवान् उवाच पित्राहम् अभ्यनुज्ञातः सावित्रीसहितो गतः ॥ अथ मे ऽभूच् छिरोदुःखं वने काष्ठानि भिन्दतः ॥ सुप्तश् चाहं वेदनया चिरम् इत्य् उपलक्षये ॥ तावत् कालं च न मया सुप्तपूर्वं कदा चन ॥ सर्वेषाम् एव भवतां संतापो मा भवेद् इति ॥ अतो विरात्रागमनं नान्यद् अस्तीह कारणम् ॥ गौतम उवाच अकस्माच् चक्षुषः प्राप्तिर् द्युमत्सेनस्य ते पितुः ॥ नास्य त्वं कारणं वेत्थ सावित्री वक्तुम् अर्हति ॥ श्रोतुम् इच्छामि सावित्रि त्वं हि वेत्थ परावरम् ॥ त्वां हि जानामि सावित्रि सावित्रीम् इव तेजसा ॥ त्वम् अत्र हेतुं जानीषे तस्मात् सत्यं निरुच्यताम् ॥ रहस्यं यदि ते नास्ति किं चिद् अत्र वदस्व नः ॥tato muhūrtāt sāvitrī bhartrā satyavatā saha || ājagāmāśramaṃ rātrau prahṛṣṭā praviveśa ha || brāhmaṇā ūcuḥ putreṇa saṃgataṃ tvādya cakṣuṣmantaṃ nirīkṣya ca || sarve vayaṃ vai pṛcchāmo vṛddhiṃ te pṛthivīpate || samāgamena putrasya sāvitryā darśanena ca || cakṣuṣaś cātmano lābhāt tribhir diṣṭyā vivardhase || sarvair asmābhir uktaṃ yat tathā tan nātra saṃśayaḥ || bhūyo bhūyaś ca vṛddhis te kṣipram eva bhaviṣyati || mārkaṇḍeya uvāca tato 'gniṃ tatra saṃjvālya dvijās te sarva eva hi || upāsāṃ cakrire pārtha dyumatsenaṃ mahīpatim || śaibyā ca satyavāṃś caiva sāvitrī caikataḥ sthitāḥ || sarvais tair abhyanujñātā viśokāḥ samupāviśan || tato rājñā sahāsīnāḥ sarve te vanavāsinaḥ || jātakautūhalāḥ pārtha papracchur nṛpateḥ sutam || prāg eva nāgataṃ kasmāt sabhāryeṇa tvayā vibho || virātre cāgataṃ kasmāt ko 'nubandhaś ca te 'bhavat || saṃtāpitaḥ pitā mātā vayaṃ caiva nṛpātmaja || nākasmād iti jānīmas tat sarvaṃ vaktum arhasi || satyavān uvāca pitrāham abhyanujñātaḥ sāvitrīsahito gataḥ || atha me 'bhūc chiroduḥkhaṃ vane kāṣṭhāni bhindataḥ || suptaś cāhaṃ vedanayā ciram ity upalakṣaye || tāvat kālaṃ ca na mayā suptapūrvaṃ kadā cana || sarveṣām eva bhavatāṃ saṃtāpo mā bhaved iti || ato virātrāgamanaṃ nānyad astīha kāraṇam || gautama uvāca akasmāc cakṣuṣaḥ prāptir dyumatsenasya te pituḥ || nāsya tvaṃ kāraṇaṃ vettha sāvitrī vaktum arhati || śrotum icchāmi sāvitri tvaṃ hi vettha parāvaram || tvāṃ hi jānāmi sāvitri sāvitrīm iva tejasā || tvam atra hetuṃ jānīṣe tasmāt satyaṃ nirucyatām || rahasyaṃ yadi te nāsti kiṃ cid atra vadasva naḥ ||After a while, Savitri comes to the hermitage at night with her husband Satyavan; the brahmins, seeing Dyumatsena together with his son and sighted once more, ask about his growth in well-being: reunion with his son, the sight of Savitri, and the return of his eyesight are three causes for joy, and what they have said will surely come true, and even greater growth will soon follow; all the twice-born kindle the fire and sit around the king; Shaibya, Satyavan, and Savitri, freed from grief, sit down beside them; the forest-dwellers, filled with curiosity, ask Satyavan why he did not come back sooner with his wife, why he returned at night, and what delayed him, since his father, his mother, and all of them were in anguish; Satyavan answers that with his father's permission he went out with Savitri, but while cutting wood in the forest his head began to ache, and he slept for a long time from the pain, and so they returned at night; Gautama says that Satyavan does not know the reason for the sudden return of Dyumatsena's sight, while Savitri knows the higher and the lower, shines like the goddess Savitri, and must tell the truth, if it is not a secret.

Traducción

After a while, Savitri came to the hermitage at night with her husband Satyavan. The brahmins, seeing Dyumatsena together with his son and sighted once more, said: 'Today you have been reunited with your son, seen Savitri, and regained your own sight; by these three gifts, O king, you have grown in well-being. All that we said has come to pass, without doubt; soon your fortune will grow still greater.' All the twice-born kindled the fire and sat around the king. Shaibya, Satyavan, and Savitri, freed from grief, sat down beside them. The forest-dwellers, filled with curiosity, asked Satyavan: 'Why did you not come back sooner with your wife? Why did you return at night? What delayed you? Your father, your mother, and all of us were in anguish; this did not happen without a reason -- tell us everything.' Satyavan answered: 'With my father's permission I went out with Savitri. While I was cutting wood in the forest, my head began to ache. From the pain I fell asleep for a long time; never before had I slept so long. So that none of you would worry, we returned at night. There is no other reason.' Then Gautama said: 'You do not know the reason for your father's sudden return of sight. Savitri knows the higher and the lower; she shines like the goddess Savitri herself. She knows the reason. If you have no secret, tell us the truth.'

Comentario

Savitri is in no hurry to glorify herself. Her feat comes to light only when the elders ask for the truth, so as to understand what has happened.

Versión

7faf89201cfa · publicado 16 jul 2026, 17:33:40 UTC

Disponible enRUEN