Mahābhārata
Royal Conduct, Spies, Forts, and the Seven Limbs of Rule (Royal Conduct, Espionage, Forts, and the Seven Limbs of Rule)12.69.49-61
10270 / 15823
Mahābhārata · 12.69.49-61
Devanāgarī

भिक्षुकांश् चाक्रिकांश् चैव क्षीबोन्मत्तान् कुशीलवान् ॥
बाह्यान् कुर्यान् नरश्रेष्ठ दोषाय स्युर् हि ते ऽन्यथा ॥
चत्वरेषु च तीर्थेषु सभास्व् आवसथेषु च ॥
यथार्हवर्णं प्रणिधिं कुर्यात् सर्वत्र पार्थिवः ॥
विशालान् राजमार्गांश् च कारयेत नराधिपः ॥
प्रपाश् च विपणीश् चैव यथोद्देशं समादिशेत् ॥
भाण्डागारायुधागारान् धान्यागारांश् च सर्वशः ॥
अश्वागारान् गजागारान् बलाधिकरणानि च ॥
परिखाश् चैव कौरव्य प्रतोलीः संकटानि च ॥
न जातु कश् चित् पश्येत् तु गुह्यम् एतद् युधिष्ठिर ॥
अथ संनिचयं कुर्याद् राजा परबलार्दितः ॥
तैलं मधु घृतं सस्यम् औषधानि च सर्वशः ॥
अङ्गारकुशमुञ्जानां पलाशशरपर्णिनाम् ॥
यवसेन्धनदिग्धानां कारयेत च संचयान् ॥
आयुधानां च सर्वेषां शक्त्यृष्टिप्रासवर्मणाम् ॥
संचयान् एवमादीनां कारयेत नराधिपः ॥
औषधानि च सर्वाणि मूलानि च फलानि च ॥
चतुर्विधांश् च वैद्यान् वै संगृह्णीयाद् विशेषतः ॥
नटाश् च नर्तकाश् चैव मल्ला मायाविनस् तथा ॥
शोभयेयुः पुरवरं मोदयेयुश् च सर्वशः ॥
यतः शङ्का भवेच् चापि भृत्यतो वापि मन्त्रितः ॥
पौरेभ्यो नृपतेर् वापि स्वाधीनान् कारयेत तान् ॥
कृते कर्मणि राजेन्द्र पूजयेद् धनसंचयैः ॥
मानेन च यथार्हेण सान्त्वेन विविधेन च ॥
निर्वेदयित्वा तु परं हत्वा वा कुरुनन्दन ॥
गतानृण्यो भवेद् राजा यथा शास्त्रेषु दर्शितम् ॥

Transliteración (IAST)

bhikṣukāṃś cākrikāṃś caiva kṣībonmattān kuśīlavān ||
bāhyān kuryān naraśreṣṭha doṣāya syur hi te 'nyathā ||
catvareṣu ca tīrtheṣu sabhāsv āvasatheṣu ca ||
yathārhavarṇaṃ praṇidhiṃ kuryāt sarvatra pārthivaḥ ||
viśālān rājamārgāṃś ca kārayeta narādhipaḥ ||
prapāś ca vipaṇīś caiva yathoddeśaṃ samādiśet ||
bhāṇḍāgārāyudhāgārān dhānyāgārāṃś ca sarvaśaḥ ||
aśvāgārān gajāgārān balādhikaraṇāni ca ||
parikhāś caiva kauravya pratolīḥ saṃkaṭāni ca ||
na jātu kaś cit paśyet tu guhyam etad yudhiṣṭhira ||
atha saṃnicayaṃ kuryād rājā parabalārditaḥ ||
tailaṃ madhu ghṛtaṃ sasyam auṣadhāni ca sarvaśaḥ ||
aṅgārakuśamuñjānāṃ palāśaśaraparṇinām ||
yavasendhanadigdhānāṃ kārayeta ca saṃcayān ||
āyudhānāṃ ca sarveṣāṃ śaktyṛṣṭiprāsavarmaṇām ||
saṃcayān evamādīnāṃ kārayeta narādhipaḥ ||
auṣadhāni ca sarvāṇi mūlāni ca phalāni ca ||
caturvidhāṃś ca vaidyān vai saṃgṛhṇīyād viśeṣataḥ ||
naṭāś ca nartakāś caiva mallā māyāvinas tathā ||
śobhayeyuḥ puravaraṃ modayeyuś ca sarvaśaḥ ||
yataḥ śaṅkā bhavec cāpi bhṛtyato vāpi mantritaḥ ||
paurebhyo nṛpater vāpi svādhīnān kārayeta tān ||
kṛte karmaṇi rājendra pūjayed dhanasaṃcayaiḥ ||
mānena ca yathārheṇa sāntvena vividhena ca ||
nirvedayitvā tu paraṃ hatvā vā kurunandana ||
gatānṛṇyo bhaved rājā yathā śāstreṣu darśitam ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
भिक्षुकान् च अक्रिकान् च एवbhikṣukān ca akrikān ca evaнищих и безколёсных также; бродяг
क्षीब उन्मत्तान् कुशीलवान्kṣība unmattān kuśīlavānпьяных, безумных, актёров; развлекателей
बाह्यान् कुर्यात् नर श्रेष्ठbāhyān kuryāt nara śreṣṭhaпусть сделает внешними, лучший людей; выведет
दोषाय स्युः हि ते अन्यथाdoṣāya syuḥ hi te anyathāиначе они были бы к вреду; опасности
चत्वरेषु च तीर्थेषुcatvareṣu ca tīrtheṣuи на перекрёстках, у переправ; святых мест
सभासु आवसथेषु चsabhāsu āvasatheṣu caв собраниях и жилищах; постоялых дворах
यथा अर्ह वर्णम् प्रणिधिम्yathā arha varṇam praṇidhimпо соответствующей варне агента; наблюдателя
कुर्यात् सर्वत्र पार्थिवःkuryāt sarvatra pārthivaḥпусть ставит всюду царь; правитель
विशालान् राज मार्गान् चviśālān rāja mārgān caи широкие царские дороги; главные улицы
कारयेत नर अधिपःkārayeta nara adhipaḥпусть устраивает владыка людей; царь
प्रपाः च विपणीः च एवprapāḥ ca vipaṇīḥ ca evaи водораздачи, и рынки; лавки
यथा उद्देशम् समादिशेत्yathā uddeśam samādiśetпо месту пусть назначит; распорядится
भाण्ड आगार आयुध आगारान्bhāṇḍa āgāra āyudha āgārānсклады вещей и оружейные склады; арсеналы
धान्य आगारान् च सर्वशःdhānya āgārān ca sarvaśaḥи зернохранилища полностью; амбары
अश्व आगारान् गज आगारान्aśva āgārān gaja āgārānконюшни и слоновники; стойла
बल अधिकरणानि चbala adhikaraṇāni caи военные учреждения; управления
परिखाः च एव कौरव्यparikhāḥ ca eva kauravyaи рвы также, Кауравья; канавы
प्रतोलीः संकटानि चpratolīḥ saṃkaṭāni caворота, узкие проходы; теснины
न जातु कः चित् पश्येत्na jātu kaḥ cit paśyetникогда никто не должен видеть; знать
गुह्यम् एतत् युधिष्ठिरguhyam etat yudhiṣṭhiraэту тайну, Юдхиштхира; секрет
अथ संनिचयम् कुर्यात्atha saṃnicayam kuryātзатем запас пусть делает; накопление
राजा पर बल अर्दितःrājā para bala arditaḥцарь, теснимый чужим войском; врагом
तैलम् मधु घृतम् सस्यम्tailam madhu ghṛtam sasyamмасло, мёд, гхи, зерно; урожай
औषधानि च सर्वशःauṣadhāni ca sarvaśaḥи лекарства всячески; полностью
अङ्गार कुश मुञ्जानाम्aṅgāra kuśa muñjānāmугля, куши, мунджа; трав
पलाश शर पर्णिनाम्palāśa śara parṇināmпалаша, стрел, лиственных ветвей; материалов
यवस इन्धन दिग्धानाम्yavasa indhana digdhānāmкорма, топлива, смазанных вещей; горючего
कारयेत च संचयान्kārayeta ca saṃcayānи пусть делает запасы; накопления
आयुधानाम् च सर्वेषाम्āyudhānām ca sarveṣāmи всякого оружия; всех видов
शक्ति ऋष्टि प्रास वर्मणाम्śakti ṛṣṭi prāsa varmaṇāmкопий, дротиков, пик, доспехов; вооружения
संचयान् एवम् आदीनाम्saṃcayān evam ādīnāmзапасы такого рода; и прочего
कारयेत नर अधिपःkārayeta nara adhipaḥпусть делает владыка людей; царь
औषधानि च सर्वाणिauṣadhāni ca sarvāṇiи все лекарства; снадобья
मूलानि च फलानि चmūlāni ca phalāni caи корни, и плоды; пищу
चतुर् विधान् च वैद्यान् वैcatur vidhān ca vaidyān vaiи четыре вида врачей; лекарей
संगृह्णीयात् विशेषतःsaṃgṛhṇīyāt viśeṣataḥпусть особенно собирает; привлекает
नटाः च नर्तकाः च एवnaṭāḥ ca nartakāḥ ca evaи актёры, и танцоры; артисты
मल्लाः मायाविनः तथाmallāḥ māyāvinaḥ tathāборцы и фокусники также; иллюзионисты
शोभयेयुः पुर वरम्śobhayeyuḥ pura varamпусть украшают лучший город; столицу
मोदयेयुः च सर्वशःmodayeyuḥ ca sarvaśaḥи радуют всячески; развлекают
यतः शङ्का भवेत् च अपिyataḥ śaṅkā bhavet ca apiоткуда подозрение было бы даже; сомнение
भृत्यतः वा अपि मन्त्रितःbhṛtyataḥ vā api mantritaḥот слуги или советника; министра
पौरेभ्यः नृपतेः वा अपिpaurebhyaḥ nṛpateḥ vā apiот горожан или царя даже; правителя
स्व अधीनान् कारयेत तान्sva adhīnān kārayeta tānпусть делает их подвластными себе; контролируемыми
कृते कर्मणि राज इन्द्रkṛte karmaṇi rāja indraкогда дело сделано, царь царей; владыка
पूजयेत् धन संचयैःpūjayet dhana saṃcayaiḥпусть почитает собраниями богатства; дарами
मानेन च यथा अर्हेणmānena ca yathā arheṇaи честью по достоинству; уважением
सान्त्वेन विविधेन चsāntvena vividhena caи разным умиротворением; ласковой речью
निर्वेदयित्वा तु परम्nirvedayitvā tu paramразочаровав же врага; изнурив
हत्वा वा कुरु नन्दनhatvā vā kuru nandanaили убив, радость Куру; победив
गत अनृण्यः भवेत् राजाgata anṛṇyaḥ bhavet rājāосвобождённым от долга стал бы царь; исполнившим долг
यथा शास्त्रेषु दर्शितम्yathā śāstreṣu darśitamкак в шастрах показано; изложено
Traducción

Лучший из людей, нищих, бродяг, пьяных, безумных и актёров следует выводить за пределы, иначе они могут стать источником вреда. На перекрёстках, у переправ, в собраниях и жилищах царь должен всюду ставить наблюдателей соответствующей варны. Владыка людей должен устраивать широкие царские дороги, назначать водораздачи и рынки по местам. Склады вещей, арсеналы, зернохранилища, конюшни, слоновники, военные учреждения, рвы, ворота и узкие проходы — всё это, Юдхиштхира, тайна, которую никто никогда не должен видеть. Когда царь тесним вражеской силой, пусть делает запасы масла, мёда, гхи, зерна, лекарств, угля, куши, мунджа, палаши, стрел, лиственных ветвей, корма, топлива и смазанных материалов. Пусть делает запасы всякого оружия: копий, дротиков, пик, доспехов и подобного. Особенно нужно собрать все лекарства, корни, плоды и четыре вида врачей. Актёры, танцоры, борцы и фокусники пусть украшают лучший город и всячески радуют людей. Откуда бы ни возникло подозрение — от слуги, советника, горожанина или даже царя, — таких людей нужно сделать подвластными себе. Когда дело сделано, царь царей должен почтить исполнителей богатством, достойной честью и разными ласковыми словами. Изнурив врага или убив его, радость Куру, царь становится свободным от долга, как показано в шастрах».

Versión

b4d6bbc7adfc · publicado 20 jun 2026, 18:28:39 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con