भीष्म उवाच
क्षत्रियस्यापि भार्ये द्वे विहिते कुरुनन्दन ॥
तृतीया च भवेच् छूद्रा न तु दृष्टान्ततः स्मृता ॥
एष एव क्रमो हि स्यात् क्षत्रियाणां युधिष्ठिर ॥
अष्टधा तु भवेत् कार्यं क्षत्रियस्वं युधिष्ठिर ॥
क्षत्रियाया हरेत् पुत्रश् चतुरो ऽंशान् पितुर् धनात् ॥
युद्धावहारिकं यच् च पितुः स्यात् स हरेच् च तत् ॥
वैश्यापुत्रस् तु भागांस् त्रीन् शूद्रापुत्रस् तथाष्टमम् ॥
सो ऽपि दत्तं हरेत् पित्रा नादत्तं हर्तुम् अर्हति ॥
एकैव हि भवेद् भार्या वैश्यस्य कुरुनन्दन ॥
द्वितीया वा भवेच् छूद्रा न तु दृष्टान्ततः स्मृता ॥
वैश्यस्य वर्तमानस्य वैश्यायां भरतर्षभ ॥
शूद्रायां चैव कौन्तेय तयोर् विनियमः स्मृतः ॥
bhīṣma uvāca
kṣatriyasyāpi bhārye dve vihite kurunandana ||
tṛtīyā ca bhavec chūdrā na tu dṛṣṭāntataḥ smṛtā ||
eṣa eva kramo hi syāt kṣatriyāṇāṃ yudhiṣṭhira ||
aṣṭadhā tu bhavet kāryaṃ kṣatriyasvaṃ yudhiṣṭhira ||
kṣatriyāyā haret putraś caturo 'ṃśān pitur dhanāt ||
yuddhāvahārikaṃ yac ca pituḥ syāt sa harec ca tat ||
vaiśyāputras tu bhāgāṃs trīn śūdrāputras tathāṣṭamam ||
so 'pi dattaṃ haret pitrā nādattaṃ hartum arhati ||
ekaiva hi bhaved bhāryā vaiśyasya kurunandana ||
dvitīyā vā bhavec chūdrā na tu dṛṣṭāntataḥ smṛtā ||
vaiśyasya vartamānasya vaiśyāyāṃ bharatarṣabha ||
śūdrāyāṃ caiva kaunteya tayor viniyamaḥ smṛtaḥ ||
Бхишма сказал: «У кшатрия же две жены положены, о отрада Куру; третья же была бы шудрянка, но не по образцу помянута. Тот же порядок да будет у кшатриев, о Юдхиштхира; восьмерично же делимо кшатрийское добро, о Юдхиштхира. Кшатрийки возьмёт сын четыре доли из отцовского добра, и что военное снаряжение отца было бы, он и возьмёт то. Вайшьянки сын же три доли, шудрянки сын — восьмую; он тоже данное возьмёт отцом, не неданное взять достоин. Одна лишь да будет жена у вайшьи, о отрада Куру; вторая же была бы шудрянка, но не по образцу помянута. У вайшьи, живущего с вайшьянкой, о бык Бхаратов, и с шудрянкой, о сын Кунти, их двоих правило помянуто».
3b5f5335afef · publicado 20 jun 2026, 22:50:00 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Тот же строй переносится на кшатрия и вайшью: доли размерены по чину матерей, а сыну кшатрийки придаётся отцовское оружие — знак воинского призвания, переходящего по достоинству рождения. Знаменательно, что и здесь сыну шудрянки оставлена доля, пусть малая: правило о неоставлении его ни с чем держится во всех варнах. Так единый принцип проходит сквозь весь разбор — ступенчатость по укладу, но непременная часть каждому; имущественный закон строг в порядке, но не жесток к слабейшему наследнику.