Bhṛgu
ततः पुष्करतः सृष्टः सर्वज्ञो मूर्तिमान्प्रभुः ॥ ब्रह्मा धर्ममयः पूर्वः प्रजापतिरनुत्तमः
पुष्करो यदि संभूतो ज्येष्ठं भवति पुष्करम् ॥ ब्रह्माणं पूर्वजं चाह भवान्संदेह एव मे
मानसस्येह या मूर्तिर्ब्रह्मत्वं समुपागता ॥ तस्यासनविधानार्थं पृथिवी पद्ममुच्यते
कर्णिका तस्य पद्मस्य मेरुर्गगनमुच्छ्रितः ॥ तस्य मध्ये स्थितो लोकान्सृजत्येष जगद्विधिः
प्रजाविसर्गं विविधं कथं स सृजति प्रभुः ॥ मेरुमध्ये स्थितो ब्रह्मा तद्बहिर्द्विजसत्तम
प्रजाविसर्गं विविधं मानसो मनसाऽसृजत् ॥ संरक्षणार्थं भूतानां सृष्टं प्रथमतो जलम्
यत्प्राणाः सर्वभूतानां सृष्टं प्रथमतो जलम् ॥ यत्प्राणाः सर्वभूतानां वर्द्धंते येन च प्रजाः
परित्यक्ताश्च नश्यंति तेनेदं सर्वमावृत्तम् ॥ पृथिवी पर्वता मेघा मूर्तिमंतश्च ये परे ॥ सर्वं तद्वारुणं ज्ञेयमापस्तस्तंभिरे पुनः
कथं सलिलमुत्पन्नं कथं चैवाग्निमारुतौ ॥ कथं वा मेदिनी सृष्टेत्यत्र मे संशयो महान्
tataḥ puṣkarataḥ sṛṣṭaḥ sarvajño mūrtimānprabhuḥ || brahmā dharmamayaḥ pūrvaḥ prajāpatiranuttamaḥ
puṣkaro yadi saṃbhūto jyeṣṭhaṃ bhavati puṣkaram || brahmāṇaṃ pūrvajaṃ cāha bhavānsaṃdeha eva me
mānasasyeha yā mūrtirbrahmatvaṃ samupāgatā || tasyāsanavidhānārthaṃ pṛthivī padmamucyate
karṇikā tasya padmasya merurgaganamucchritaḥ || tasya madhye sthito lokānsṛjatyeṣa jagadvidhiḥ
prajāvisargaṃ vividhaṃ kathaṃ sa sṛjati prabhuḥ || merumadhye sthito brahmā tadbahirdvijasattama
prajāvisargaṃ vividhaṃ mānaso manasā'sṛjat || saṃrakṣaṇārthaṃ bhūtānāṃ sṛṣṭaṃ prathamato jalam
yatprāṇāḥ sarvabhūtānāṃ sṛṣṭaṃ prathamato jalam || yatprāṇāḥ sarvabhūtānāṃ varddhaṃte yena ca prajāḥ
parityaktāśca naśyaṃti tenedaṃ sarvamāvṛttam || pṛthivī parvatā meghā mūrtimaṃtaśca ye pare || sarvaṃ tadvāruṇaṃ jñeyamāpastastaṃbhire punaḥ
kathaṃ salilamutpannaṃ kathaṃ caivāgnimārutau || kathaṃ vā medinī sṛṣṭetyatra me saṃśayo mahān
Бхарадваджа: «Если лотос возник, то лотос бывает старшим; а ты назвал первородным Брахму — сомнение именно у меня». Бхригу: «Который образ Манасы здесь достиг брахманства, — ради устроения ему сиденья земля называется лотосом. Чашечка того лотоса — Меру, вознесённая к небу; пребывающий посреди неё, этот устроитель мира созидает миры». Бхарадваджа: «Как созидает тот господь многовидное порождение потомства? Брахма пребывает посреди Меру, а то — вне, о лучший из дваждырождённых». Бхригу: «Многовидное порождение потомства Манаса сотворил умом. Ради охранения существ первою сотворена вода, которою жизни всех существ; первою сотворена вода, которою возрастают жизни всех существ и потомство, а покинутые ею гибнут; тем это всё покрыто. Земля, горы, тучи и прочие, имеющие облик, — всё то должно быть знаемо водным: воды застыли снова». Бхарадваджа: «Как возникла вода, как огонь и ветер, как сотворена земля? — здесь у меня великое сомнение».
d27a117bb54b · publicado 5 sept 2026, 1:36:19 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Ученик ловит наставника на противоречии: если лотос был раньше Брахмы, то Брахма не первороден. Спрашивать разрешено даже так.
Вода названа сотворённою первой — «ради охранения существ». Не как стихия, а как то, без чего они гибнут.
Горы, тучи и земля объявлены водою, которая «застыла». Разные состояния одного вещества замечены задолго до химии.