अवज्ञाय महीभर्तुस्त्यजन्ते ये सभां बुधाः । सभायां बुधहीनायां नीतिर्बलवती न हि ॥
ततो नीतौ विनष्टायां सहसा धरणीपतेः । राजश्रियो विनश्यन्ति सकोशबलवाहनाः ॥
ब्राह्मणान् गणकांश्चैव वैद्यांश्च बान्धवांस्तथा । नृपाः कल्याणमिच्छन्तो न द्विषन्ति कदाचन ॥
गतश्रीर्गणकद्वेष्टा वैद्यद्वेष्टायुर्वर्जितः । ज्ञातिद्वेष्टा निष्कुलः स्याद् द्विजद्वेष्टाखिलार्तिभाक् ॥
राजानः पितरः प्रोक्ताः पुत्राः जानपदास्तथा । ततो भूप पालयन्ति प्रजाः पुत्रमिवौरसान् ॥
पौरलोके तथा कुर्याद्यथा स्नेहो निजात्मजे । प्रजापीडाकरा ये च भूपाला अतिपापिनः ॥
शिरःस्था विपदस्तेषां विज्ञेया दीर्घदर्शिभिः । विवेकिनो महीपालाः पालयन्ति यथा प्रजाः ॥
avajñāya mahībhartustyajante ye sabhāṃ budhāḥ | sabhāyāṃ budhahīnāyāṃ nītirbalavatī na hi ||
tato nītau vinaṣṭāyāṃ sahasā dharaṇīpateḥ | rājaśriyo vinaśyanti sakośabalavāhanāḥ ||
brāhmaṇān gaṇakāṃścaiva vaidyāṃśca bāndhavāṃstathā | nṛpāḥ kalyāṇamicchanto na dviṣanti kadācana ||
gataśrīrgaṇakadveṣṭā vaidyadveṣṭāyurvarjitaḥ | jñātidveṣṭā niṣkulaḥ syād dvijadveṣṭākhilārtibhāk ||
rājānaḥ pitaraḥ proktāḥ putrāḥ jānapadāstathā | tato bhūpa pālayanti prajāḥ putramivaurasān ||
pauraloke tathā kuryādyathā sneho nijātmaje | prajāpīḍākarā ye ca bhūpālā atipāpinaḥ ||
śiraḥsthā vipadasteṣāṃ vijñeyā dīrghadarśibhiḥ | vivekino mahīpālāḥ pālayanti yathā prajāḥ ||
«Царь, держащийся нити, — у того воистину не бывает беды: он долго владеет землёю, свободною от терний. А тот злонравный царь, кому нити не мила, вскоре станет лишённым удачи — в том нет сомнения. Царю, желающему жизни, силы, славы, друзей, победы и счастья, надлежит всегда ставить советниками учёных. Мудрые, что, презрев владыку земли, покидают его собрание, — в собрании, лишённом мудрых, нити не сильна; а при погибели нити внезапно гибнут царские богатства владыки земли вместе с казною, войском и упряжками. Цари, желающие блага, никогда не питают ненависти к брахманам, звездочётам, врачам и родичам. Ненавидящий звездочёта лишается удачи, ненавидящий врача — жизни, ненавидящий родичей остаётся без рода, а ненавидящий брахмана причастен всякой беде».
ae0b20b45573 · publicado 3 sept 2026, 4:14:09 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Нити — не мораль, а искусство правления: умение слушать, советоваться и держать слово. Царство, где мудрые перестали ходить в собрание, названо обречённым.
Замечательно, что первым признаком гибели названо не поражение и не мятеж, а уход советников. Пустое собрание опережает пустую казну.
Список тех, с кем нельзя ссориться, составлен по нужде: звездочёт, врач, родня, брахман. Каждому соответствует то, что теряется, — точно, без иносказаний.