अथ भक्तनिष्ठम् ऐश्वर्यज्ञानम् ।अत एव, युवां न नौ सुतौ साक्षात् प्रधानपुरुषेश्वरौ इत्यादि वसुदेवोक्तेः ।सखेति मत्वा प्रसभं यद् उक्तम् इत्य् अर्जुनोक्तेश् च ।ईश्वरोऽयम् इत्य् अनुसन्धानेऽपि हृत्कम्पाजनकसम्भ्रमगन्धस्यानुद्गमात् स्वीयभावस्यातिस्थैर्यम् एव यद् उत्पादयति, तन् माधुर्यज्ञानम् ।यथा—वन्दिनस् तम् उपदेवगणा येवाद्यगीतबलिभिः परिवव्रुः ।वत्सलो व्रजगवां यद् अगध्रोवन्द्यमानचरणः पथि वृद्धैः ॥ इति च युगलगीतोक्तेः ।गोष्ठं प्रति गवानयनसमये ब्रह्मेन्द्रनारदादिभिः कृतस्य कृष्णस्तुतिगीतवाद्यं पूजोपहारप्रदानपूर्वकचरणवन्दनस्य दृष्टत्वेऽपि श्रीदामसुबलादीनां सख्यभावस्याशैथिल्यम् ।तस्य तस्य श्रुतत्वेऽपि व्रजाबलानां मधुरभावस्याशैथिल्यम् ।तथैव व्रजराजकृततदाश्वासनवाक्यैर् व्रजेश्वर्या अपि नास्ति वात्सल्यशैथिल्यगन्धोऽपि,प्रत्युत “धन्यैवाहं यस्या अयं मम पुत्रः परमेश्वरः !” इति मनस्य् अभिनन्दने पुत्रभावस्य दार्ढ्यम् एव ।यथा प्रकृत्या एव मातुः पुत्रस्य पृथ्वीश्वरत्वे सति तत्पुत्रप्रभावः स्फीत एवावभाति ।एवं “धन्या एव वयं येषां सखा च परमेश्वरः” इति “यासां प्रेयान् परमेश्वरः” इति सखानां प्रेयसीनां च स्वस्वभावदार्ढ्यम् एव ज्ञेयम् ।किं च, संयोगे सति ऐश्वर्यज्ञानं न सम्यग् अवभासते, संयोगस्य शैत्यात् चन्द्रतापतुल्यत्वात् ।विरहे त्व् ऐश्वर्यज्ञानं सम्यग् अवभासते, विरहस्यौष्ण्यात् सूर्यतापतुल्यत्वात् ।तद् अपि हृत्कम्पा सम्भ्रमादराद्यभावान् नैश्वर्यज्ञानम् ।यद् उक्तम्—मृगयुर् इव कपीन्द्रं विव्यधे लुब्धधर्मास्त्रियम् अकृत विरूपां स्त्रीजितः कामयानाम् ।बलिम् अपि बलिम् अत्त्वावेष्टयद् ध्वाङ्क्षवद् यस्तद् अलम् असितसख्यैर् दुस्त्यजस् तत्कथार्थः ॥ इति ।अत्र व्रजौकसां गोवर्धनधारणात् पूर्वं कृष्ण ईश्वर इति ज्ञानं नासीत् ।गोवर्धनधारणवरुणलोकगमनानन्तरं तु कृष्णोऽयम् ईश्वर एवेति ज्ञानेऽप्य् उक्तप्रकारेण शुद्धं माधुर्यज्ञानम् एव पूर्णम् ।वरुणवाक्येनोद्धववाक्येन च साक्षाद् ईश्वरज्ञानेऽपि युवां न नौ सुतौ इति वसुदेववाक्यवत् व्रजेश्वरस्य “न मे पुत्रः कृष्णः” इति मनस्य् अपि मनाग् अपि नोक्तिः श्रूयते इति ।तस्माद् व्रजस्थानां सर्वथैव शुद्धम् एव माधुर्यज्ञानं पूर्णं, पुरस्थानां त्व् ऐश्वर्यज्ञानमिश्रं माधुर्यज्ञानं पूर्णम्
atha bhakta-niṣṭham aiśvarya-jñānam |ata eva, yuvāṁ na nau sutau sākṣāt pradhāna-puruṣeśvarau ity-ādi vasudevokteḥ |sakheti matvā prasabhaṁ yad uktam ity arjunokteś ca |īśvaro'yam ity anusandhāne'pi hṛt-kampā-janaka-sambhrama-gandhasyānudgamāt svīya-bhāvasyātisthairyam eva yad utpādayati, tan mādhurya-jñānam |yathā—vandinas tam upadeva-gaṇā yevādya-gīta-balibhiḥ parivavruḥ |vatsalo vraja-gavāṁ yad aga-dhrovandyamāna-caraṇaḥ pathi vṛddhaiḥ || iti ca yugala-gītokteḥ |goṣṭhaṁ prati gavānayana-samaye brahmendra-nāradādibhiḥ kṛtasya kṛṣṇa-stuti-gīta-vādyaṁ pūjopahāra-pradāna-pūrvaka-caraṇa-vandanasya dṛṣṭatve'pi śrīdāma-subalādīnāṁ sakhya-bhāvasyāśaithilyam |tasya tasya śrutatve'pi vrajābalānāṁ madhura-bhāvasyāśaithilyam |tathaiva vraja-rāja-kṛta-tad-āśvāsana-vākyair vrajeśvaryā api nāsti vātsalya-śaithilya-gandho'pi,pratyuta “dhanyaivāhaṁ yasyā ayaṁ mama putraḥ parameśvaraḥ !” iti manasy abhinandane putra-bhāvasya dārḍhyam eva |yathā prakṛtyā eva mātuḥ putrasya pṛthvīśvaratve sati tat-putra-prabhāvaḥ sphīta evāvabhāti |evaṁ “dhanyā eva vayaṁ yeṣāṁ sakhā ca parameśvaraḥ” iti “yāsāṁ preyān parameśvaraḥ” iti sakhānāṁ preyasīnāṁ ca sva-svabhāva-dārḍhyam eva jñeyam |kiṁ ca, saṁyoge sati aiśvarya-jñānaṁ na samyag avabhāsate, saṁyogasya śaityāt candra-tāpa-tulyatvāt |virahe tv aiśvarya-jñānaṁ samyag avabhāsate, virahasyauṣṇyāt sūrya-tāpa-tulyatvāt |tad api hṛt-kampā sambhramādarādy-abhāvān naiśvarya-jñānam |yad uktam—mṛgayur iva kapīndraṁ vivyadhe lubdha-dharmāstriyam akṛta virūpāṁ strī-jitaḥ kāmayānām |balim api balim attvāveṣṭayad dhvāṅkṣavad yastad alam asita-sakhyair dustyajas tat-kathārthaḥ || iti |atra vrajaukasāṁ govardhana-dhāraṇāt pūrvaṁ kṛṣṇa īśvara iti jñānaṁ nāsīt |govardhana-dhāraṇa-varuṇa-loka-gamanānantaraṁ tu kṛṣṇo'yam īśvara eveti jñāne'py ukta-prakāreṇa śuddhaṁ mādhurya-jñānam eva pūrṇam |varuṇa-vākyenoddhava-vākyena ca sākṣād īśvara-jñāne'pi yuvāṁ na nau sutau iti vasudeva-vākyavat vrajeśvarasya “na me putraḥ kṛṣṇaḥ” iti manasy api manāg api noktiḥ śrūyate iti |tasmād vrajasthānāṁ sarvathaiva śuddham eva mādhurya-jñānaṁ pūrṇaṁ, purasthānāṁ tv aiśvarya-jñāna-miśraṁ mādhurya-jñānaṁ pūrṇam
metro no identificado
Теперь — о знании величия, которое живёт в бхакте. Оно видно в словах Васудевы: «Вы не сыновья нам, вы — сами владыки природы и духа», — и в словах Арджуны: «То, что я дерзко говорил, считая Тебя другом…» А знание сладости — то, которое даже при мысли «Он — Бог» не рождает и тени трепетного благоговения и лишь делает своё чувство ещё твёрже. Так, в «Песни пар» сказано: «Сонмы полубогов, как певцы, окружали Его с музыкой, песнями, дарами, а старшие на дороге кланялись стопам Держащего гору, любящего коров Враджа». Когда Он гонит коров в селение, Шридама, Субала и другие видят, как Брахма, Индра, Нарада и прочие поют Кришне хвалы, играют на музыке, подносят дары и кланяются Его стопам, — но их дружба не ослабевает. Девушки Враджа слышат обо всём этом — но их сладостное чувство не ослабевает. Так же и у царицы Враджа от утешительных слов царя нет и тени ослабления родительской любви; напротив, радуясь в уме: «Как я счастлива, что мой сын — Всевышний!» — она лишь крепче любит Его как сына: ведь у матери, чей сын стал царём земли, слава сына по природе лишь возвышает её. Так же и друзья — «как мы счастливы, что наш друг — Всевышний», — и возлюбленные — «как мы счастливы, что наш милый — Всевышний», — лишь крепнут каждый в своём чувстве.
И ещё: во встрече знание величия не проявляется полностью — встреча прохладна, как свет луны; а в разлуке оно проявляется полностью — разлука горяча, как зной солнца. И всё же и тогда нет ни трепета, ни благоговения, ни почтения, так что это не знание величия. Как сказано: «Как охотник, Он из засады поразил царя обезьян; покорённый женой, изуродовал влюблённую в Него женщину; приняв дар Бали, связал его, как ворона. Хватит дружбы с Тёмным! — но рассказы о Нём не оставить».
У жителей Враджа до поднятия Говардханы не было знания «Кришна — Бог». А после поднятия горы и похода в мир Варуны, даже при знании «этот Кришна — Бог», их знание сладости, как было сказано, оставалось чистым и полным. Даже при прямом знании Бога — из слов Варуны и Уддхавы — у царя Враджа ни разу, даже мысленно, не звучит, подобно словам Васудевы «вы не сыновья нам»: «Кришна не мой сын». Поэтому у жителей Враджа знание сладости во всём чистое и полное, а у жителей города оно полное, но смешанное со знанием величия.
6db65d6bc956 · publicado 28 sept 2026, 20:58:04 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Цитаты — «Бхагаватам» 10.85.18 (Васудева; в источнике — 10.65.18), «Гита» 11.41, «Бхагаватам» 10.35.22 («Песнь пар», yugala-gīta) и 10.47.17 (гопи в разлуке — о делах Рамы, воплощения Кришны: убийство Валина из засады, изуродованная Шурпанакха, связанный Бали).
Различие двух знаний — не в том, знают ли бхакты о божественности Кришны. Жители Враджа тоже знают: они видели Говардхану, слышали Варуну. Различие в том, что это знание делает с чувством. У Васудевы и Арджуны оно рождает трепет и дистанцию; у Яшоды — гордость матери за сына: «мой сын — Всевышний!» Даже гопи в разлуке, вспоминая Его «божественные» дела, упрекают Его, как упрекают возлюбленного, — и не могут перестать о Нём говорить.