4246 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 8.20.22-26
देवनागरी

काये बलिस्तस्य महाविभूतेः सहर्त्विगाचार्यसदस्य एतत्
ददर्श विश्वं त्रिगुणं गुणात्मके भूतेन्द्रियार्थाशयजीवयुक्तम्
रसामचष्टाङ्घ्रितले ऽथ पादयोर् महीं महीध्रान् पुरुषस्य जङ्घयोः
पतत्त्रिणो जानुनि विश्वमूर्तेर् ऊर्वोर्गणं मारुतमिन्द्रसेनः
सन्ध्यां विभोर्वाससि गुह्य ऐक्षत् प्रजापतीन् जघने आत्ममुख्यान्
नाभ्यां नभः कुक्षिषु सप्तसिन्धून् उरुक्रमस्योरसि चर्क्षमालाम्
हृद्य् अङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारेर् ऋतं च सत्यं च मनस्य् अथेन्दुम्
श्रियं च वक्षस्य् अरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान्
इन्द्रप्रधानान् अमरान् भुजेषु तत्कर्णयोः ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि
केशेषु मेघान् छ्वसनं नासिकायाम् अक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम्

लिप्यंतरण (IAST)

kāye balistasya mahāvibhūteḥ sahartvigācāryasadasya etat
dadarśa viśvaṃ triguṇaṃ guṇātmake bhūtendriyārthāśayajīvayuktam
rasāmacaṣṭāṅghritale 'tha pādayor mahīṃ mahīdhrān puruṣasya jaṅghayoḥ
patattriṇo jānuni viśvamūrter ūrvorgaṇaṃ mārutamindrasenaḥ
sandhyāṃ vibhorvāsasi guhya aikṣat prajāpatīn jaghane ātmamukhyān
nābhyāṃ nabhaḥ kukṣiṣu saptasindhūn urukramasyorasi carkṣamālām
hṛdy aṅga dharmaṃ stanayormurārer ṛtaṃ ca satyaṃ ca manasy athendum
śriyaṃ ca vakṣasy aravindahastāṃ kaṇṭhe ca sāmāni samastarephān
indrapradhānān amarān bhujeṣu tatkarṇayoḥ kakubho dyauśca mūrdhni
keśeṣu meghān chvasanaṃ nāsikāyām akṣṇośca sūryaṃ vadane ca vahnim

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
काये बलिः तस्य महा-विभूतेः सह-ऋत्विक्-आचार्य-सदस्यः एतत्kāye baliḥ tasya mahā-vibhūteḥ saha-ṛtvik-ācārya-sadasyaḥ etatв теле его, великого владычеством, Бали вместе с жрецами, наставником и участниками собрания; в теле Бали его великовладычного со жрецами-наставником-участниками это
ददर्श विश्वम् त्रि-गुणम् गुण-आत्मके भूत-इन्द्रिय-अर्थ-आशय-जीव-युक्तम्dadarśa viśvam tri-guṇam guṇa-ātmake bhūta-indriya-artha-āśaya-jīva-yuktamувидел вселенную — трёхгунную, в состоящем из гун, — со стихиями, чувствами, предметами, вместилищами и живыми [существами]; увидел вселенную трёхгунную в гуносущем, стихии-чувства-предметы-вместилища-живые имеющую
रसाम् अचष्ट अङ्घ्रि-तले अथ पादयोः महीम् महीध्रान् पुरुषस्य जङ्घयोःrasām acaṣṭa aṅghri-tale atha pādayoḥ mahīm mahīdhrān puruṣasya jaṅghayoḥподземье увидел он на подошве, затем на стопах — землю, на голенях Мужа — горы; подземье увидел на подошве, затем на стопах землю, горы Мужа на голенях
पतत्त्रिणः जानुनि विश्व-मूर्तेः ऊर्वोः गणम् मारुतम् इन्द्र-सेनःpatattriṇaḥ jānuni viśva-mūrteḥ ūrvoḥ gaṇam mārutam indra-senaḥна коленях Вселенскообразного — птиц, на бёдрах — сонм марутов, — [Бали,] предводитель рати; птиц на колене Вселеннообразного, на бёдрах сонм марутов, Индриной ратью [владеющий]
सन्ध्याम् विभोः वाससि गुह्ये ऐक्षत् प्रजापतीन् जघने आत्म-मुख्यान्sandhyām vibhoḥ vāsasi guhye aikṣat prajāpatīn jaghane ātma-mukhyānсумерки увидел он на одежде Владыки, на срамном [месте]; на чреслах — Праджапати во главе с собою; сумерки Владыки на одежде, при срамном увидел Праджапати на чреслах, себя главным имеющих
नाभ्याम् नभः कुक्षिषु सप्त-सिन्धून् उरुक्रमस्य उरसि च ऋक्ष-मालाम्nābhyām nabhaḥ kukṣiṣu sapta-sindhūn urukramasya urasi ca ṛkṣa-mālāmна пупе — небо, в боках — семь морей, на груди Урукрамы — вереницу созвездий; на пупе небо, в боках семь морей, Урукрамы на груди же созвездий вереницу
हृदि अङ्ग धर्मम् स्तनयोः मुरारेः ऋतम् च सत्यम् च मनसि अथ इन्दुम्hṛdi aṅga dharmam stanayoḥ murāreḥ ṛtam ca satyam ca manasi atha indumв сердце, о дорогой, — дхарму; на сосцах Мурари — риту и сатью; в уме — луну; в сердце, о дорогой, дхарму, на сосцах Мурари риту и сатью, в уме затем луну
श्रियम् च वक्षसि अरविन्द-हस्ताम् कण्ठे च सामानि समस्त-रेफान्śriyam ca vakṣasi aravinda-hastām kaṇṭhe ca sāmāni samasta-rephānна груди — Шри с лотосом в руке; на шее — саманы и все звучания; Шри же на груди лотосорукую, на шее же саманы, все звучания
इन्द्र-प्रधानान् अमरान् भुजेषु तत्-कर्णयोः ककुभः द्यौः च मूर्ध्निindra-pradhānān amarān bhujeṣu tat-karṇayoḥ kakubhaḥ dyauḥ ca mūrdhniна руках — бессмертных во главе с Индрой, в ушах его — стороны света, на голове — небо; Индру главным имеющих бессмертных на руках, его в ушах стороны, небо же на голове
केशेषु मेघान् श्वसनम् नासिकायाम् अक्ष्णोः च सूर्यम् वदने च वह्निम्keśeṣu meghān śvasanam nāsikāyām akṣṇoḥ ca sūryam vadane ca vahnimв волосах — облака, в носу — ветер, в очах — солнце, в устах — огонь; в волосах облака, дыхание в носу, в очах же солнце, в устах же огонь
अनुवाद

«В теле его, великого владычеством, Бали вместе с жрецами, наставником и участниками собрания увидел вселенную — трёхгунную, в состоящем из гун, — со стихиями, чувствами, предметами, вместилищами и живыми [существами]. Подземье увидел он на подошве, затем на стопах — землю, на голенях Мужа — горы, на коленях Вселенскообразного — птиц, на бёдрах — сонм марутов; сумерки — на одежде Владыки, на срамном [месте]; на чреслах — Праджапати во главе с собою; на пупе — небо, в боках — семь морей, на груди Урукрамы — вереницу созвездий; в сердце, о дорогой, — дхарму, на сосцах Мурари — риту и сатью, в уме — луну, на груди — Шри с лотосом в руке, на шее — саманы и все звучания; на руках — бессмертных во главе с Индрой, в ушах его — стороны света, на голове — небо, в волосах — облака, в носу — ветер, в очах — солнце, в устах — огонь».

संस्करण

2d6d4e2d13f7 · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 1:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से