श्रीमद्भागवतम्
The Jewel They Whispered About10.56.13-25
4736 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.56.13-25
देवनागरी

तम् एकदा मणिं कण्ठे प्रतिमुच्य महा-प्रभम्
प्रसेनो हयम् आरुह्य मृगायां व्यचरद् वने
प्रसेनं स-हयं हत्वा मणिम् आच्छिद्य केशरी
गिरिं विशन् जाम्बवता निहतो मणिम् इच्छता
सो ऽपि चक्रे कुमारस्य मणिं क्रीडनकं बिले
अपश्यन् भ्रातरं भ्राता सत्राजित् पर्यतप्यत
प्रायः कृष्णेन निहतो मणि-ग्रीवो वनं गतः
भ्राता ममेति तच् छ्रुत्वा कर्णे कर्णे ऽजपन् जनाः
भगवांस् तद् उपश्रुत्य दुर्यशो लिप्तम् आत्मनि
मार्ष्टुं प्रसेन-पदवीम् अन्वपद्यत नागरैः
हतं प्रसेनं अश्वं च वीक्ष्य केशरिणा वने
तं चाद्रि-पृष्ठे निहतम् ऋक्षेण ददृशुर् जनाः
ऋक्ष-राज-बिलं भीमम् अन्धेन तमसावृतम्
एको विवेश भगवान् अवस्थाप्य बहिः प्रजाः
तत्र दृष्ट्वा मणि-प्रेष्ठं बाल-क्रीडनकं कृतम्
हर्तुं कृत-मतिस् तस्मिन्न् अवतस्थे ऽर्भकान्तिके
तम् अपूर्वं नरं दृष्ट्वा धात्री चुक्रोश भीत-वत्
तच् छ्रुत्वाभ्यद्रवत् क्रुद्धो जाम्बवान् बलिनां वरः
स वै भगवता तेन युयुधे स्वामीनात्मनः
पुरुषम् प्राकृतं मत्वा कुपितो नानुभाव-वित्
द्वन्द्व-युद्धं सु-तुमुलम् उभयोर् विजिगीषतोः
आयुधाश्म-द्रुमैर् दोर्भिः क्रव्यार्थे श्येनयोर् इव
आसीत् तद् अष्टा-विम्शाहम् इतरेतर-मुष्टिभिः
वज्र-निष्पेष-परुषैर् अविश्रमम् अहर्-निशम्
कृष्ण-मुष्टि-विनिष्पात निष्पिष्टाङ्गोरु बन्धनः
क्षीण-सत्त्वः स्विन्न-गात्रस् तम् आहातीव विस्मितः

लिप्यंतरण (IAST)

tam ekadā maṇiṃ kaṇṭhe pratimucya mahā-prabham
praseno hayam āruhya mṛgāyāṃ vyacarad vane
prasenaṃ sa-hayaṃ hatvā maṇim ācchidya keśarī
giriṃ viśan jāmbavatā nihato maṇim icchatā
so 'pi cakre kumārasya maṇiṃ krīḍanakaṃ bile
apaśyan bhrātaraṃ bhrātā satrājit paryatapyata
prāyaḥ kṛṣṇena nihato maṇi-grīvo vanaṃ gataḥ
bhrātā mameti tac chrutvā karṇe karṇe 'japan janāḥ
bhagavāṃs tad upaśrutya duryaśo liptam ātmani
mārṣṭuṃ prasena-padavīm anvapadyata nāgaraiḥ
hataṃ prasenaṃ aśvaṃ ca vīkṣya keśariṇā vane
taṃ cādri-pṛṣṭhe nihatam ṛkṣeṇa dadṛśur janāḥ
ṛkṣa-rāja-bilaṃ bhīmam andhena tamasāvṛtam
eko viveśa bhagavān avasthāpya bahiḥ prajāḥ
tatra dṛṣṭvā maṇi-preṣṭhaṃ bāla-krīḍanakaṃ kṛtam
hartuṃ kṛta-matis tasminn avatasthe 'rbhakāntike
tam apūrvaṃ naraṃ dṛṣṭvā dhātrī cukrośa bhīta-vat
tac chrutvābhyadravat kruddho jāmbavān balināṃ varaḥ
sa vai bhagavatā tena yuyudhe svāmīnātmanaḥ
puruṣam prākṛtaṃ matvā kupito nānubhāva-vit
dvandva-yuddhaṃ su-tumulam ubhayor vijigīṣatoḥ
āyudhāśma-drumair dorbhiḥ kravyārthe śyenayor iva
āsīt tad aṣṭā-vimśāham itaretara-muṣṭibhiḥ
vajra-niṣpeṣa-paruṣair aviśramam ahar-niśam
kṛṣṇa-muṣṭi-viniṣpāta niṣpiṣṭāṅgoru bandhanaḥ
kṣīṇa-sattvaḥ svinna-gātras tam āhātīva vismitaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तम् एकदा मणिम् कण्ठे प्रतिमुच्य महा-प्रभम्tam ekadā maṇim kaṇṭhe pratimucya mahā-prabhamоднажды, повесив на шею тот весьма сияющий самоцвет,; его однажды самоцвет на шею повесив великосияющий
प्रसेनः हयम् आरुह्य मृगायाम् व्यचरत् वनेprasenaḥ hayam āruhya mṛgāyām vyacarat vaneПрасена, взойдя на коня, отправился на охоту в лес; Прасена коня взойдя на охоте бродил в лесу
प्रसेनम् स-हयम् हत्वा मणिम् आच्छिद्य केशरीprasenam sa-hayam hatvā maṇim ācchidya keśarīубив Прасену вместе с конём и отняв самоцвет, лев,; Прасену сконным убив самоцвет отняв лев
गिरिम् विशन् जाम्बवता निहतः मणिम् इच्छताgirim viśan jāmbavatā nihataḥ maṇim icchatāвойдя в гору, был убит Джамбаваном, пожелавшим самоцвет; гору входящий Джамбаваном убитый самоцвет желающим
सः अपि चक्रे कुमारस्य मणिम् क्रीडनकम् बिलेsaḥ api cakre kumārasya maṇim krīḍanakam bileи он сделал самоцвет игрушкою для сына в пещере;; он также сделал сына самоцвет игрушкою в пещере
अ-पश्यन् भ्रातरम् भ्राता सत्राजित् पर्यतप्यतa-paśyan bhrātaram bhrātā satrājit paryatapyataне видя брата, брат Сатраджит мучился; невидящий брата брат Сатраджит мучился
प्रायः कृष्णेन निहतः मणि-ग्रीवः वनम् गतःprāyaḥ kṛṣṇena nihataḥ maṇi-grīvaḥ vanam gataḥ«верно, Кришною убит [мой] брат, ушедший в лес с самоцветом на шее», —; верно Кришною убитый самоцветошейный в лес ушедший
भ्राता मम इति तत् श्रुत्वा कर्णे कर्णे अजपन् जनाःbhrātā mama iti tat śrutvā karṇe karṇe ajapan janāḥуслышав это, люди шептали [это] из уха в ухо; брат мой так то услышав в ухо в ухо шептали люди
भगवान् तत् उपश्रुत्य दुर्यशः लिप्तम् आत्मनिbhagavān tat upaśrutya duryaśaḥ liptam ātmaniВладыка, услышав то, [чтобы] стереть дурную славу, налипшую на него,; Владыка то услышав дурнославие налипшее на себе
मार्ष्टुम् प्रसेन-पदवीम् अन्वपद्यत नागरैःmārṣṭum prasena-padavīm anvapadyata nāgaraiḥпошёл по следу Прасены вместе с горожанами; стереть Прасены путь последовал с горожанами
हतम् प्रसेनम् अश्वम् च वीक्ष्य केशरिणा वनेhatam prasenam aśvam ca vīkṣya keśariṇā vaneувидев Прасену и коня, убитых львом в лесу,; убитого Прасену коня же увидев львом в лесу
तम् च अद्रि-पृष्ठे निहतम् ऋक्षेण ददृशुः जनाःtam ca adri-pṛṣṭhe nihatam ṛkṣeṇa dadṛśuḥ janāḥи его, убитого медведем на склоне горы, люди увидели; его же на горы склоне убитого медведем увидели люди
ऋक्ष-राज-बिलम् भीमम् अन्धेन तमसा आवृतम्ṛkṣa-rāja-bilam bhīmam andhena tamasā āvṛtamпещеру царя медведей, страшную, покрытую слепою тьмою,; медведей царя пещеру страшную слепою тьмою покрытую
एकः विवेश भगवान् अवस्थाप्य बहिः प्रजाःekaḥ viveśa bhagavān avasthāpya bahiḥ prajāḥВладыка вошёл один, оставив людей снаружи; один вошёл Владыка оставив снаружи людей
तत्र दृष्ट्वा मणि-प्रेष्ठम् बाल-क्रीडनकम् कृतम्tatra dṛṣṭvā maṇi-preṣṭham bāla-krīḍanakam kṛtamувидев там драгоценнейший самоцвет, сделанный детскою игрушкою,; там увидев самоцветдрагоценнейший детскоюигрушкою сделанный
हर्तुम् कृत-मतिः तस्मिन् अवतस्थे अर्भक-अन्तिकेhartum kṛta-matiḥ tasmin avatasthe arbhaka-antikeприняв решение забрать [его], он встал возле дитяти; забрать принявшерешение в том встал дитяти вблизи
तम् अ-पूर्वम् नरम् दृष्ट्वा धात्री चुक्रोश भीत-वत्tam a-pūrvam naram dṛṣṭvā dhātrī cukrośa bhīta-vatувидев того невиданного мужа, нянька закричала, как в испуге;; того небывалого мужа увидев нянька закричала испуганноподобно
तत् श्रुत्वा अभ्यद्रवत् क्रुद्धः जाम्बवान् बलिनाम् वरःtat śrutvā abhyadravat kruddhaḥ jāmbavān balinām varaḥуслышав то, ринулся гневный Джамбаван, лучший из сильных; то услышав ринулся гневный Джамбаван сильных лучший
सः वै भगवता तेन युयुधे स्वामिना आत्मनःsaḥ vai bhagavatā tena yuyudhe svāminā ātmanaḥон бился с тем Владыкою — со своим господином,; он ведь Владыкою тем бился своим господином
पुरुषम् प्राकृतम् मत्वा कुपितः न अनुभाव-वित्puruṣam prākṛtam matvā kupitaḥ na anubhāva-vitсочтя [его] обычным человеком, разгневанный, не знающий [его] мощи; человеком обычным сочтя разгневанный не мощизнающий
द्वन्द्व-युद्धम् सु-तुमुलम् उभयोः विजिगीषतोःdvandva-yuddham su-tumulam ubhayoḥ vijigīṣatoḥвесьма шумный поединок обоих, желающих одолеть,; поединок весьмашумный обоих одолетьжелающих
आयुध-अश्म-द्रुमैः दोर्भिः क्रव्य-अर्थे श्येनयोः इवāyudha-aśma-drumaiḥ dorbhiḥ kravya-arthe śyenayoḥ ivaоружиями, камнями, деревьями, руками — как у двух соколов из-за мяса; оружиями-камнями-деревьями руками мяса ради соколов словно
आसीत् तत् अष्टा-विंश-अहम् इतरेतर-मुष्टिभिःāsīt tat aṣṭā-viṃśa-aham itaretara-muṣṭibhiḥто [длилось] двадцать восемь дней — взаимными кулаками,; было то двадцативосьмидневное взаимными кулаками
वज्र-निष्पेष-परुषैः अ-विश्रमम् अहः-निशम्vajra-niṣpeṣa-paruṣaiḥ a-viśramam ahaḥ-niśamжестокими, как сокрушение ваджры, без отдыха, день и ночь; ваджрысокрушенияжестокими безотдышно день-ночь
कृष्ण-मुष्टि-विनिष्पात-निष्पिष्ट-अङ्ग-उरु-बन्धनःkṛṣṇa-muṣṭi-viniṣpāta-niṣpiṣṭa-aṅga-uru-bandhanaḥс телом и суставами бёдер, размозжёнными ударами кулаков Кришны,; Кришныкулаковпадениямиразмозжённотелобёдросуставный
क्षीण-सत्त्वः स्विन्न-गात्रः तम् आह अतीव विस्मितःkṣīṇa-sattvaḥ svinna-gātraḥ tam āha atīva vismitaḥс истощённою силою, в испарине, он сказал ему, весьма изумлённый:; истощённосильный вспотевшетелый ему сказал весьмаизумлённый
अनुवाद

«Однажды, повесив на шею тот весьма сияющий самоцвет, Прасена, взойдя на коня, отправился на охоту в лес. Убив Прасену вместе с конём и отняв самоцвет, лев, войдя в гору, был убит Джамбаваном, пожелавшим самоцвет; и он сделал самоцвет игрушкою для сына в пещере. Не видя брата, брат Сатраджит мучился: „Верно, Кришною убит [мой] брат, ушедший в лес с самоцветом на шее“, — услышав это, люди шептали [это] из уха в ухо. Владыка, услышав то, [чтобы] стереть дурную славу, налипшую на него, пошёл по следу Прасены вместе с горожанами. Увидев Прасену и коня, убитых львом в лесу, и его, убитого медведем на склоне горы, люди увидели пещеру царя медведей, страшную, покрытую слепою тьмою; Владыка вошёл один, оставив людей снаружи. Увидев там драгоценнейший самоцвет, сделанный детскою игрушкою, приняв решение забрать [его], он встал возле дитяти. Увидев того невиданного мужа, нянька закричала, как в испуге; услышав то, ринулся гневный Джамбаван, лучший из сильных. Он бился с тем Владыкою — со своим господином, сочтя [его] обычным человеком, разгневанный, не знающий [его] мощи. Весьма шумный поединок обоих, желающих одолеть, — оружиями, камнями, деревьями, руками — как у двух соколов из-за мяса. То [длилось] двадцать восемь дней — взаимными кулаками, жестокими, как сокрушение ваджры, без отдыха, день и ночь. С телом и суставами бёдер, размозжёнными ударами кулаков Кришны, с истощённою силою, в испарине, он сказал ему, весьма изумлённый».

संस्करण

d7e3d09113b7 · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 10:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से