श्रीमद्भागवतम्
Victory to the Dwelling of All10.90.28-42
4864 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.90.28-42
देवनागरी

एवं वेदोदितं धर्मम् अनुतिष्ठन् सतां गतिः
गृहं धर्मार्थ-कामानां मुहुश् चादर्शयत् पदम्
आस्थितस्य परं धर्मं कृष्णस्य गृह-मेधिनाम्
आसन् षोडश-साहस्रं महिष्यश् च शताधिकम्
तासां स्त्री-रत्न-भूतानाम् अष्टौ याः प्राग् उदाहृताः
रुक्मिणी-प्रमुखा राजंस् तत्-पुत्राश् चानुपूर्वशः
एकैकस्यां दश दश कृष्णो ऽजीजनद् आत्मजान्
यावत्य आत्मनो भार्या अमोघ-गतिर् ईश्वरः
तेषाम् उद्दाम-वीर्याणाम् अष्टा-दश महा-रथाः
आसन्न् उदार-यशसस् तेषां नामानि मे शृणु
प्रद्युम्नश् चानिरुद्धश् च दीप्तिमान् भानुर् एव च
साम्बो मधुर् बृहद्भानुश् चित्रभानुर् वृको ऽरुणः
पुष्करो वेदबाहुश् च श्रुतदेवः सुनन्दनः
चित्रबाहुर् विरूपश् च कविर् न्यग्रोध एव च
एतेषाम् अपि राजेन्द्र तनु-जानां मधु-द्विषः
प्रद्युम्न आसीत् प्रथमः पितृ-वद् रुक्मिणी-सुतः
स रुक्मिणो दुहितरम् उपयेमे महा-रथः
तस्यां ततो ऽनिरुद्धो ऽभूत् नागायत-बलान्वितः
स चापि रुक्मिणः पौत्रीं दौहित्रो जगृहे ततः
वज्रस् तस्याभवद् यस् तु मौषलाद् अवशेषितः
प्रतिबाहुर् अभूत् तस्मात् सुबाहुस् तस्य चात्मजः
सुबाहोः शान्तसेनो ऽभूच् छतसेनस् तु तत्-सुतः
न ह्य् एतस्मिन् कुले जाता अधना अबहु-प्रजाः
अल्पायुषो ऽल्प-वीर्याश् च अब्रह्मण्याश् च जज्ञिरे
यदु-वंश-प्रसूतानां पुंसां विख्यात-कर्मणाम्
सङ्ख्या न शक्यते कर्तुम् अपि वर्षायुतैर् नृप
तिस्रः कोट्यः सहस्राणाम् अष्टाशीति-शतानि च
आसन् यदु-कुलाचार्याः कुमाराणाम् इति श्रुतम्
सङ्ख्यानं यादवानां कः करिष्यति महात्मनाम्
यत्रायुतानाम् अयुत- लक्षेणास्ते स आहुकः

लिप्यंतरण (IAST)

evaṃ vedoditaṃ dharmam anutiṣṭhan satāṃ gatiḥ
gṛhaṃ dharmārtha-kāmānāṃ muhuś cādarśayat padam
āsthitasya paraṃ dharmaṃ kṛṣṇasya gṛha-medhinām
āsan ṣoḍaśa-sāhasraṃ mahiṣyaś ca śatādhikam
tāsāṃ strī-ratna-bhūtānām aṣṭau yāḥ prāg udāhṛtāḥ
rukmiṇī-pramukhā rājaṃs tat-putrāś cānupūrvaśaḥ
ekaikasyāṃ daśa daśa kṛṣṇo 'jījanad ātmajān
yāvatya ātmano bhāryā amogha-gatir īśvaraḥ
teṣām uddāma-vīryāṇām aṣṭā-daśa mahā-rathāḥ
āsann udāra-yaśasas teṣāṃ nāmāni me śṛṇu
pradyumnaś cāniruddhaś ca dīptimān bhānur eva ca
sāmbo madhur bṛhadbhānuś citrabhānur vṛko 'ruṇaḥ
puṣkaro vedabāhuś ca śrutadevaḥ sunandanaḥ
citrabāhur virūpaś ca kavir nyagrodha eva ca
eteṣām api rājendra tanu-jānāṃ madhu-dviṣaḥ
pradyumna āsīt prathamaḥ pitṛ-vad rukmiṇī-sutaḥ
sa rukmiṇo duhitaram upayeme mahā-rathaḥ
tasyāṃ tato 'niruddho 'bhūt nāgāyata-balānvitaḥ
sa cāpi rukmiṇaḥ pautrīṃ dauhitro jagṛhe tataḥ
vajras tasyābhavad yas tu mauṣalād avaśeṣitaḥ
pratibāhur abhūt tasmāt subāhus tasya cātmajaḥ
subāhoḥ śāntaseno 'bhūc chatasenas tu tat-sutaḥ
na hy etasmin kule jātā adhanā abahu-prajāḥ
alpāyuṣo 'lpa-vīryāś ca abrahmaṇyāś ca jajñire
yadu-vaṃśa-prasūtānāṃ puṃsāṃ vikhyāta-karmaṇām
saṅkhyā na śakyate kartum api varṣāyutair nṛpa
tisraḥ koṭyaḥ sahasrāṇām aṣṭāśīti-śatāni ca
āsan yadu-kulācāryāḥ kumārāṇām iti śrutam
saṅkhyānaṃ yādavānāṃ kaḥ kariṣyati mahātmanām
yatrāyutānām ayuta- lakṣeṇāste sa āhukaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवम् वेद-उदितम् धर्मम् अनुतिष्ठन् सताम् गतिःevam veda-uditam dharmam anutiṣṭhan satām gatiḥтак, исполняя дхарму, изречённую Ведою, прибежище праведных; так Ведойизречённую дхарму исполняющий праведных прибежище
गृहम् धर्म-अर्थ-कामानाम् मुहुः च अदर्शयत् पदम्gṛham dharma-artha-kāmānām muhuḥ ca adarśayat padamснова и снова являл, что дом — место дхармы, пользы и желания; дом дхармапользажеланий снова же являл место
आस्थितस्य परम् धर्मम् कृष्णस्य गृह-मेधिनाम्āsthitasya param dharmam kṛṣṇasya gṛha-medhināmу Кришны, утвердившегося в высшей дхарме домохозяев,; утвердившегося высшую дхарму Кришны домохозяев
आसन् षोडश-साहस्रम् महिष्यः च शत-अधिकम्āsan ṣoḍaśa-sāhasram mahiṣyaḥ ca śata-adhikamбыло шестнадцать тысяч цариц и сверх ста; были шестнадцать тысяч царицы сверхста
तासाम् स्त्री-रत्न-भूतानाम् अष्टौ याः प्राक् उदाहृताःtāsām strī-ratna-bhūtānām aṣṭau yāḥ prāk udāhṛtāḥиз них, ставших самоцветами среди женщин, восемь, что прежде названы, —; их женщинсамоцветоставших восемь которые прежде названные
रुक्मिणी-प्रमुखाः राजन् तत्-पुत्राः च अनुपूर्वशःrukmiṇī-pramukhāḥ rājan tat-putrāḥ ca anupūrvaśaḥс Рукмини во главе, о царь, и их сыновья по порядку; Рукминиглавные, о царь, ихсыновья же по порядку
एक-एकस्याम् दश दश कृष्णः अजीजनत् आत्मजान्eka-ekasyām daśa daśa kṛṣṇaḥ ajījanat ātmajānв каждой по десяти и десяти Кришна породил сыновей —; в каждой одной десять десять Кришна породил сыновей
यावत्यः आत्मनः भार्याः अ-मोघ-गतिः ईश्वरःyāvatyaḥ ātmanaḥ bhāryāḥ a-mogha-gatiḥ īśvaraḥсколько было у него жён, — [он], чей ход непреложен, господь; сколькие свои жёны непреложноходный господь
तेषाम् उद्दाम-वीर्याणाम् अष्टा-दश महा-रथाःteṣām uddāma-vīryāṇām aṣṭā-daśa mahā-rathāḥиз них, необузданно доблестных, восемнадцать [были] великоколесничими,; их необузданнодоблестных восемнадцать великоколесничие
आसन् उदार-यशसः तेषाम् नामानि मे शृणुāsan udāra-yaśasaḥ teṣām nāmāni me śṛṇuсо щедрою славою; их имена слушай у меня:; были щедрославные их имена меня слушай
प्रद्युम्नः च अनिरुद्धः च दीप्तिमान् भानुः एव चpradyumnaḥ ca aniruddhaḥ ca dīptimān bhānuḥ eva ca«Прадьюмна и Анируддха, Диптиман и Бхану,; Прадьюмна Анируддха же Диптиман Бхану же
साम्बः मधुः बृहद्भानुः चित्रभानुः वृकः अरुणःsāmbaḥ madhuḥ bṛhadbhānuḥ citrabhānuḥ vṛkaḥ aruṇaḥСамба, Мадху, Брихадбхану, Читрабхану, Врика, Аруна,; Самба Мадху Брихадбхану Читрабхану Врика Аруна
पुष्करः वेदबाहुः च श्रुतदेवः सुनन्दनःpuṣkaraḥ vedabāhuḥ ca śrutadevaḥ sunandanaḥ«Пушкара и Ведабаху, Шрутадева, Сунандана,; Пушкара Ведабаху же Шрутадева Сунандана
चित्रबाहुः विरूपः च कविः न्यग्रोधः एव चcitrabāhuḥ virūpaḥ ca kaviḥ nyagrodhaḥ eva caЧитрабаху и Вирупа, Кави и Ньягродха; Читрабаху Вирупа же Кави Ньягродха же
एतेषाम् अपि राज-इन्द्र तनु-जानाम् मधु-द्विषःeteṣām api rāja-indra tanu-jānām madhu-dviṣaḥ«и среди этих сынов ненавистника Мадху, о владыка царей,; этих также, царейвладыка, сынов Мадхуненавистника
प्रद्युम्नः आसीत् प्रथमः पितृ-वत् रुक्मिणी-सुतःpradyumnaḥ āsīt prathamaḥ pitṛ-vat rukmiṇī-sutaḥПрадьюмна был первым — как отец, — сын Рукмини; Прадьюмна был первый отецоподобно Рукмини сын
सः रुक्मिणः दुहितरम् उपयेमे महा-रथःsaḥ rukmiṇaḥ duhitaram upayeme mahā-rathaḥ«он, великоколесничий, взял в жёны дочь Рукмина;; он Рукмина дочь взял в жёны великоколесничий
तस्याम् ततः अनिरुद्धः अभूत् नाग-आयुत-बल-अन्वितःtasyām tataḥ aniruddhaḥ abhūt nāga-āyuta-bala-anvitaḥот неё затем родился Анируддха, наделённый силою десяти тысяч слонов; от неё затем Анируддха был слоновдесятитысячносилойнаделённый
सः च अपि रुक्मिणः पौत्रीम् दौहित्रः जगृहे ततःsaḥ ca api rukmiṇaḥ pautrīm dauhitraḥ jagṛhe tataḥ«и он, внук по дочери, взял затем внучку Рукмина;; он же также Рукмина внучку внукподочери взял затем
वज्रः तस्य अभवत् यः तु मौषलात् अवशेषितःvajraḥ tasya abhavat yaḥ tu mauṣalāt avaśeṣitaḥу него родился Ваджра — тот, кто уцелел от [побоища] мушалы; Ваджра его был который же мушалы уцелевший
प्रतिबाहुः अभूत् तस्मात् सुबाहुः तस्य च आत्मजःpratibāhuḥ abhūt tasmāt subāhuḥ tasya ca ātmajaḥ«от него был Пратибаху, его сын — Субаху;; Пратибаху был от него Субаху его же сын
सुबाहोः शान्तसेनः अभूत् शतसेनः तु तत्-सुतःsubāhoḥ śāntasenaḥ abhūt śatasenaḥ tu tat-sutaḥу Субаху был Шантасена, а Шатасена — его сын; Субаху Шантасена был Шатасена же его сын
न हि एतस्मिन् कुले जाताः अ-धनाः अ-बहु-प्रजाःna hi etasmin kule jātāḥ a-dhanāḥ a-bahu-prajāḥ«ведь рождённые в этом роду не были безденежными, немногодетными,; не ведь этом роду рождённые безденежные немногодетные
अल्प-आयुषः अल्प-वीर्याः च अ-ब्रह्मण्याः च जज्ञिरेalpa-āyuṣaḥ alpa-vīryāḥ ca a-brahmaṇyāḥ ca jajñireкороткожизненными, малодоблестными и не чтущими брахманов; короткожизненные малодоблестные же нечтущиебрахманов же рождались
यदु-वंश-प्रसूतानाम् पुंसाम् विख्यात-कर्मणाम्yadu-vaṃśa-prasūtānām puṃsām vikhyāta-karmaṇām«счёт мужей, рождённых в роду Яду, чьи деяния прославлены,; Ядуродурождённых мужей прославленнодеянных
सङ्ख्या न शक्यते कर्तुम् अपि वर्ष-अयुतैः नृपsaṅkhyā na śakyate kartum api varṣa-ayutaiḥ nṛpaневозможно произвести и за десять тысяч лет, о царь; счёт не может быть сделан также десятьютысячамилет, о царь
तिस्रः कोट्यः सहस्राणाम् अष्टाशीति-शतानि चtisraḥ koṭyaḥ sahasrāṇām aṣṭāśīti-śatāni ca«три коти тысяч и восемьдесят восемь сотен; три коти тысяч восемьдесятвосемь сотен же
आसन् यदु-कुल-आचार्याः कुमाराणाम् इति श्रुतम्āsan yadu-kula-ācāryāḥ kumārāṇām iti śrutamбыло наставников юношей в роду Яду — так слышано; были Ядуроданаставники юношей так слышано
सङ्ख्यानम् यादवानाम् कः करिष्यति महा-आत्मनाम्saṅkhyānam yādavānām kaḥ kariṣyati mahā-ātmanām«кто произведёт счёт Ядавов, великих самостей,; счёт Ядавов кто произведёт великосамостных
यत्र अयुतानाम् अयुत-लक्षेण आस्ते सः आहुकःyatra ayutānām ayuta-lakṣeṇa āste saḥ āhukaḥгде Ахука пребывает с сотнею тысяч десятитысяч десятитысяч?»; где десятитысяч десятитысячсотнейтысяч пребывает он Ахука
अनुवाद

«Так, исполняя дхарму, изречённую Ведою, прибежище праведных снова и снова являл, что дом — место дхармы, пользы и желания. У Кришны, утвердившегося в высшей дхарме домохозяев, было шестнадцать тысяч цариц и сверх ста; из них, ставших самоцветами среди женщин, восемь, что прежде названы, — с Рукмини во главе, о царь, и их сыновья по порядку. В каждой по десяти и десяти Кришна породил сыновей — сколько было у него жён, — [он], чей ход непреложен, господь. Из них, необузданно доблестных, восемнадцать [были] великоколесничими, со щедрою славою; их имена слушай у меня: „Прадьюмна и Анируддха, Диптиман и Бхану, Самба, Мадху, Брихадбхану, Читрабхану, Врика, Аруна, Пушкара и Ведабаху, Шрутадева, Сунандана, Читрабаху и Вирупа, Кави и Ньягродха. И среди этих сынов ненавистника Мадху, о владыка царей, Прадьюмна был первым — как отец, — сын Рукмини. Он, великоколесничий, взял в жёны дочь Рукмина; от неё затем родился Анируддха, наделённый силою десяти тысяч слонов. И он, внук по дочери, взял затем внучку Рукмина; у него родился Ваджра — тот, кто уцелел от [побоища] мушалы. От него был Пратибаху, его сын — Субаху; у Субаху был Шантасена, а Шатасена — его сын. Ведь рождённые в этом роду не были безденежными, немногодетными, короткожизненными, малодоблестными и не чтущими брахманов. Счёт мужей, рождённых в роду Яду, чьи деяния прославлены, невозможно произвести и за десять тысяч лет, о царь. Три коти тысяч и восемьдесят восемь сотен было наставников юношей в роду Яду — так слышано. Кто произведёт счёт Ядавов, великих самостей, где Ахука пребывает с сотнею тысяч десятитысяч десятитысяч?“»

संस्करण

cfaad2cb7cca · प्रकाशित 16 अग॰ 2026, 2:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से