भविष्यपुराण
The Rule of Sipping Water Described1.3.80-88
45 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.3.80-88
देवनागरी

वासुकिप्रमुखान्नागांस्तेन प्रीणाति भारत । यद्बिन्दवोऽन्तरे भूमौ पतन्तीह नराधिप
भूतग्रामं ततस्तस्तु प्रीणन्तीह चतुर्विधम् । अङ्गुष्ठेन प्रदेशिन्या लभेत चाक्षिणी नृप
अनामिकाङ्गुष्ठिकाभ्यां नासिकामालभेन्नृप । मध्यमाङ्गुष्ठाभ्यां मुखं संस्पृशेद्भरतर्षभ
कनिष्ठिकाङ्गुष्ठकाभ्यां कर्णमालभते नृप । अङ्गुलीभिस्तथा बाहुमङ्गुष्ठेन तु मङ्गलम्
नाभिं कुरुकुलश्रेष्ठ शिरः सर्वाभिरेव च । अङ्गुष्ठोग्निर्महाबाहो प्रोक्तो वायुः प्रदेशिनी
अनामिका तथा सूर्यः कनिष्ठा माघवा विभो । प्रजापतिर्मध्यमा ज्ञेया तस्माद्भरतसत्तम
एवमाचम्य विप्रस्तु प्रीणाति सततं जगत् । सर्वाश्च देवतास्तात लोकांश्चापि न संशयः
तस्मात्पूज्यः सदा विप्रः सर्वदेवमयो हि सः । ब्राह्मेण विप्रतीर्थेन नित्यकालमुपस्पृशेत्
कायत्रैदेशिकाभ्यां वा न पित्र्येण कदाचन । हृद्गाभिः पूयते विप्रः कण्ठगाभिस्तु भूमिपः

लिप्यंतरण (IAST)

vāsukipramukhānnāgāṃstena prīṇāti bhārata | yadbindavo'ntare bhūmau patantīha narādhipa
bhūtagrāmaṃ tatastastu prīṇantīha caturvidham | aṅguṣṭhena pradeśinyā labheta cākṣiṇī nṛpa
anāmikāṅguṣṭhikābhyāṃ nāsikāmālabhennṛpa | madhyamāṅguṣṭhābhyāṃ mukhaṃ saṃspṛśedbharatarṣabha
kaniṣṭhikāṅguṣṭhakābhyāṃ karṇamālabhate nṛpa | aṅgulībhistathā bāhumaṅguṣṭhena tu maṅgalam
nābhiṃ kurukulaśreṣṭha śiraḥ sarvābhireva ca | aṅguṣṭhognirmahābāho prokto vāyuḥ pradeśinī
anāmikā tathā sūryaḥ kaniṣṭhā māghavā vibho | prajāpatirmadhyamā jñeyā tasmādbharatasattama
evamācamya viprastu prīṇāti satataṃ jagat | sarvāśca devatāstāta lokāṃścāpi na saṃśayaḥ
tasmātpūjyaḥ sadā vipraḥ sarvadevamayo hi saḥ | brāhmeṇa vipratīrthena nityakālamupaspṛśet
kāyatraideśikābhyāṃ vā na pitryeṇa kadācana | hṛdgābhiḥ pūyate vipraḥ kaṇṭhagābhistu bhūmipaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यद्भूम्याच्छादकं वारि विसर्जयति मानदyadbhūmyācchādakaṃ vāri visarjayati mānada«„а когда выпускает воду, покрывающую землю, о дарящий почёт,; которую землепокрывающую воду выпускает почётдарящий
वासुकिप्रमुखान्नागांस्तेन प्रीणाति भारतvāsukipramukhānnāgāṃstena prīṇāti bhārataтем радует нагов, начиная с Васуки, о Бхарата; Васукиглавных нагов тем радует Бхарата
यद्बिन्दवोऽन्तरे भूमौ पतन्तीह नराधिपyadbindavo'ntare bhūmau patantīha narādhipa«„а капли, что падают тут между на землю, о владыка людей,; которые капли между наземлю падают здесь людейвладыка
भूतग्रामं ततस्तस्तु प्रीणन्तीह चतुर्विधम्bhūtagrāmaṃ tatastastu prīṇantīha caturvidhamими и радуется здесь четырёхвидное сонмище существ; существсонмище оттого радуются здесь четырёхвидное
अङ्गुष्ठेन प्रदेशिन्या लभेत चाक्षिणी नृपaṅguṣṭhena pradeśinyā labheta cākṣiṇī nṛpa«„большим и указательным да коснётся обоих глаз, о царь,; большим указательным пустькоснётся глаз царь
अनामिकाङ्गुष्ठिकाभ्यां नासिकामालभेन्नृपanāmikāṅguṣṭhikābhyāṃ nāsikāmālabhennṛpaбезымянным и большим да коснётся ноздрей, о царь; безымяннымбольшим ноздри пустькоснётся царь
मध्यमाङ्गुष्ठाभ्यां मुखं संस्पृशेद्भरतर्षभmadhyamāṅguṣṭhābhyāṃ mukhaṃ saṃspṛśedbharatarṣabha«„средним и большим да коснётся уст, о бык Бхаратов,; среднимбольшим уста пустькоснётся Бхаратовбык
कनिष्ठिकाङ्गुष्ठकाभ्यां कर्णमालभते नृपkaniṣṭhikāṅguṣṭhakābhyāṃ karṇamālabhate nṛpaмизинцем и большим касается уха, о царь; мизинцембольшим ухо касается царь
अङ्गुष्ठोग्निर्महाबाहो प्रोक्तो वायुः प्रदेशिनीaṅguṣṭhognirmahābāho prokto vāyuḥ pradeśinī«„большой палец — огонь, о мощнорукий, указательный назван ветром,; большойпалецогонь мощнорукий названный ветер указательный
अनामिका तथा सूर्यः कनिष्ठा माघवा विभोanāmikā tathā sūryaḥ kaniṣṭhā māghavā vibhoбезымянный — солнце, мизинец — Магхаван, о владыка,; безымянный также солнце мизинец Магхаван владыка
प्रजापतिर्मध्यमा ज्ञेया तस्माद्भरतसत्तमprajāpatirmadhyamā jñeyā tasmādbharatasattama«„а средний должно знать как Праджапати, о лучший из Бхаратов“; Праджапати средний знаемый оттого Бхаратовлучший
अनुवाद

«„А когда выпускает воду, покрывающую землю, о дарящий почёт, тем радует нагов, начиная с Васуки, о Бхарата; а капли, что падают тут между на землю, о владыка людей, — ими и радуется здесь четырёхвидное сонмище существ. Большим и указательным да коснётся обоих глаз, о царь, безымянным и большим да коснётся ноздрей, о царь, средним и большим да коснётся уст, о бык Бхаратов, мизинцем и большим касается уха, о царь; пальцами — плеча, а большим — благого; пупа, о лучший в роду Куру, и головы — всеми. Большой палец — огонь, о мощнорукий, указательный назван ветром, безымянный — солнце, мизинец — Магхаван, о владыка, а средний должно знать как Праджапати, о лучший из Бхаратов. Так, прополоскав рот, брахман непрестанно радует мир, и всех богов, милый, и миры — нет сомнения. Потому брахман всегда чтим: он ведь состоит из всех богов“».

संस्करण

58091788368e · प्रकाशित 19 अग॰ 2026, 4:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से