ततस्तं स्नापयेद्देवं पौषे मासि विधानतः । सप्तम्यां शुक्लपक्षस्य शृणुष्वैकमनास्तथा
तीर्थोदकमुपानीय अन्यद्वाथ जलं शुभम् । वेदोक्तेन विधानेन प्रतिमां स्थापयेद्बुधः
यजेद्धि तीर्थनामानि मनसा संस्मरन्बुधः । प्रयागं पुष्करं देवं कुरुक्षेत्रं च नैमिषम्
पृथूदकं चन्द्रभागां शौरं गोकर्णमेव च । ब्रह्मावर्तं कुशावर्तं बिल्वकं नीलपर्वतम्
गङ्गाद्वारं तथा पुण्यं गङ्गासागरमेव च । कालप्रियं मित्रवनं शुण्डीरस्वामिनं तथा
चक्रतीर्थं तथा पुण्यं रामतीर्थं तथा शिवम् । वितस्ता हर्षपंथा वै तथा वै देविका स्मृता
गङ्गा सरस्वती सिन्धुश्चन्द्रभागा सनर्मदा । विपाशा यमुना तापी शिवा वेत्रवती तथा
गोदावरी पयोष्णी च कृष्णा वेण्या तथा नदी । शतरुद्रा पुष्करिणी कौशिकी सरयूस्तथा
तथान्ये सागराश्चैव सान्निध्यं कल्पयन्तु वै । तथाश्रमाः पुण्यतमा दिव्यान्यायतनानि च
एवं स्नानविधिं कृत्वा अर्चयित्वा प्रणम्य च । धूपमर्घ्यं प्रदत्त्वा तु प्रतिमामधिवासयेत्
त्रिरात्रं सप्तरात्रं वा मासं मासार्धमेव च । स्थितं स्नानगृहे देवं पूजयेद्भक्तितो नरः
चत्वरे लेपयेद्वेदिं चतुरस्रां शुभे कृताम् । चतुर्दिशं श्वेतकुम्भैर्वितानवरशोभिताम्
tatastaṃ snāpayeddevaṃ pauṣe māsi vidhānataḥ | saptamyāṃ śuklapakṣasya śṛṇuṣvaikamanāstathā
tīrthodakamupānīya anyadvātha jalaṃ śubham | vedoktena vidhānena pratimāṃ sthāpayedbudhaḥ
yajeddhi tīrthanāmāni manasā saṃsmaranbudhaḥ | prayāgaṃ puṣkaraṃ devaṃ kurukṣetraṃ ca naimiṣam
pṛthūdakaṃ candrabhāgāṃ śauraṃ gokarṇameva ca | brahmāvartaṃ kuśāvartaṃ bilvakaṃ nīlaparvatam
gaṅgādvāraṃ tathā puṇyaṃ gaṅgāsāgarameva ca | kālapriyaṃ mitravanaṃ śuṇḍīrasvāminaṃ tathā
cakratīrthaṃ tathā puṇyaṃ rāmatīrthaṃ tathā śivam | vitastā harṣapaṃthā vai tathā vai devikā smṛtā
gaṅgā sarasvatī sindhuścandrabhāgā sanarmadā | vipāśā yamunā tāpī śivā vetravatī tathā
godāvarī payoṣṇī ca kṛṣṇā veṇyā tathā nadī | śatarudrā puṣkariṇī kauśikī sarayūstathā
tathānye sāgarāścaiva sānnidhyaṃ kalpayantu vai | tathāśramāḥ puṇyatamā divyānyāyatanāni ca
evaṃ snānavidhiṃ kṛtvā arcayitvā praṇamya ca | dhūpamarghyaṃ pradattvā tu pratimāmadhivāsayet
trirātraṃ saptarātraṃ vā māsaṃ māsārdhameva ca | sthitaṃ snānagṛhe devaṃ pūjayedbhaktito naraḥ
catvare lepayedvediṃ caturasrāṃ śubhe kṛtām | caturdiśaṃ śvetakumbhairvitānavaraśobhitām
«„Затем да омоет того бога в месяце пауша по чину, в седьмой день светлой половины; слушай единым умом. Принеся воду из святых купелей или иную благую воду, по чину, изречённому в Веде, да установит мудрый изваяние. Да почитает мудрый имена святых купелей, вспоминая их умом: Праягу, Пушкару, Деву, Курукшетру и Наймишу; Притхудаку, Чандрабхагу, Шауру и Гокарну; Брахмаварту, Кушаварту, Билваку, Нилапарвату; Гангадвару, святую, и Гангасагару; Калаприю, Митравану и Шундирасвамина; Чакратиртху, святую, и Раматиртху благую; Витасту, Харшапантху и Девику, как помнится. Ганга, Сарасвати, Синдху, Чандрабхага с Нармадою, Випаша, Ямуна, Тапи, Шива и Ветравати; Годавари, Пайошни, Кришна и река Веньи; Шатарудра, Пушкарини, Каушики и Сараю; и иные моря — да представят здесь своё присутствие; и обители святейшие, и божественные святилища. Так сотворив чин омовения, почтив и поклонившись, поднеся курение и аргхью, да умастит изваяние. Три ночи, или семь ночей, или месяц, или полмесяца стоящего в купальном покое бога да почитает человек с верою. На перекрёстке да обмажет жертвенник, четырёхугольный, сделанный на благом [месте], с четырёх сторон убранный белыми кувшинами и отменным пологом“».
62cd2dc9a324 · प्रकाशित 22 अग॰ 2026, 6:10:53 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Тиртходакам упанийя аньяд ватха джалам шубхам — «воду из святых купелей или иную благую воду». Оговорка сразу за требованием: не достал святой воды — бери всякую чистую. Устав не запирает обряд за недоступным. Требование смягчено в той же строке, где поставлено.
Манаса самсмаран — «вспоминая их умом». Воды всех рек призывают памятью. Тот же приём, что в тридцать первой главе, где омовение дома засчитывалось за все купели. Дальние воды сводят в свой кувшин памятью.
Праягам пушкарам девам курукшетрам ча наимишам — «Праягу, Пушкару, Деву, Курукшетру и Наймишу». Перечислено около двадцати мест и столько же рек. Список этот — почти опись святой земли, какою её знали составители. Перечень читается как список святынь всей страны.
Ганга сарасвати синдхуш — «Ганга, Сарасвати, Синдху». В ряду названа и Сарасвати, к тому времени уже пересохшая. Помнят и ту реку, которой нет. В списке живых рек стоит и та, что исчезла.
Санниддхьям кальпаянту — «да представят своё присутствие». Реки приглашают, а присутствие их «представляют» — то есть держат воображением. Оговорка та же, что и в сорок девятой главе о присутствии бога. Присутствие святынь названо тем, что нужно вообразить.
Триратрам саптаратрам ва масам масардхам — «три ночи, или семь ночей, или месяц, или полмесяца». Срок оставлен на выбор, и разброс велик: от трёх дней до месяца. Устав опять не связывает. Срок обряда отдан на усмотрение совершающего.