भविष्यपुराण
The Divisions of Smṛti1.181.14-20
967 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.181.14-20
देवनागरी

निमित्तमेकमाश्रित्य यो धर्मः संप्रवर्तते ॥ नैमित्तिकः स विज्ञेयो जातिद्रव्यगुणाश्रयः
एष तु द्विविधः प्रोक्तः समासादविशेषतः ॥ नैमित्तिकः स विज्ञेयः प्रायश्चित्तविधिर्यथा
स चतुर्धा निरूप्यस्तु स्वरूपफलसाधनैः ॥ प्रमाणतस्तु प्रत्येकसमस्तैश्च यथाक्रमम्
श्रुत्या सह विरोधे तु बाध्यते विषयं विना ॥ व्यवस्थया विरोधेन कार्यो यत्नः परीक्ष्यते
स्मृत्या सह विरोधेन चार्थशास्त्रस्य साधनम् ॥ परस्परविरोधे तु अर्थशास्त्रस्य साधनम्
अदृष्टार्थे विकल्पस्तु व्यवस्थासंभवे सति ॥ स्मृतिशास्त्रविकल्पस्तु आकांक्षापूरणे सति
वेदमूले स्थितं त्वेतदनुष्ठानं क्रिया सती ॥ एवं शक्यविधानं तु न्यायो ह्येवं व्यवस्थितः

लिप्यंतरण (IAST)

nimittamekamāśritya yo dharmaḥ saṃpravartate || naimittikaḥ sa vijñeyo jātidravyaguṇāśrayaḥ
eṣa tu dvividhaḥ proktaḥ samāsādaviśeṣataḥ || naimittikaḥ sa vijñeyaḥ prāyaścittavidhiryathā
sa caturdhā nirūpyastu svarūpaphalasādhanaiḥ || pramāṇatastu pratyekasamastaiśca yathākramam
śrutyā saha virodhe tu bādhyate viṣayaṃ vinā || vyavasthayā virodhena kāryo yatnaḥ parīkṣyate
smṛtyā saha virodhena cārthaśāstrasya sādhanam || parasparavirodhe tu arthaśāstrasya sādhanam
adṛṣṭārthe vikalpastu vyavasthāsaṃbhave sati || smṛtiśāstravikalpastu ākāṃkṣāpūraṇe sati
vedamūle sthitaṃ tvetadanuṣṭhānaṃ kriyā satī || evaṃ śakyavidhānaṃ tu nyāyo hyevaṃ vyavasthitaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
निमित्तमेकमाश्रित्य यो धर्मः संप्रवर्ततेnimittamekamāśritya yo dharmaḥ saṃpravartate**закон, что действует, опершись на один случай**; случай один оперевшись который закон действует
नैमित्तिकः स विज्ञेयो जातिद्रव्यगुणाश्रयःnaimittikaḥ sa vijñeyo jātidravyaguṇāśrayaḥ**случайным его должно знать, на роде, веществе и достоинстве покоящимся**; случайный тот познаваем родвеществодостоинствоопора
नैमित्तिकः स विज्ञेयः प्रायश्चित्तविधिर्यथाnaimittikaḥ sa vijñeyaḥ prāyaścittavidhiryathā**случайным его должно знать — как устав искупления**; случайный тот познаваем искупленияустав как
श्रुत्या सह विरोधे तु बाध्यते विषयं विनाśrutyā saha virodhe tu bādhyate viṣayaṃ vinā**при разноречии со шрути [предание] отменяется — вне своей области**; шрути с приразноречии отменяется область без
अदृष्टार्थे विकल्पस्तु व्यवस्थासंभवे सतिadṛṣṭārthe vikalpastu vyavasthāsaṃbhave sati**в невидимом деле — выбор, когда согласование невозможно**; вневидимомделе выбор согласованиеневозможности при
वेदमूले स्थितं त्वेतदनुष्ठानं क्रिया सतीvedamūle sthitaṃ tvetadanuṣṭhānaṃ kriyā satī**а стоящее на корне Веды исполнение это и есть истинное деяние**; Ведыкорнестоящее это исполнение деяние истинное
अनुवाद

«„Закон, что действует, опершись на один случай, — случайным его должно знать, на роде, веществе и достоинстве покоящимся. Он объявлен двояким: вкратце и в частностях; случайным его должно знать — как устав искупления. И описывать его надлежит четверояко: по природе, плоду и средствам; и по доказательству — порознь и совокупно, по порядку. При разноречии со шрути [предание] отменяется — вне своей области; при противоречии же со сложившимся порядком исследуется, к чему приложить старание. При разноречии с преданием — свидетельство науки о пользе; и при взаимном противоречии — свидетельство науки о пользе. В невидимом деле — выбор, когда согласование невозможно; и выбор между наставлениями предания — когда восполняется ожидание. А стоящее на корне Веды исполнение это и есть истинное деяние; так возможно и предписание, и так установлено правило“».

संस्करण

76fd89239ef0 · प्रकाशित 19 अग॰ 2026, 9:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से