भविष्यपुराण
The Divisions of Smṛti1.181.21-26
968 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.181.21-26
देवनागरी

निषेधविधिरूपं तु द्विधा शास्त्रं खगाधिप ॥ एकरूपं वदंत्यन्ये बहुरूपमथा परे
पंचप्रकाराः स्मृतय एवं शिष्यव्यवस्थिताः ॥ त्रिधा चतुर्धा द्वेधा वा एकधा बहुधा खग
दृष्टार्था तु स्मृतिः काचिददृष्टार्था तथापरा ॥ अनुवादस्मृतिस्त्वन्या दृष्टादृष्टा तु पंचमी ॥ सर्वा एता वेदमूलाः स्मृता वै ऋषिभिः स्वयम्
॥ ॥ अरुण उवाच ॥ ॥ या एता भवता प्रोक्ताः स्मृतयः पर्वगोपने ॥ एतासां लक्षणं ब्रूहि समासादेव सत्तम
दृष्टार्था का मता देव अदृष्टार्था च का भवेत् ॥ दृष्टादृष्टस्वरूपा का न्यायमूला च का भवेत् ॥ अनुवादस्मृतिः का स्यादृष्टादृष्टा तु का भवेत्
एवमुक्तो महातेजा भास्करो वारितस्करः ॥ उवाच तं खगं वीरं प्रणतं विनयान्वितम्

लिप्यंतरण (IAST)

niṣedhavidhirūpaṃ tu dvidhā śāstraṃ khagādhipa || ekarūpaṃ vadaṃtyanye bahurūpamathā pare
paṃcaprakārāḥ smṛtaya evaṃ śiṣyavyavasthitāḥ || tridhā caturdhā dvedhā vā ekadhā bahudhā khaga
dṛṣṭārthā tu smṛtiḥ kācidadṛṣṭārthā tathāparā || anuvādasmṛtistvanyā dṛṣṭādṛṣṭā tu paṃcamī || sarvā etā vedamūlāḥ smṛtā vai ṛṣibhiḥ svayam
|| || aruṇa uvāca || || yā etā bhavatā proktāḥ smṛtayaḥ parvagopane || etāsāṃ lakṣaṇaṃ brūhi samāsādeva sattama
dṛṣṭārthā kā matā deva adṛṣṭārthā ca kā bhavet || dṛṣṭādṛṣṭasvarūpā kā nyāyamūlā ca kā bhavet || anuvādasmṛtiḥ kā syādṛṣṭādṛṣṭā tu kā bhavet
evamukto mahātejā bhāskaro vāritaskaraḥ || uvāca taṃ khagaṃ vīraṃ praṇataṃ vinayānvitam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
निषेधविधिरूपं तु द्विधा शास्त्रं खगाधिपniṣedhavidhirūpaṃ tu dvidhā śāstraṃ khagādhipa**наставление двояко: в виде запрета и в виде предписания**; запретапредписаниявид двояко наставление птицвладыка
एकरूपं वदंत्यन्ये बहुरूपमथापरेekarūpaṃ vadaṃtyanye bahurūpamathāpare**одни зовут его одновидным, иные же многовидным**; одновидное говорят иные многовидное же другие
दृष्टार्था तु स्मृतिः काचिददृष्टार्था तथापराdṛṣṭārthā tu smṛtiḥ kācidadṛṣṭārthā tathāparā**иное предание — с видимою целью, иное же — с невидимою**; видимоцельное но предание некое невидимоцельное также иное
अनुवादस्मृतिस्त्वन्या दृष्टादृष्टा तु पंचमीanuvādasmṛtistvanyā dṛṣṭādṛṣṭā tu paṃcamī**иное — предание-пересказ, а пятое — видимо-невидимое**; пересказпредание иное видимоневидимое пятое
सर्वा एता वेदमूलाः स्मृता वै ऋषिभिः स्वयम्sarvā etā vedamūlāḥ smṛtā vai ṛṣibhiḥ svayam**все они помянуты самими провидцами как коренящиеся в Веде**; все эти Ведакоренящиеся помянутые ведь провидцами сами
एतासां लक्षणं ब्रूहि समासादेव सत्तमetāsāṃ lakṣaṇaṃ brūhi samāsādeva sattama«**поведай их приметы вкратце**, о лучший»; их примету поведай вкратце именно лучший
अनुवाद

«„Наставление двояко: в виде запрета и в виде предписания, о владыка птиц; одни зовут его одновидным, иные же многовидным. Пятивидны предания, так для учеников расположенные: трояко, четверояко, двояко, или одинако, или многояко, о птица. Иное предание — с видимою целью, иное же — с невидимою; иное — предание-пересказ, а пятое — видимо-невидимое; все они помянуты самими провидцами как коренящиеся в Веде“. Аруна сказал: „Те предания, что тобою названы, о хранитель узлов, — поведай их приметы вкратце, о лучший. Какое почитается видимоцельным, о боже, и какое бывает невидимоцельным? Какое видимо-невидимого свойства и какое коренится в правиле? Какое бывает преданием-пересказом и какое — видимо-невидимым?“ Так спрошенный, великий пылом Бхаскара, укротитель воров, молвил той птице, герою, склонившемуся, смирением наделённому».

संस्करण

91fb18729314 · प्रकाशित 19 अग॰ 2026, 9:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से