गरुड़ पुराण
The Duties of the Classes and Stages of Life1.49.1-8
246 / 1147
Linuxपन्ने पलटें
गरुड़ पुराण · 1.49.1-8
देवनागरी

इति प्रतिष्ठाप्रकरणं समाप्तम् । ब्रह्मोवाच । सर्गादिकृद्धरिश्चैव पूज्यः स्वायम्भुवादिभिः । विप्राद्यैः स्वेन धर्मेण तद्धर्मं व्यास ! वै शृणु
यजनं याजनं दानं ब्राह्मणस्य प्रतिग्रहः । अध्यापनं चाध्ययनं षट् कर्माणिद्विजोत्तमे
दानमध्ययनं यज्ञो धर्मः क्षत्त्रियवैश्ययोः । दण्डस्तस्य कृषिर्वैश्यस्य शस्यते
शुश्रूषैव द्विजातीनां शूद्राणां धर्मसाधनम् । कारुकर्म तथाऽजीवो पाकयज्ञो ऽपि धर्मतः
भिक्षाचर्याथ शुश्रूषा गुरोः स्वाध्याय एव च । सन्ध्याकर्माग्निकार्यञ्च धर्मो ऽयं ब्रह्मचारिणः
सर्वेषामाश्रमाणां च द्वैविध्यं तु चतुर्विधम् । ब्रह्मचार्युपकुर्वाणो नैष्ठिको ब्रह्मतत्परः
यो ऽधीत्य विधिवद्वेदान् गृहस्थाश्रममाव्रजेत् । उपकुर्वाणको ज्ञेयो नैष्ठिको मरणान्तिकः
अग्नयो ऽतिथिशुश्रूषा यज्ञो दानं सुरार्चनम् । गृहस्थस्य समासेन धर्मो ऽयं द्विजसत्तम !

लिप्यंतरण (IAST)

iti pratiṣṭhāprakaraṇaṃ samāptam / brahmovāca / sargādikṛddhariścaiva pūjyaḥ svāyambhuvādibhiḥ / viprādyaiḥ svena dharmeṇa taddharmaṃ vyāsa ! vai śṛṇu
yajanaṃ yājanaṃ dānaṃ brāhmaṇasya pratigrahaḥ / adhyāpanaṃ cādhyayanaṃ ṣaṭ karmāṇidvijottame
dānamadhyayanaṃ yajño dharmaḥ kṣattriyavaiśyayoḥ / daṇḍastasya kṛṣirvaiśyasya śasyate
śuśrūṣaiva dvijātīnāṃ śūdrāṇāṃ dharmasādhanam / kārukarma tathā'jīvo pākayajño 'pi dharmataḥ
bhikṣācaryātha śuśrūṣā guroḥ svādhyāya eva ca / sandhyākarmāgnikāryañca dharmo 'yaṃ brahmacāriṇaḥ
sarveṣāmāśramāṇāṃ ca dvaividhyaṃ tu caturvidham / brahmacāryupakurvāṇo naiṣṭhiko brahmatatparaḥ
yo 'dhītya vidhivadvedān gṛhasthāśramamāvrajet / upakurvāṇako jñeyo naiṣṭhiko maraṇāntikaḥ
agnayo 'tithiśuśrūṣā yajño dānaṃ surārcanam / gṛhasthasya samāsena dharmo 'yaṃ dvijasattama !

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
इतिitiтак
प्रतिष्ठाpratiṣṭhāоб установлении
प्रकरणंprakaraṇaṃраздел
समाप्तम्samāptamокончен
ब्रह्मोवाचbrahmovācaБрахма сказал
सर्गsargaтворения
आदिādiи прочего
कृद्kṛdтворец
हरिश्hariśХари
चैवcaivaи
पूज्यःpūjyaḥпочитаем
स्वायम्भुवsvāyambhuvaСваямбхувой
आदिभिःādibhiḥи прочими
विप्राद्यैःviprādyaiḥбрахманами и прочими
स्वेनsvenaсвоей
धर्मेणdharmeṇaдхармою
तद्tadту
धर्मंdharmaṃдхарму
व्यासvyāsaо Вьяса
वैvaiпоистине
शृणुśṛṇuслушай
यजनंyajanaṃжертвоприношение
याजनंyājanaṃжречество
दानंdānaṃдаяние
ब्राह्मणस्यbrāhmaṇasyaу брахмана
प्रतिग्रहःpratigrahaḥпринятие даров
अध्यापनंadhyāpanaṃобучение
चाध्ययनंcādhyayanaṃи учение
षट्ṣaṭшесть
कर्माणिkarmāṇiдел
द्विजोत्तमेdvijottameу лучшего из дваждырождённых
अध्ययनंadhyayanaṃучение
यज्ञोyajñoжертва
धर्मःdharmaḥдхарма
क्षत्त्रियkṣattriyaкшатрия
वैश्ययोःvaiśyayoḥи вайшьи
दण्डस्daṇḍasвласть
तस्यtasyaу него
कृषिर्kṛṣirземледелие
वैश्यस्यvaiśyasyaу вайшьи
शस्यतेśasyateодобряется
शुश्रूषैवśuśrūṣaivaуслужение же
द्विजातीनांdvijātīnāṃдваждырождённым
शूद्राणांśūdrāṇāṃу шудр
धर्मdharmaдхармы
साधनम्sādhanamсредство
कारुkāruремесленное
कर्मkarmaдело
तथाtathāтакже
जीवोjīvoпропитание
पाकpākaварёная
यज्ञोyajñoжертва
पिpiже
धर्मतःdharmataḥпо дхарме
भिक्षाbhikṣāмилостыни
चर्याcaryāхождение за
अथathaзатем
शुश्रूषाśuśrūṣāуслужение
गुरोःguroḥнаставнику
स्वाध्यायsvādhyāyaсамостоятельное чтение
एवevaже
caи
सन्ध्याsandhyāсандхьи
कर्मkarmaдело
अग्निagniогня
कार्यञ्kāryañобряд
धर्मोdharmoдхарма
यंyaṃэта
ब्रह्मचारिणःbrahmacāriṇaḥбрахмачарина
सर्वेषाम्sarveṣāmу всех
आश्रमाणांāśramāṇāṃукладов
द्वैविध्यंdvaividhyaṃдвоякость
तुtuже
चतुर्विधम्caturvidhamчетверояка
ब्रह्मचार्य्brahmacāryбрахмачарин
उपकुर्वाणोupakurvāṇoслужащий срок
नैष्ठिकोnaiṣṭhikoпожизненный
ब्रह्मbrahmaБрахману
तत्परःtatparaḥпреданный
योyoкто
धीत्यdhītyaизучив
विधिवद्vidhivadпо уставу
वेदान्vedānВеды
गृहस्थgṛhasthaдомохозяина
आश्रमम्āśramamуклад
आव्रजेत्āvrajetпринимает
उपकुर्वाणकोupakurvāṇakoслужащим срок
ज्ञेयोjñeyoда будет познан
मरणान्तिकःmaraṇāntikaḥдо самой смерти
अग्नयोagnayoогни
अतिथिatithiгостю
शुश्रूषाśuśrūṣāуслужение
सुरार्चनम्surārcanamпочитание богов
गृहस्थस्यgṛhasthasyaдомохозяина
समासेनsamāsenaвкратце
द्विजसत्तमdvijasattamaо лучший из дваждырождённых
अनुवाद

На этом окончен раздел об установлении. Брахма сказал: «Хари, творец творения и прочего, почитаем Сваямбхувой и прочими, брахманами и прочими — каждым своею дхармою; ту дхарму, о Вьяса, слушай. Жертвоприношение, жречество, даяние, принятие даров, обучение и учение — шесть дел у лучшего из дваждырождённых. Даяние, учение и жертва — дхарма кшатрия и вайшьи; у первого — власть, у вайшьи одобряется земледелие. Услужение дваждырождённым — средство дхармы у шудр, а также ремесленное дело, пропитание и варёная жертва по дхарме. Хождение за милостынею, услужение наставнику, самостоятельное чтение, дело сандхьи и обряд огня — вот дхарма брахмачарина. У всех четырёх укладов есть двоякость: брахмачарин — служащий срок и пожизненный, преданный Брахману. Кто, изучив Веды по уставу, принимает уклад домохозяина, тот да будет познан служащим срок, а пожизненный — до самой смерти. Огни, услужение гостю, жертва, даяние и почитание богов — такова вкратце дхарма домохозяина, о лучший из дваждырождённых».

संस्करण

32ddbe2c3453 · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 6:41:36 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से