गरुड़ पुराण
Funeral Rites and the Ripening of Deeds2.2.1-13
918 / 1147
Linuxपन्ने पलटें
गरुड़ पुराण · 2.2.1-13

Śrī-Kṛṣṇa

देवनागरी

श्रीकृष्ण उवाच । साधु पृष्टं त्वया भद्र मानुषाणां हिताय वै । शृणुष्वावहितो भूत्वा सर्वमेवौर्ध्वदैहिकम्
सम्यग्विभेदरहितं श्रुतिस्मृतिसमुद्धृतम् । यन्न दृष्टं सुरैः सेन्द्रैर्योगिभिर्योगचिन्तकैः
गुह्यद्गुह्यतरं तच्च नाख्यातं कस्यचित्क्वचित् । भक्तस्त्वं हि महाभाग वैनतेयं ब्रवीमि ते
अपुत्रस्य गतिर्नास्तु स्वर्गो नैव च नैव च । येन केनाप्युपायेन कार्यं जन्म सुतस्य हि
तारयेन्नरकात्पुत्त्रो यदि मोक्षो न विद्यते । स्कन्धः पुत्रेण कर्तव्यो ह्यग्निदाता च पौत्रकः
तिलदर्भैश्च भूम्यां वै कुटी ऋतुमती भवेत् । पञ्च रत्नानि वक्त्रे तु येन जीवः प्ररोहति
यदा पुष्पं प्रनष्टं हि क्व तदा गर्भधारणम् । आदराच्च ततो भूमौ येन गर्भं प्रधार्यते
लेप्या तु गोमयैर्भूमिस्तिलान्दर्भान्विनिः क्षिपेत् । तस्यामेवातुरो मुक्तः सर्वं दहति किल्बिषम्
दर्भतूली नयेत्स्वर्गमातुरस्य न संशयः । दर्भांस्तत्र क्षिपेद्वाथ तूलीगेन्दुकमध्यतः
सर्वत्र वसुधापूता यत्र लेपो न विद्यते । यत्र लेपः स्थितस्तत्र पुनर्लेपेन शुध्यति
यातुधानाः पिशाचाश्च राक्षसाः क्रूरकर्मिणः । अलेपं ह्यातुरं मुक्तं विशन्त्येते वियोनयः
नित्यहोमस्तथा श्राद्धं पादशौचं द्विजे तथा । मण्डलेन विना भूम्यामातुरो मुच्यते न हि
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च श्रीर्हुताशस्तथैव च । मण्डले चोपतिष्ठन्ति तस्मात्कुर्वीत मण्डलम्

लिप्यंतरण (IAST)

śrīkṛṣṇa uvāca / sādhu pṛṣṭaṃ tvayā bhadra mānuṣāṇāṃ hitāya vai / śṛṇuṣvāvahito bhūtvā sarvamevaurdhvadaihikam
samyagvibhedarahitaṃ śrutismṛtisamuddhṛtam / yanna dṛṣṭaṃ suraiḥ sendrairyogibhiryogacintakaiḥ
guhyadguhyataraṃ tacca nākhyātaṃ kasyacitkvacit / bhaktastvaṃ hi mahābhāga vainateyaṃ bravīmi te
aputrasya gatirnāstu svargo naiva ca naiva ca / yena kenāpyupāyena kāryaṃ janma sutasya hi
tārayennarakātputtro yadi mokṣo na vidyate / skandhaḥ putreṇa kartavyo hyagnidātā ca pautrakaḥ
tiladarbhaiśca bhūmyāṃ vai kuṭī ṛtumatī bhavet / pañca ratnāni vaktre tu yena jīvaḥ prarohati
yadā puṣpaṃ pranaṣṭaṃ hi kva tadā garbhadhāraṇam / ādarācca tato bhūmau yena garbhaṃ pradhāryate
lepyā tu gomayairbhūmistilāndarbhānviniḥ kṣipet / tasyāmevāturo muktaḥ sarvaṃ dahati kilbiṣam
darbhatūlī nayetsvargamāturasya na saṃśayaḥ / darbhāṃstatra kṣipedvātha tūlīgendukamadhyataḥ
sarvatra vasudhāpūtā yatra lepo na vidyate / yatra lepaḥ sthitastatra punarlepena śudhyati
yātudhānāḥ piśācāśca rākṣasāḥ krūrakarmiṇaḥ / alepaṃ hyāturaṃ muktaṃ viśantyete viyonayaḥ
nityahomastathā śrāddhaṃ pādaśaucaṃ dvije tathā / maṇḍalena vinā bhūmyāmāturo mucyate na hi
brahmā viṣṇuśca rudraśca śrīrhutāśastathaiva ca / maṇḍale copatiṣṭhanti tasmātkurvīta maṇḍalam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
श्रीकृष्णśrīkṛṣṇaШри Кришна
उवाचuvācaсказал
साधुsādhuхорошо
पृष्टंpṛṣṭaṃспрошено
त्वयाtvayāтобою
भद्रbhadraо благой
मानुषाणांmānuṣāṇāṃлюдям
हितायhitāyaна благо
वैvaiже
शृणुष्वावहितोśṛṇuṣvāvahitoслушай внимательно
भूत्वाbhūtvāстав
सर्वम्sarvamвсё
एवौर्ध्वदैहिकम्evaurdhvadaihikamо посмертных обрядах
सम्यग्samyagкак должно
विभेदरहितंvibhedarahitaṃбез разноречий
श्रुतिस्मृतिसमुद्धृतम्śrutismṛtisamuddhṛtamизвлечённое из шрути и смрити
यन्yanчто
naне
दृष्टंdṛṣṭaṃвидано
सुरैःsuraiḥбогами
सेन्द्रैर्sendrairс Индрою
योगिभिर्yogibhirйогинами
योगचिन्तकैःyogacintakaiḥразмышляющими о йоге
गुह्यद्guhyadтайного
गुह्यतरंguhyataraṃтайнее
तच्tacто
caи
नाख्यातंnākhyātaṃне поведано
कस्यचित्kasyacitникому
क्वचित्kvacitнигде
भक्तस्bhaktasпреданный
त्वंtvaṃты
हिhiведь
महाभागmahābhāgaо великоудельный
वैनतेयंvainateyaṃсыну Винаты
ब्रवीमिbravīmiизрекаю
तेteтебе
अपुत्रस्यaputrasyaу бездетного
गतिर्gatirучасти
नास्तुnāstuда не будет
स्वर्गोsvargoнеба
नैवnaivaи не
येनyenaкаким
केनाप्य्kenāpyкаким-либо
उपायेनupāyenaспособом
कार्यंkāryaṃнадлежит
जन्मjanmaрождение
सुतस्यsutasyaсына
तारयेन्tārayenда переправит
नरकात्narakātиз ада
पुत्त्रोputtroсын
यदिyadiесли
मोक्षोmokṣoосвобождения
विद्यतेvidyateне бывает
स्कन्धःskandhaḥплечо
पुत्रेणputreṇaсыном
कर्तव्योkartavyoнадлежит
ह्य्hyведь
अग्निदाताagnidātāдающий огонь
पौत्रकःpautrakaḥвнук
तिलदर्भैश्tiladarbhaiśсезамом и травою дарбха
भूम्यांbhūmyāṃна земле
कुटीkuṭīхижина
ऋतुमतीṛtumatīсозревшая
भवेत्bhavetда будет
पञ्चpañcaпять
रत्नानिratnāniдрагоценностей
वक्त्रेvaktreв уста
तुtuже
जीवःjīvaḥживущий
प्ररोहतिprarohatiпрорастает
यदाyadāкогда
पुष्पंpuṣpaṃцветок
प्रनष्टंpranaṣṭaṃпогиб
क्वkvaгде
तदाtadāтогда
गर्भधारणम्garbhadhāraṇamношение плода
आदराच्ādarācс почтением
ततोtatoзатем
भूमौbhūmauна земле
गर्भंgarbhaṃплод
प्रधार्यतेpradhāryateудерживается
लेप्याlepyāдолжна быть обмазана
गोमयैर्gomayairкоровьим навозом
भूमिस्bhūmisземля
तिलान्tilānсезам
दर्भान्darbhānдарбху
विनिःviniḥпрочь
क्षिपेत्kṣipetда рассыплет
तस्याम्tasyāmна ней
एवातुरोevāturoименно недужный
मुक्तःmuktaḥосвобождённый
सर्वंsarvaṃвесь
दहतिdahatiсжигает
किल्बिषम्kilbiṣamгрех
दर्भतूलीdarbhatūlīподстилка из дарбхи
नयेत्nayetуводит
स्वर्गम्svargamна небо
आतुरस्यāturasyaнедужного
संशयःsaṃśayaḥсомнения
दर्भांस्darbhāṃsдарбху
तत्रtatraтуда
क्षिपेद्kṣipedда положит
वाथvāthaили же
तूलीगेन्दुकमध्यतःtūlīgendukamadhyataḥпосреди подстилки и подушки
सर्वत्रsarvatraвсюду
वसुधापूताvasudhāpūtāземля чиста
यत्रyatraгде
लेपोlepoобмазки
लेपःlepaḥобмазка
स्थितस्sthitasесть
तत्रtatraтам
पुनर्punarснова
लेपेनlepenaобмазкою
शुध्यतिśudhyatiочищается
यातुधानाःyātudhānāḥятудханы
पिशाचाश्piśācāśпишачи
राक्षसाःrākṣasāḥракшасы
क्रूरकर्मिणःkrūrakarmiṇaḥтворящие жестокое
अलेपंalepaṃнеобмазанного
आतुरंāturaṃнедужного
विशन्त्य्viśantyвходят
एतेeteони
वियोनयःviyonayaḥдурного лона
नित्यहोमस्nityahomasпостоянное возлияние
तथाtathāтакже
श्राद्धंśrāddhaṃшраддха
पादशौचंpādaśaucaṃомовение стоп
द्विजेdvijeу дваждырождённого
मण्डलेनmaṇḍalenaмандалы
विनाvināбез
मुच्यतेmucyateне освобождается
ब्रह्माbrahmāБрахма
विष्णुश्viṣṇuśВишну
रुद्रश्rudraśи Рудра
श्रीर्śrīrШри
हुताशस्hutāśasогонь
तथैवtathaivaи так же
मण्डलेmaṇḍaleв мандале
चोपतिष्ठन्तिcopatiṣṭhantiи предстают
तस्मात्tasmātпотому
कुर्वीतkurvītaда совершает
मण्डलम्maṇḍalamмандалу
naне
naне
naне
naне
caи
caи
caи
caи
caи
तुtuже
तुtuже
हिhiведь
वैvaiже
saон
तथाtathāтакже
यत्रyatraгде
अनुवाद

Шри Кришна сказал: хорошо спрошено тобою, о благой, на благо людям. Слушай внимательно всё о посмертных обрядах — как должно, без разноречий, извлечённое из шрути и смрити: то, что не видано ни богами с Индрою, ни йогинами, размышляющими о йоге; тайное тайного, никому и нигде не поведанное. Но ты предан, о великоудельный, и потому сыну Винаты изрекаю я тебе. У бездетного да не будет участи, и неба — нет и нет; каким бы то ни было способом надлежит совершить рождение сына. Сын переправит из ада, если нет освобождения. Плечо надлежит подставить сыну, а огонь даёт внук. Сезамом и травою дарбха на земле да будет хижина созревшею; пять драгоценностей в уста — тем прорастает живущий. Когда цветок погиб, где тогда ношение плода? Потому с почтением на земле удерживается плод. Земля должна быть обмазана коровьим навозом, и на неё да рассыплет он сезам и дарбху: на ней освобождённый недужный сжигает весь грех. Подстилка из дарбхи уводит недужного на небо — нет сомнения; или да положит он туда дарбху, посреди подстилки и подушки. Земля чиста всюду, где нет обмазки; а где обмазка есть, там снова очищается она обмазкою. Ятудханы, пишачи и ракшасы, творящие жестокое, — эти, дурного лона, входят в необмазанного недужного. Постоянное возлияние, шраддха, омовение стоп у дваждырождённого: без мандалы на земле недужный не освобождается. Брахма, Вишну и Рудра, Шри и огонь предстают в мандале — потому да совершает он мандалу.

संस्करण

21be9702e22b · प्रकाशित 2 सित॰ 2026, 10:25:10 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से