हरिवंश
Притху доит Землю и распределяет её дарыHV 6.1-8
29 / 607
हरिवंश · HV 6.1-8
देवनागरी

एकस्यार्थाय यो हन्याद् आत्मनो वा परस्य वा बहून् वै प्राणिनो लोके भवेत् तस्येह पातकम् ॥
सुखम् एधन्ति बहवो यस्मिंस् तु निहते शुभे तस्मिन् हते नास्ति भद्रे पातकं नोपपातकम् ॥
सो ऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुंधरे यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम् ॥
त्वां निहत्याद्य बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् आत्मानं प्रथयित्वाहं प्रजा धारयिता स्वयम् ॥
सा त्वं शासनम् आस्थाय मम धर्मभृतां वरे संजीवय प्रजाः सर्वाः समर्था ह्य् असि धारणे ॥
दुहितृत्वं च मे गच्छ तत एनम् अहं शरम् नियच्छेयं त्वद्वधार्थम् उद्यतं घोरदर्शनम् ॥
सर्वम् एतद् अहं वीर विधास्यामि न संशयः वत्सं तु मम तं पश्य क्षरेयं येन वत्सला ॥
समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं धर्मभृतां वर यथा विष्यन्दमानं मे क्षीरं सर्वत्र भावयेत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

ekasyārthāya yo hanyād ātmano vā parasya vā bahūn vai prāṇino loke bhavet tasyeha pātakam ||
sukham edhanti bahavo yasmiṃs tu nihate śubhe tasmin hate nāsti bhadre pātakaṃ nopapātakam ||
so 'haṃ prajānimittaṃ tvāṃ haniṣyāmi vasuṃdhare yadi me vacanaṃ nādya kariṣyasi jagaddhitam ||
tvāṃ nihatyādya bāṇena macchāsanaparāṅmukhīm ātmānaṃ prathayitvāhaṃ prajā dhārayitā svayam ||
sā tvaṃ śāsanam āsthāya mama dharmabhṛtāṃ vare saṃjīvaya prajāḥ sarvāḥ samarthā hy asi dhāraṇe ||
duhitṛtvaṃ ca me gaccha tata enam ahaṃ śaram niyaccheyaṃ tvadvadhārtham udyataṃ ghoradarśanam ||
sarvam etad ahaṃ vīra vidhāsyāmi na saṃśayaḥ vatsaṃ tu mama taṃ paśya kṣareyaṃ yena vatsalā ||
samāṃ ca kuru sarvatra māṃ tvaṃ dharmabhṛtāṃ vara yathā viṣyandamānaṃ me kṣīraṃ sarvatra bhāvayet ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एकस्यार्थाय यो हन्याद्ekasyārthāya yo hanyādкто убил бы ради одного; кто ради пользы одного убивает
आत्मनो वा परस्य वाātmano vā parasya vāили ради себя, или ради другого; для себя либо для другого
बहून् वै प्राणिनो लोकेbahūn vai prāṇino lokeмногих существ в мире; много живых в этом мире
भवेत् तस्येह पातकम्bhavet tasyeha pātakamего грех был бы здесь; на нём была бы вина
सुखम् एधन्ति बहवोsukham edhanti bahavoмногие возрастают в счастье; многие благополучно процветают
यस्मिंस् तु निहते शुभेyasmiṃs tu nihate śubheкогда он убит, о благая; при чьей гибели, добрая
तस्मिन् हते नास्ति भद्रेtasmin hate nāsti bhadreесли он убит, благая, нет; при его смерти, добрая, нет
पातकं नोपपातकम्pātakaṃ nopapātakamни греха, ни малого греха; ни вины, ни побочной вины
सो ऽहं प्रजानिमित्तं त्वांso 'haṃ prajānimittaṃ tvāṃпоэтому я ради подданных тебя; так я ради существ тебя
हनिष्यामि वसुंधरेhaniṣyāmi vasuṃdhareубью, о Земля; поражу, о несущая богатства
यदि मे वचनं नाद्यyadi me vacanaṃ nādyaесли моё слово сегодня не; если ныне мою речь не
करिष्यसि जगद्धितम्kariṣyasi jagaddhitamисполняешь ради блага мира; сделаешь полезной миру
त्वां निहत्याद्य बाणेनtvāṃ nihatyādya bāṇenaубив тебя сегодня стрелой; сегодня поразив тебя стрелой
मच्छासनपराङ्मुखीम्macchāsanaparāṅmukhīmотвернувшуюся от моего приказа; уклонившуюся от моего повеления
आत्मानं प्रथयित्वाहंātmānaṃ prathayitvāhaṃсебя распространив, я; сделав себя явной, я
प्रजा धारयिता स्वयम्prajā dhārayitā svayamсам буду поддерживать существ; лично сохраню подданных
सा त्वं शासनम् आस्थायsā tvaṃ śāsanam āsthāyaтак ты, приняв приказ; поэтому, следуя повелению
मम धर्मभृतां वरेmama dharmabhṛtāṃ vareмоему, лучшая из поддерживающих дхарму; моему, о лучшая среди носителей дхармы
संजीवय प्रजाः सर्वाःsaṃjīvaya prajāḥ sarvāḥоживи всех существ; верни к жизни всех подданных
समर्था ह्य् असि धारणेsamarthā hy asi dhāraṇeведь ты способна поддерживать; ты действительно можешь питать
दुहितृत्वं च मे गच्छduhitṛtvaṃ ca me gacchaи стань моей дочерью; прими положение моей дочери
तत एनम् अहं शरम्tata enam ahaṃ śaramтогда эту стрелу я; после этого эту стрелу я
नियच्छेयं त्वद्वधार्थम्niyaccheyaṃ tvadvadhārthamя удержал бы ради твоего убийства; я направил бы для твоей казни
उद्यतं घोरदर्शनम्udyataṃ ghoradarśanamподнятое, страшное видом; воздетое и грозное
सर्वम् एतद् अहं वीरsarvam etad ahaṃ vīraвсё это я, герой; всё это, о герой, я
विधास्यामि न संशयःvidhāsyāmi na saṃśayaḥустрою, нет сомнения; исполню несомненно
वत्सं तु मम तं पश्यvatsaṃ tu mama taṃ paśyaно посмотри на этого моего телёнка; увидь же моего телёнка
क्षरेयं येन वत्सलाkṣareyaṃ yena vatsalāчерез которого я, любящая, потекла бы; ради которого я изольюсь молоком
समां च कुरु सर्वत्रsamāṃ ca kuru sarvatraи сделай меня ровной везде; сделай меня повсюду ровной
मां त्वं धर्मभृतां वरmāṃ tvaṃ dharmabhṛtāṃ varaменя ты, лучший из поддерживающих дхарму; меня, о лучший носитель дхармы
यथा विष्यन्दमानं मेyathā viṣyandamānaṃ meчтобы истекающее из меня; так что вытекающее моё
क्षीरं सर्वत्र भावयेत्kṣīraṃ sarvatra bhāvayetмолоко возникло повсюду; молоко стало везде
अनुवाद

Притху сказал: «Кто ради одного, ради себя или ради другого убивает многих существ в мире, тот берёт на себя грех. Но если после гибели одного, о благая, многие обретают счастье и процветают, то в его смерти нет ни греха, ни малого греха. Поэтому, о Земля, ради подданных я убью тебя, если ты сегодня не исполнишь моё слово, направленное на благо мира. Если ты отвернёшься от моего повеления, я поражу тебя стрелой и сам, проявив свою силу, буду поддерживать живых существ. Так прими моё повеление, лучшая из поддерживающих дхарму, оживи всех подданных: ведь ты способна питать их. Стань моей дочерью, и тогда я удержу эту страшную стрелу, воздетую для твоего уничтожения. Всё это я исполню, о герой, без сомнения; только назначь мне телёнка, ради которого я, любящая мать, изолью молоко. И сделай меня повсюду ровной, лучший из носителей дхармы, чтобы моё молоко, истекая, стало доступно везде».

संस्करण

df034cf6a166 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:30:32 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से