हरिवंश
Притху доит Землю и распределяет её дарыHV 6.33-42
32 / 607
हरिवंश · HV 6.33-42
देवनागरी

पद्मपत्रे पुनर् दुग्धा गन्धर्वैः साप्सरोगणैः वत्सं चित्ररथं कृत्वा शुचीन् गन्धान् नरोत्तम ॥
तेषां च सुरुचिस् त्व् आसीद् दोग्धा भरतसत्तम गन्धर्वराजो ऽतिबलो महात्मा सूर्यसंनिभः ॥
शैलैश् च श्रूयते दुग्धा पुनर् देवी वसुंधरा ओषधीर् वै मूर्तिमती रत्नानि विविधानि च ॥
वत्सस् तु हिमवान् आसीद् दोग्धा मेरुर् महागिरिः पात्रं तु शैलम् एवासीत् तेन शैलाः प्रतिष्ठिताः ॥
दुग्धेयं वृक्षवीरुद्भिः श्रूयते च वसुंधरा पालाशं पात्रम् आदाय च्छिन्नदग्धप्ररोहणम् ॥
सेयं धात्री विधात्री च पावनी च वसुंधरा चराचरस्य सर्वस्य प्रतिष्ठा योनिर् एव च सर्वकामदुघा दोग्ध्री सर्वसस्यप्ररोहिणी ॥
आसीद् इयं समुद्रान्ता मेदिनीति परिश्रुता मधुकैटभयोः कृत्स्ना मेदसाभिपरिप्लुता ॥
ततो ऽभ्युपगमाद् राज्ञः पृथोर् वैन्यस्य भारत दुहितृत्वम् अनुप्राप्ता देवी पृथ्वीति चोच्यते ॥
पृथुना प्रविभक्ता च शोधिता च वसुंधरा सस्याकरवती स्फीता पुरपत्तनमालिनी ॥
एवंप्रभावो वैन्यः स राजासीद् राजसत्तम नमस्यश् चैव पूज्यश् च भूतग्रामैर् न संशयः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

padmapatre punar dugdhā gandharvaiḥ sāpsarogaṇaiḥ vatsaṃ citrarathaṃ kṛtvā śucīn gandhān narottama ||
teṣāṃ ca surucis tv āsīd dogdhā bharatasattama gandharvarājo 'tibalo mahātmā sūryasaṃnibhaḥ ||
śailaiś ca śrūyate dugdhā punar devī vasuṃdharā oṣadhīr vai mūrtimatī ratnāni vividhāni ca ||
vatsas tu himavān āsīd dogdhā merur mahāgiriḥ pātraṃ tu śailam evāsīt tena śailāḥ pratiṣṭhitāḥ ||
dugdheyaṃ vṛkṣavīrudbhiḥ śrūyate ca vasuṃdharā pālāśaṃ pātram ādāya cchinnadagdhaprarohaṇam ||
seyaṃ dhātrī vidhātrī ca pāvanī ca vasuṃdharā carācarasya sarvasya pratiṣṭhā yonir eva ca sarvakāmadughā dogdhrī sarvasasyaprarohiṇī ||
āsīd iyaṃ samudrāntā medinīti pariśrutā madhukaiṭabhayoḥ kṛtsnā medasābhipariplutā ||
tato 'bhyupagamād rājñaḥ pṛthor vainyasya bhārata duhitṛtvam anuprāptā devī pṛthvīti cocyate ||
pṛthunā pravibhaktā ca śodhitā ca vasuṃdharā sasyākaravatī sphītā purapattanamālinī ||
evaṃprabhāvo vainyaḥ sa rājāsīd rājasattama namasyaś caiva pūjyaś ca bhūtagrāmair na saṃśayaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
पद्मपत्रे पुनर् दुग्धाpadmapatre punar dugdhāв лист лотоса снова была выдоена; в лотосовый лист вновь выдоили
गन्धर्वैः साप्सरोगणैःgandharvaiḥ sāpsarogaṇaiḥгандхарвами вместе с сонмами апсар; гандхарвы с группами апсар
वत्सं चित्ररथं कृत्वाvatsaṃ citrarathaṃ kṛtvāсделав Читраратху телёнком; поставив Читраратху телёнком
शुचीन् गन्धान् नरोत्तमśucīn gandhān narottamaчистые ароматы, лучший из людей; чистые запахи
तेषां च सुरुचिस् त्व् आसीद्teṣāṃ ca surucis tv āsīdи их Суручи же был; Суручи был для них
दोग्धा भरतसत्तमdogdhā bharatasattamaдоильщиком, лучший из Бхаратов; доящим, о лучший Бхарата
गन्धर्वराजो ऽतिबलोgandharvarājo 'tibaloцарь гандхарвов очень сильный; могучий владыка гандхарвов
महात्मा सूर्यसंनिभःmahātmā sūryasaṃnibhaḥвеликодушный, подобный солнцу; великий, солнцеподобный
शैलैश् च श्रूयते दुग्धाśailaiś ca śrūyate dugdhāи горами, как слышно, была выдоена; как слышно, горы выдоили
पुनर् देवी वसुंधराpunar devī vasuṃdharāснова богиня Земля; вновь богиню Васундхару
ओषधीर् वै मूर्तिमतीoṣadhīr vai mūrtimatīтравы же воплощённые; лекарственные растения в телесном виде
रत्नानि विविधानि चratnāni vividhāni caи разные драгоценности; и многообразные сокровища
वत्सस् तु हिमवान् आसीद्vatsas tu himavān āsīdтелёнком же был Химаван; Хималай стал телёнком
दोग्धा मेरुर् महागिरिःdogdhā merur mahāgiriḥдоильщиком Меру, великая гора; великая гора Меру доила
पात्रं तु शैलम् एवासीत्pātraṃ tu śailam evāsītсосудом же была гора; горный сосуд был
तेन शैलाः प्रतिष्ठिताःtena śailāḥ pratiṣṭhitāḥэтим горы утверждены; через это горы установились
दुग्धेयं वृक्षवीरुद्भिःdugdheyaṃ vṛkṣavīrudbhiḥэта была выдоена деревьями и лианами; её выдоили деревья и растения
श्रूयते च वसुंधराśrūyate ca vasuṃdharāкак слышно, Земля; как повествуется, Васундхара
पालाशं पात्रम् आदायpālāśaṃ pātram ādāyaвзяв палашовый сосуд; использовав сосуд из палаши
च्छिन्नदग्धप्ररोहणम्cchinnadagdhaprarohaṇamпрорастание срезанного и сожжённого; рост после сруба и пожара
सेयं धात्री विधात्री चseyaṃ dhātrī vidhātrī caэта поддерживающая и устроительница
पावनी च वसुंधराpāvanī ca vasuṃdharāи очистительница Васундхара
चराचरस्य सर्वस्यcarācarasya sarvasyaвсего движущегося и недвижимого; для всего подвижного и неподвижного
प्रतिष्ठा योनिर् एव चpratiṣṭhā yonir eva caоснование и именно лоно; опора и источник
सर्वकामदुघा दोग्ध्रीsarvakāmadughā dogdhrīдоильщица, дающая все желания; доительница всех желанных даров
सर्वसस्यप्ररोहिणीsarvasasyaprarohiṇīпроращивающая все злаки; растящая всякое зерно
आसीद् इयं समुद्रान्ताāsīd iyaṃ samudrāntāона была до океана; эта земля, ограниченная океанами, была
मेदिनीति परिश्रुताmedinīti pariśrutāизвестна как Медини; прославлена под именем Медини
मधुकैटभयोः कृत्स्नाmadhukaiṭabhayoḥ kṛtsnāцеликом Мадху и Кайтабхи; полностью двух демонов Мадху-Кайтабхи
मेदसाभिपरिप्लुताmedasābhipariplutāзалитая жиром; покрытая их туком
ततो ऽभ्युपगमाद् राज्ञःtato 'bhyupagamād rājñaḥзатем по согласию царя; после принятия царём
पृथोर् वैन्यस्य भारतpṛthor vainyasya bhārataПритху Вайньи, о Бхарата; Притху, сына Вены, Бхарата
दुहितृत्वम् अनुप्राप्ताduhitṛtvam anuprāptāполучившая положение дочери; обретшая дочерний статус
देवी पृथ्वीति चोच्यतेdevī pṛthvīti cocyateбогиня называется Землёй; и зовётся богиней Притхви
पृथुना प्रविभक्ता चpṛthunā pravibhaktā caи Притху разделённая; Притху распределил её
शोधिता च वसुंधराśodhitā ca vasuṃdharāи очищенная Земля; и очистил Васундхару
सस्याकरवती स्फीताsasyākaravatī sphītāобильная зерновыми залежами; богатая источниками злаков
पुरपत्तनमालिनीpurapattanamālinīукрашенная городами и посадами; опоясанная городами и портами
एवंप्रभावो वैन्यः सevaṃprabhāvo vainyaḥ saтакого могущества тот Вайнья; такой славой обладал сын Вены
राजासीद् राजसत्तमrājāsīd rājasattamaбыл царём, лучший из царей; был царём, о лучший владыка
नमस्यश् चैव पूज्यश् चnamasyaś caiva pūjyaś caи достойный поклонения и почитания; почитаем и поклоняем
भूतग्रामैर् न संशयःbhūtagrāmair na saṃśayaḥсонмами существ, без сомнения; всеми группами живых
अनुवाद

«Гандхарвы вместе с сонмами апсар снова выдоили её в лист лотоса: поставив Читраратху телёнком, они получили чистые ароматы, о лучший из людей. Их доильщиком был Суручи, о лучший Бхарата, могучий царь гандхарвов, великий духом и подобный солнцу. Как слышно, горы снова выдоили богиню Васундхару: они получили воплощённые целебные травы и разные драгоценности. Телёнком был Химаван, доильщиком — великая гора Меру, сосудом была сама гора, и благодаря этому горы утвердились. Как повествуется, деревья и лианы тоже выдоили Васундхару: взяв сосуд из палаши, они получили способность вновь прорастать после сруба и пожара. Эта Васундхара стала поддерживающей, устроительницей и очистительницей, опорой и лоном всего движущегося и недвижимого, доительницей всех желанных даров и прорастительницей всех злаков. Эта земля до самых океанов была известна как Медини, потому что была целиком покрыта жиром Мадху и Кайтабхи. Затем, по согласию царя Притху Вайньи, о Бхарата, богиня обрела положение дочери и потому называется Притхви. Притху разделил и очистил Васундхару; она стала процветающей, богатой зерновыми источниками, украшенной городами и посадами. Таково было могущество Вайньи: он был царём, о лучший из царей, и достоин поклонения и почитания всеми сонмами существ, без сомнения».

संस्करण

0a8589699432 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:30:32 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से