ऋषिभिः श्रूयते चापि पुनर् दुग्ध्हा वसुंधरा वत्सः सोमो ऽभवत् तेषां दोग्धा चाङ्गिरसः सुतः ॥
बृहस्पतिर् महातेजाः पात्रं छन्दांसि भारत क्षीरम् आसीद् अनुपमं तपो ब्रह्म च शाश्वतम् ॥
ततः पुनर् देवगणैः पुरंदरपुरोगमैः काञ्चनं पात्रम् आदाय दुग्धेयं श्रूयते मही ॥
वत्सस् तु मघवान् आसीद् दोग्धा तु सविता विभुः क्षीरम् ऊर्जस्करं चैव येन वर्तन्ति देवताः ॥
पितृभिः श्रूयते चापि पुनर् दुग्धा वसुंधरा राजतं पात्रम् आदाय स्वधाम् अमितविक्रमैः ॥
यमो वैवस्वतस् तेषाम् आसीद् वत्सः प्रतापवान् अन्तकश् चाभवद् दोग्धा कालो लोकप्रकालनः ॥
नागैश् च श्रूयते दुग्धा वत्सं कृत्वा तु तक्षकम् अलाबुपात्रम् आदाय विषं क्षीरं नरोत्तम ॥
तेषाम् ऐरावतो दोग्धा धृतराष्ट्रः प्रतापवान् नागानां भरतश्रेष्ठ सर्पाणां च महीपते ॥
तेनैव वर्तयन्त्य् उग्रा महाकाया महाबलाः तदाहारास् तदाचारास् तद्वीर्यास् तदपाश्रयाः ॥
असुरैः श्रूयते चापि पुनर् दुग्धा वसुंधरा आयसं पात्रम् आदाय मायाः शत्रुनिबर्हणीः ॥
विरोचनस् तु प्राह्रादिर् वत्सस् तेषाम् अभूत् तदा ऋत्विग् द्विमूर्धा दैत्यानां मधुर् दोग्धा महाबलः ॥
तयैते माययाद्यापि सर्वे मायाविनो ऽसुराः वर्तयन्त्य् अमितप्रज्ञास् तद् एषाम् अमितं बलम् ॥
यक्षैश् च श्रूयते राजन् पुनर् दुग्धा वसुंधरा आमपात्रे महाराज पुरान्तर्धानम् अक्षयम् ॥
वत्सं वैश्रवणं कृत्वा यक्षैः पुण्यजनैस् तथा तेन ते वर्तयन्तीह परमर्षिर् उवाच ह ॥
राक्षसैश् च पिशाचैश् च पुनर् दुग्धा वसुंधरा शावं कपालम् आदाय प्रजा भोक्तुं नरर्षभ ॥
दोग्धा रजतनाभस् तु तेषाम् आसीत् कुरूद्वह वत्सः सुमाली कौरव्य क्षीरं रुधिरम् एव च ॥
तेन क्षीरेण रक्षांसि यक्षाश् चैवामरोपमाः वर्तयन्ति पिशाचाश् च भूतसंघास् तथैव च ॥
ṛṣibhiḥ śrūyate cāpi punar dugdhhā vasuṃdharā vatsaḥ somo 'bhavat teṣāṃ dogdhā cāṅgirasaḥ sutaḥ ||
bṛhaspatir mahātejāḥ pātraṃ chandāṃsi bhārata kṣīram āsīd anupamaṃ tapo brahma ca śāśvatam ||
tataḥ punar devagaṇaiḥ puraṃdarapurogamaiḥ kāñcanaṃ pātram ādāya dugdheyaṃ śrūyate mahī ||
vatsas tu maghavān āsīd dogdhā tu savitā vibhuḥ kṣīram ūrjaskaraṃ caiva yena vartanti devatāḥ ||
pitṛbhiḥ śrūyate cāpi punar dugdhā vasuṃdharā rājataṃ pātram ādāya svadhām amitavikramaiḥ ||
yamo vaivasvatas teṣām āsīd vatsaḥ pratāpavān antakaś cābhavad dogdhā kālo lokaprakālanaḥ ||
nāgaiś ca śrūyate dugdhā vatsaṃ kṛtvā tu takṣakam alābupātram ādāya viṣaṃ kṣīraṃ narottama ||
teṣām airāvato dogdhā dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavān nāgānāṃ bharataśreṣṭha sarpāṇāṃ ca mahīpate ||
tenaiva vartayanty ugrā mahākāyā mahābalāḥ tadāhārās tadācārās tadvīryās tadapāśrayāḥ ||
asuraiḥ śrūyate cāpi punar dugdhā vasuṃdharā āyasaṃ pātram ādāya māyāḥ śatrunibarhaṇīḥ ||
virocanas tu prāhrādir vatsas teṣām abhūt tadā ṛtvig dvimūrdhā daityānāṃ madhur dogdhā mahābalaḥ ||
tayaite māyayādyāpi sarve māyāvino 'surāḥ vartayanty amitaprajñās tad eṣām amitaṃ balam ||
yakṣaiś ca śrūyate rājan punar dugdhā vasuṃdharā āmapātre mahārāja purāntardhānam akṣayam ||
vatsaṃ vaiśravaṇaṃ kṛtvā yakṣaiḥ puṇyajanais tathā tena te vartayantīha paramarṣir uvāca ha ||
rākṣasaiś ca piśācaiś ca punar dugdhā vasuṃdharā śāvaṃ kapālam ādāya prajā bhoktuṃ nararṣabha ||
dogdhā rajatanābhas tu teṣām āsīt kurūdvaha vatsaḥ sumālī kauravya kṣīraṃ rudhiram eva ca ||
tena kṣīreṇa rakṣāṃsi yakṣāś caivāmaropamāḥ vartayanti piśācāś ca bhūtasaṃghās tathaiva ca ||
«Как слышно, риши снова выдоили Землю: их телёнком стал Сома, доильщиком — сын Ангираса, великосияющий Брихаспати, а сосудом, о Бхарата, стали ведийские размеры. Их несравненным молоком были аскеза и вечное знание Брахмана. Затем сонмы богов во главе с Пурандарой взяли золотой сосуд и, как повествуется, выдоили эту Землю. Магхаван стал их телёнком, всепроникающий Савитар — доильщиком, а молоком была питающая сила, за счёт которой живут божества. Как слышно, предки тоже снова выдоили Васундхару: могучие питары взяли серебряный сосуд и получили свадху; их телёнком был сияющий Яма Вайвасвата, а доильщиком — Антака, Кала, очищающий миры. О лучший из людей, наги, поставив Такшаку телёнком и взяв тыквенный сосуд, выдоили яд как молоко; их доильщиком был Айравата, могучий Дхритараштра, для нагов и змей, о лучший Бхарата. Этим и живут грозные, огромнотелые и великосильные существа: такова их пища, таков их обычай, такова их мощь и опора. Асуры, как слышно, снова выдоили Землю: взяв железный сосуд, они получили майи, сокрушающие врагов. Вирочана, сын Прахлады, был тогда их телёнком; жрецом дайтьев был Двимурдха, а могучий Мадху стал доильщиком. Этой майей все асуры владеют чарами и доныне; так живут они, безмерно разумные, и в этом их безмерная сила. О царь, якши и благие народы, поставив Вайшравану телёнком, снова выдоили Васундхару в необожжённый сосуд и получили древнюю, неистощимую способность скрываться; этим они живут здесь, сказал великий риши. О бык среди людей, ракшасы и пишачи снова выдоили Землю: взяв череп мертвеца ради пожирания существ, они поставили телёнком Сумали, о Каурава; Раджатанабха был их доильщиком, а молоком стала сама кровь. Этим молоком поддерживают себя ракшасы, якши, подобные бессмертным, пишачи и сонмы бхутов».
c5cf712b436d · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:30:32 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Доение Земли показывает, что каждый класс существ получает из мира то, что соответствует его природе. Боги получают аскезу и Брахман, предки — свадху, наги — яд, дайтьи — майю, пишачи — кровь. Земля не одинаково раскрывается для всех: внутреннее качество доящего определяет молоко, сосуд и плод.