हरिवंश
Вишну наставляет Нидру перед своим рождениемHV 47.9-22
249 / 607
हरिवंश · HV 47.9-22
देवनागरी

एवं श्रुत्वा प्रयत्नं वै कंसस्यारिष्टसंज्ञितम् अन्तर्धानं गतो विष्णुश् चिन्तयाम् आस वीर्यवान् ॥
सप्तेमान् देवकीगर्भान् भोजपुत्रो वधिष्यति अष्टमे च मया गर्भे कार्यम् आधानम् आत्मनः ॥
तस्य चिन्तयतस् त्व् एवं पातालम् अगमन् मनः यत्र ते गर्भशयनाः षद्गर्भा नाम दानवाः ॥
विक्रान्तवपुषो दीप्तास् ते ऽमृतप्राशनोपमाः अमरप्रतिमा युद्धे पुत्रा वै कालनेमिनः ॥
उपासां चक्रिरे दैत्याः पुरा लोकपितामहम् तप्यमानास् तपस् तीव्रं जटामण्डलधारिणः ॥
ब्रूत वो यस्य यः कामः को वरो वः प्रदीयतां ॥
ते तु सर्वे समानार्था दैत्या ब्रह्माणम् अब्रुवन् यदि नो भगवान् प्रीतः श्रूयतां नो वरो वरः ॥
अवध्याः स्याम भगवन् दैवतैः समहौरगैः शापप्रहरणैश् चापि नियतैः परमर्षिभिः ॥
यक्षगन्धर्वपतिभिः सिद्धचारणमानवैः मा भूद् वधो नो भगवन् ददासि यदि नो वरम् ॥
तान् उवाच ततो ब्रह्मा सुप्रीतेनान्तरात्मना भवद्भिर् यद् इदं प्रोक्तं सर्वम् एतद् भविष्यति ॥
षड्गर्भाणां वरं दस्त्त्वा स्वयंभूस् त्रिदिवं गतः ततो हिरण्यकशिपुः सरोषो वाक्यम् अब्रवीत् ॥
माम् उत्सृज्य वरो यस्माद् वृतो वः पद्मसंभवात् तस्माद् वस् त्याजितः स्नेहः शत्रुभूतांस् त्यजाम्य् अहम् ॥
षड्गर्भा इति यो यं वः शब्दः पित्राभिवर्धितः स एव वो गर्भगतान् पिता सर्वान् वधिष्यति ॥
षड् एव देवकीगर्भाः षद्गर्भा वै महासुराः भविष्यन्ति ततः कंसो गर्भस्थान् वो वधिष्यति ॥

लिप्यंतरण (IAST)

evaṃ śrutvā prayatnaṃ vai kaṃsasyāriṣṭasaṃjñitam antardhānaṃ gato viṣṇuś cintayām āsa vīryavān ||
saptemān devakīgarbhān bhojaputro vadhiṣyati aṣṭame ca mayā garbhe kāryam ādhānam ātmanaḥ ||
tasya cintayatas tv evaṃ pātālam agaman manaḥ yatra te garbhaśayanāḥ ṣadgarbhā nāma dānavāḥ ||
vikrāntavapuṣo dīptās te 'mṛtaprāśanopamāḥ amarapratimā yuddhe putrā vai kālaneminaḥ ||
upāsāṃ cakrire daityāḥ purā lokapitāmaham tapyamānās tapas tīvraṃ jaṭāmaṇḍaladhāriṇaḥ ||
brūta vo yasya yaḥ kāmaḥ ko varo vaḥ pradīyatāṃ ||
te tu sarve samānārthā daityā brahmāṇam abruvan yadi no bhagavān prītaḥ śrūyatāṃ no varo varaḥ ||
avadhyāḥ syāma bhagavan daivataiḥ samahauragaiḥ śāpapraharaṇaiś cāpi niyataiḥ paramarṣibhiḥ ||
yakṣagandharvapatibhiḥ siddhacāraṇamānavaiḥ mā bhūd vadho no bhagavan dadāsi yadi no varam ||
tān uvāca tato brahmā suprītenāntarātmanā bhavadbhir yad idaṃ proktaṃ sarvam etad bhaviṣyati ||
ṣaḍgarbhāṇāṃ varaṃ dasttvā svayaṃbhūs tridivaṃ gataḥ tato hiraṇyakaśipuḥ saroṣo vākyam abravīt ||
mām utsṛjya varo yasmād vṛto vaḥ padmasaṃbhavāt tasmād vas tyājitaḥ snehaḥ śatrubhūtāṃs tyajāmy aham ||
ṣaḍgarbhā iti yo yaṃ vaḥ śabdaḥ pitrābhivardhitaḥ sa eva vo garbhagatān pitā sarvān vadhiṣyati ||
ṣaḍ eva devakīgarbhāḥ ṣadgarbhā vai mahāsurāḥ bhaviṣyanti tataḥ kaṃso garbhasthān vo vadhiṣyati ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवं श्रुत्वा प्रयत्नं वैevaṃ śrutvā prayatnaṃ vaiтак услышав старание
कंसस्यारिष्टसंज्ञितम्kaṃsasyāriṣṭasaṃjñitamКамсы, названное зловещим
अन्तर्धानं गतो विष्णुश्antardhānaṃ gato viṣṇuśВишну, став невидимым
चिन्तयाम् आस वीर्यवान्cintayām āsa vīryavānмогущественный, стал размышлять
सप्तेमान् देवकीगर्भान्saptemān devakīgarbhānэти семь плодов Деваки
भोजपुत्रो वधिष्यतिbhojaputro vadhiṣyatiсын Бходжи убьёт
अष्टमे च मया गर्भेaṣṭame ca mayā garbheа в восьмом плоде мной
कार्यम् आधानम् आत्मनःkāryam ādhānam ātmanaḥдолжно быть помещение себя
तस्य चिन्तयतस् त्व् एवंtasya cintayatas tv evaṃкогда он так размышлял
पातालम् अगमन् मनःpātālam agaman manaḥум пошёл в Паталу
यत्र ते गर्भशयनाःyatra te garbhaśayanāḥгде те лежащие зародышами
षद्गर्भा नाम दानवाःṣadgarbhā nāma dānavāḥданавы по имени Шадгарбхи
विक्रान्तवपुषो दीप्तास्vikrāntavapuṣo dīptāsс мощными телами, сияющие
ते ऽमृतप्राशनोपमाःte 'mṛtaprāśanopamāḥони подобны вкусившим амриту
अमरप्रतिमा युद्धेamarapratimā yuddheв битве подобные бессмертным
पुत्रा वै कालनेमिनःputrā vai kālaneminaḥсыновья именно Каланеми
उपासां चक्रिरे दैत्याःupāsāṃ cakrire daityāḥдайтьи почитали
पुरा लोकपितामहम्purā lokapitāmahamнекогда Питамаху мира
तप्यमानास् तपस् तीव्रंtapyamānās tapas tīvraṃсовершая суровую аскезу
जटामण्डलधारिणःjaṭāmaṇḍaladhāriṇaḥносящие спутанные волосы
तेषां प्रीतो ऽभवद् ब्रह्माteṣāṃ prīto 'bhavad brahmāими Брахма был доволен
षद्गर्भाणां वरं ददौṣadgarbhāṇāṃ varaṃ dadauдал Шадгарбхам дар
ब्रूत वो यस्य यः कामःbrūta vo yasya yaḥ kāmaḥскажите, у кого какое желание
को वरो वः प्रदीयतांko varo vaḥ pradīyatāṃкакой дар вам дать
ते तु सर्वे समानार्थाte tu sarve samānārthāони же все с одной целью
दैत्या ब्रह्माणम् अब्रुवन्daityā brahmāṇam abruvanдайтьи сказали Брахме
यदि नो भगवान् प्रीतःyadi no bhagavān prītaḥесли владыка доволен нами
श्रूयतां नो वरो वरःśrūyatāṃ no varo varaḥпусть будет услышан наш лучший дар
अवध्याः स्याम भगवन्avadhyāḥ syāma bhagavanпусть мы будем неубиваемы, владыка
दैवतैः समहौरगैःdaivataiḥ samahauragaiḥбогами вместе с великими змеями
शापप्रहरणैश् चापिśāpapraharaṇaiś cāpiи проклятиями, и оружием
नियतैः परमर्षिभिःniyataiḥ paramarṣibhiḥобузданными высшими риши
यक्षगन्धर्वपतिभिःyakṣagandharvapatibhiḥвладыками якшей и гандхарвов
सिद्धचारणमानवैःsiddhacāraṇamānavaiḥсиддхами, чаранами и людьми
मा भूद् वधो नो भगवन्mā bhūd vadho no bhagavanпусть не будет нашей смерти, владыка
ददासि यदि नो वरम्dadāsi yadi no varamесли ты даёшь нам дар
तान् उवाच ततो ब्रह्माtān uvāca tato brahmāтогда Брахма сказал им
सुप्रीतेनान्तरात्मनाsuprītenāntarātmanāс весьма довольной душой
भवद्भिर् यद् इदं प्रोक्तंbhavadbhir yad idaṃ proktaṃто, что вами сказано
सर्वम् एतद् भविष्यतिsarvam etad bhaviṣyatiвсё это будет
षड्गर्भाणां वरं दस्त्त्वाṣaḍgarbhāṇāṃ varaṃ dasttvāдав дар Шадгарбхам
स्वयंभूस् त्रिदिवं गतःsvayaṃbhūs tridivaṃ gataḥСамосущий ушёл на небо
ततो हिरण्यकशिपुःtato hiraṇyakaśipuḥзатем Хираньякашипу
सरोषो वाक्यम् अब्रवीत्saroṣo vākyam abravītс гневом сказал слово
माम् उत्सृज्य वरो यस्माद्mām utsṛjya varo yasmādпоскольку, оставив меня, дар
वृतो वः पद्मसंभवात्vṛto vaḥ padmasaṃbhavātвыбран вами у Лотосорождённого
तस्माद् वस् त्याजितः स्नेहःtasmād vas tyājitaḥ snehaḥпоэтому к вам оставлена любовь
शत्रुभूतांस् त्यजाम्य् अहम्śatrubhūtāṃs tyajāmy ahamкак врагов я вас покидаю
षड्गर्भा इति यो यं वःṣaḍgarbhā iti yo yaṃ vaḥэто ваше имя Шадгарбхи
शब्दः पित्राभिवर्धितःśabdaḥ pitrābhivardhitaḥслово, усиленное отцом
स एव वो गर्भगतान्sa eva vo garbhagatānтот самый вас, вошедших в утробу
पिता सर्वान् वधिष्यतिpitā sarvān vadhiṣyatiотец всех убьёт
षड् एव देवकीगर्भाःṣaḍ eva devakīgarbhāḥшестеро именно плодов Деваки
षद्गर्भा वै महासुराःṣadgarbhā vai mahāsurāḥШадгарбхи, великие асуры
भविष्यन्ति ततः कंसोbhaviṣyanti tataḥ kaṃsoбудут; затем Камса
गर्भस्थान् वो वधिष्यतिgarbhasthān vo vadhiṣyatiубьёт вас в утробе
अनुवाद

Услышав об этом зловещем старании Камсы, могущественный Вишну стал невидимым и начал размышлять: «Семь плодов Деваки сын Бходжи убьёт, а в восьмом плоде я должен поместить себя». Пока он так думал, его ум обратился к Патале, где лежали в зародышном состоянии данавы по имени Шадгарбхи. Они были сияющими, с мощными телами, словно вкусившие амриту, подобные бессмертным в битве, сыновья Каланеми. Некогда эти дайтьи, нося спутанные волосы и совершая суровую аскезу, почитали Питамаху мира. Брахма был доволен ими, дал Шадгарбхам дар и сказал: «Говорите, у кого какое желание; какой дар дать вам?» Все дайтьи, имея одну цель, ответили Брахме: «Если владыка доволен нами, выслушай наш лучший дар. Пусть мы будем неубиваемы богами, великими змеями, проклятиями, оружием, высшими риши, якшами, гандхарвами, сиддхами, чаранами и людьми. Если ты даёшь нам дар, пусть нашей смерти не будет». Брахма, весьма довольный в душе, сказал им: «Всё, что вы сказали, будет». Дав Шадгарбхам дар, Самосущий ушёл на небо. Тогда Хираньякашипу гневно сказал: «Поскольку вы, оставив меня, избрали дар у Лотосорождённого, моя любовь к вам отвергнута; я оставляю вас как врагов. Ваше имя — Шадгарбхи, укреплённое отцовским словом; тот самый отец убьёт всех вас, когда вы войдёте в утробу. Вы, шесть Шадгарбхов, великих асуров, станете шестью плодами Деваки, и тогда Камса убьёт вас в утробе».

संस्करण

6f45eb1801b3 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:44:04 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से