हरिवंश
Вишну наставляет Нидру перед своим рождениемHV 47.32-45
251 / 607
हरिवंश · HV 47.32-45
देवनागरी

पतितो देवकीगर्भः सप्तमो ऽयं भयाद् इति अष्टमे मयि गर्भस्थे कंसो यत्नं करिष्यति ॥
या तु सा नन्दगोपस्य दयिता कंसगोपतेः यशोदा नाम भद्रं ते भार्या गोपकुलोद्वहा ॥
तस्यास् त्वं नवमो ऽस्माकं कुले गर्भो भविष्यसि नवम्याम् एव संजातो कृष्णपक्षस्य वै तिथौ ॥
अहं त्व् अभिजितो योगे निशाया यौवने गते अर्धरात्रे करिष्यामि गर्भमोक्षं यथासुखम् ॥
अष्टमस्य तु मासस्य जाताव् आवां ततः समम् प्राप्स्यावो गरभव्यत्यासं प्राप्ते कंसस्य शसने ॥
अहं यशोदां यास्यामि त्वं देवि भज देवकीम् आवयोर् गर्भव्यत्यासे कंसो गच्छतु मूढताम् ॥
ततस् त्वां गृह्य चरणे शिलायां निरसिष्यति निरस्यमाना गगने स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥
मच्छवीसदृशी कृष्णा संकर्षणसमानना बिभ्रती विपुलान् बाहून् मम बाहूपमान् भुवि ॥
त्रिशिखं शूलम् उद्यम्य खड्गं च कनकत्सरुम् पात्रीं च पूर्णां मधुनः पङ्कजं च सुनिर्मलम् ॥
वसाना मेचकं क्षौमं पीतेनोत्तरवाससा शशिरश्मिप्रकाशेन हारेणोरसि राजता ॥
दिव्यकुण्डलपूर्णाभ्यां श्रवणाभ्यां विभूषिता चन्द्रसापत्न्यभूतेन त्वं मुखेन विराजिता ॥
मुकुटेन त्रिचक्रेण केशबन्धेन शोभिता भुजगाभोगनिर्घोषैर् बाहुभिः परिघोपमैः ॥
ध्वजेन शिखिबर्हाणाम् उच्छ्रितेन समीपतः अङ्गजेन मयूराणाम् अङ्गदेन च भास्वता ॥
कीर्णा भूतगणैर् घोरैर् मन्निदेशानुवर्तिनी कौमारं व्रतम् आस्थाय अत्रिदिवं त्वं गमिष्यसि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

patito devakīgarbhaḥ saptamo 'yaṃ bhayād iti aṣṭame mayi garbhasthe kaṃso yatnaṃ kariṣyati ||
yā tu sā nandagopasya dayitā kaṃsagopateḥ yaśodā nāma bhadraṃ te bhāryā gopakulodvahā ||
tasyās tvaṃ navamo 'smākaṃ kule garbho bhaviṣyasi navamyām eva saṃjāto kṛṣṇapakṣasya vai tithau ||
ahaṃ tv abhijito yoge niśāyā yauvane gate ardharātre kariṣyāmi garbhamokṣaṃ yathāsukham ||
aṣṭamasya tu māsasya jātāv āvāṃ tataḥ samam prāpsyāvo garabhavyatyāsaṃ prāpte kaṃsasya śasane ||
ahaṃ yaśodāṃ yāsyāmi tvaṃ devi bhaja devakīm āvayor garbhavyatyāse kaṃso gacchatu mūḍhatām ||
tatas tvāṃ gṛhya caraṇe śilāyāṃ nirasiṣyati nirasyamānā gagane sthānaṃ prāpsyasi śāśvatam ||
macchavīsadṛśī kṛṣṇā saṃkarṣaṇasamānanā bibhratī vipulān bāhūn mama bāhūpamān bhuvi ||
triśikhaṃ śūlam udyamya khaḍgaṃ ca kanakatsarum pātrīṃ ca pūrṇāṃ madhunaḥ paṅkajaṃ ca sunirmalam ||
vasānā mecakaṃ kṣaumaṃ pītenottaravāsasā śaśiraśmiprakāśena hāreṇorasi rājatā ||
divyakuṇḍalapūrṇābhyāṃ śravaṇābhyāṃ vibhūṣitā candrasāpatnyabhūtena tvaṃ mukhena virājitā ||
mukuṭena tricakreṇa keśabandhena śobhitā bhujagābhoganirghoṣair bāhubhiḥ parighopamaiḥ ||
dhvajena śikhibarhāṇām ucchritena samīpataḥ aṅgajena mayūrāṇām aṅgadena ca bhāsvatā ||
kīrṇā bhūtagaṇair ghorair mannideśānuvartinī kaumāraṃ vratam āsthāya atridivaṃ tvaṃ gamiṣyasi ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
पतितो देवकीगर्भःpatito devakīgarbhaḥплод Деваки упал
सप्तमो ऽयं भयाद् इतिsaptamo 'yaṃ bhayād itiэтот седьмой от страха
अष्टमे मयि गर्भस्थेaṣṭame mayi garbhastheкогда я в восьмом плоде
कंसो यत्नं करिष्यतिkaṃso yatnaṃ kariṣyatiКамса приложит усилие
या तु सा नन्दगोपस्यyā tu sā nandagopasyaта же, которая Нандагопы
दयिता कंसगोपतेःdayitā kaṃsagopateḥлюбимая у пастушьего царя
यशोदा नाम भद्रं तेyaśodā nāma bhadraṃ teпо имени Яшода, благо тебе
भार्या गोपकुलोद्वहाbhāryā gopakulodvahāжена, возвышающая род пастухов
तस्यास् त्वं नवमो ऽस्माकंtasyās tvaṃ navamo 'smākaṃу неё ты девятым нашим
कुले गर्भो भविष्यसिkule garbho bhaviṣyasiв роду плодом станешь
नवम्याम् एव संजातोnavamyām eva saṃjātoродившись именно в девятый
कृष्णपक्षस्य वै तिथौkṛṣṇapakṣasya vai tithauлунный день тёмной половины
अहं त्व् अभिजितो योगेahaṃ tv abhijito yogeя же при йоге Абхиджит
निशाया यौवने गतेniśāyā yauvane gateкогда ночь достигнет расцвета
अर्धरात्रे करिष्यामिardharātre kariṣyāmiв полночь совершу
गर्भमोक्षं यथासुखम्garbhamokṣaṃ yathāsukhamосвобождение из утробы легко
अष्टमस्य तु मासस्यaṣṭamasya tu māsasyaа восьмого месяца
जाताव् आवां ततः समम्jātāv āvāṃ tataḥ samamкогда мы оба родимся вместе
प्राप्स्यावो गरभव्यत्यासंprāpsyāvo garabhavyatyāsaṃмы достигнем обмена плодами
प्राप्ते कंसस्य शसनेprāpte kaṃsasya śasaneкогда придёт приказ Камсы
अहं यशोदां यास्यामिahaṃ yaśodāṃ yāsyāmiя пойду к Яшоде
त्वं देवि भज देवकीम्tvaṃ devi bhaja devakīmты, богиня, прими Деваки
आवयोर् गर्भव्यत्यासेāvayor garbhavyatyāseпри нашем обмене плодами
कंसो गच्छतु मूढताम्kaṃso gacchatu mūḍhatāmпусть Камса впадёт в заблуждение
ततस् त्वां गृह्य चरणेtatas tvāṃ gṛhya caraṇeзатем, схватив тебя за ноги
शिलायां निरसिष्यतिśilāyāṃ nirasiṣyatiон бросит на камень
निरस्यमाना गगनेnirasyamānā gaganeбудучи брошенной, в небе
स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम्sthānaṃ prāpsyasi śāśvatamобретёшь вечное место
मच्छवीसदृशी कृष्णाmacchavīsadṛśī kṛṣṇāтёмная, подобная моему цвету
संकर्षणसमाननाsaṃkarṣaṇasamānanāлицом подобная Санкаршане
बिभ्रती विपुलान् बाहून्bibhratī vipulān bāhūnнесущая широкие руки
मम बाहूपमान् भुविmama bāhūpamān bhuviподобные моим рукам на земле
त्रिशिखं शूलम् उद्यम्यtriśikhaṃ śūlam udyamyaподняв трёхконечное копьё
खड्गं च कनकत्सरुम्khaḍgaṃ ca kanakatsarumи меч с золотой рукоятью
पात्रीं च पूर्णां मधुनःpātrīṃ ca pūrṇāṃ madhunaḥи чашу, полную мёда
पङ्कजं च सुनिर्मलम्paṅkajaṃ ca sunirmalamи совершенно чистый лотос
वसाना मेचकं क्षौमंvasānā mecakaṃ kṣaumaṃнося тёмную льняную одежду
पीतेनोत्तरवाससाpītenottaravāsasāс жёлтым верхним одеянием
शशिरश्मिप्रकाशेनśaśiraśmiprakāśenaсияющим лунными лучами
हारेणोरसि राजताhāreṇorasi rājatāожерельем на груди блистающая
दिव्यकुण्डलपूर्णाभ्यांdivyakuṇḍalapūrṇābhyāṃнаполненными божественными серьгами
श्रवणाभ्यां विभूषिताśravaṇābhyāṃ vibhūṣitāдвумя ушами украшенная
चन्द्रसापत्न्यभूतेनcandrasāpatnyabhūtenaставшим соперником луны
त्वं मुखेन विराजिताtvaṃ mukhena virājitāты лицом сияющая
मुकुटेन त्रिचक्रेणmukuṭena tricakreṇaтройным венцом
केशबन्धेन शोभिताkeśabandhena śobhitāукрашенная связкой волос
भुजगाभोगनिर्घोषैर्bhujagābhoganirghoṣairс шумом змеиных колец
बाहुभिः परिघोपमैःbāhubhiḥ parighopamaiḥруками, подобными дубинам
ध्वजेन शिखिबर्हाणाम्dhvajena śikhibarhāṇāmзнаменем из павлиньих перьев
उच्छ्रितेन समीपतःucchritena samīpataḥподнятым рядом
अङ्गजेन मयूराणाम्aṅgajena mayūrāṇāmпорождённым от павлинов
अङ्गदेन च भास्वताaṅgadena ca bhāsvatāи сияющим браслетом
कीर्णा भूतगणैर् घोरैर्kīrṇā bhūtagaṇair ghorairокружённая страшными сонмами существ
मन्निदेशानुवर्तिनीmannideśānuvartinīследующая моему указанию
कौमारं व्रतम् आस्थायkaumāraṃ vratam āsthāyaприняв девственный обет
अत्रिदिवं त्वं गमिष्यसिatridivaṃ tvaṃ gamiṣyasiты пойдёшь в небо
अनुवाद

Вишну продолжил: «Когда скажут: “Седьмой плод Деваки упал от страха”, Камса приложит усилие против меня, пребывающего в восьмом плоде. Есть любимая жена Нандагопы, царя пастухов, по имени Яшода; благо тебе, она возвышает род пастухов. У неё ты станешь девятым плодом в нашем роду и родишься именно в девятый лунный день тёмной половины. А я, когда ночь достигнет расцвета и наступит йога Абхиджит, в полночь легко выйду из утробы. Когда на восьмом месяце мы оба родимся одновременно и придёт приказ Камсы, мы достигнем обмена плодами. Я пойду к Яшоде, а ты, богиня, прими Деваки; при нашем обмене пусть Камса впадёт в заблуждение. Затем он схватит тебя за ноги и бросит на камень, но, будучи брошенной, ты взойдёшь в небо и получишь вечное место. Ты явишься тёмной, подобной моему цвету, с лицом, подобным Санкаршане, с широкими руками, подобными моим рукам на земле. Ты поднимешь трёхконечное копьё, меч с золотой рукоятью, чашу, полную мёда, и чистый лотос. На тебе будет тёмная льняная одежда и жёлтое верхнее одеяние; на груди будет сиять ожерелье, блестящее как лунные лучи. Ты будешь украшена божественными серьгами, лицом, соперничающим с луной, тройным венцом, собранными волосами и руками, подобными железным дубинам, со звоном змеиных колец. Рядом будет поднято знамя из павлиньих перьев, порождённое павлинами, и сияющий браслет. Окружённая страшными сонмами существ, следующая моему указанию, ты примешь девственный обет и пойдёшь в небо».

संस्करण

1fe56dd5ec41 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:44:04 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से