हरिवंश
Вишну наставляет Нидру перед своим рождениемHV 47.23-31
250 / 607
हरिवंश · HV 47.23-31
देवनागरी

जगामाथ ततो विष्णुः पातालं यत्र ते शुराः षड्गर्भाः संयताः सन्ति जलगर्भगृहेशयाः ॥
स ददर्श जले सुप्तान् षड्गर्भान् गर्भसंस्थितान् निद्रया कालरूपिण्या सर्वान् अन्तर्हितान् इव ॥
स्वप्नरूपेण तेषां वै विष्णुर् देहान् अथाविशत् प्राणेश्वरांश् च निष्कृष्य निद्रायै प्रददौ तदा ॥
तां चोवाच तदा निद्रां विष्णुः सत्यपराक्रमः गच्छ निद्रे मयोत्सृष्टा देवकीभवनान्तिकम् ॥
इमान् प्राणेश्वरान् गृह्य षड्गर्भान् नाम देहिनः षट्सु गर्भेषु देवक्या योजयस्व यथाक्रमम् ॥
जातेष्व् एतेषु गर्भेषु नीतेषु च यमक्षयम् कंसस्य विफले यत्ने देवक्याः सफले श्रमे ॥
प्रसादं ते करिष्यामि मत्प्रसादसमं भुवि येन सर्वस्य लोकस्य देवि देवी भवीष्यसि ॥
सप्तमो देवकीगर्भो यो ऽंशः सौम्यो ममाग्रजः स संक्रामयितव्यस् ते सप्तमे मासि रोहिणीम् ॥
संकर्षणात् तु गर्भस्य स तु संकर्षणो युवा भविष्यत्य् अग्रजो भ्राता मम शीतांशुदर्शनः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

jagāmātha tato viṣṇuḥ pātālaṃ yatra te śurāḥ ṣaḍgarbhāḥ saṃyatāḥ santi jalagarbhagṛheśayāḥ ||
sa dadarśa jale suptān ṣaḍgarbhān garbhasaṃsthitān nidrayā kālarūpiṇyā sarvān antarhitān iva ||
svapnarūpeṇa teṣāṃ vai viṣṇur dehān athāviśat prāṇeśvarāṃś ca niṣkṛṣya nidrāyai pradadau tadā ||
tāṃ covāca tadā nidrāṃ viṣṇuḥ satyaparākramaḥ gaccha nidre mayotsṛṣṭā devakībhavanāntikam ||
imān prāṇeśvarān gṛhya ṣaḍgarbhān nāma dehinaḥ ṣaṭsu garbheṣu devakyā yojayasva yathākramam ||
jāteṣv eteṣu garbheṣu nīteṣu ca yamakṣayam kaṃsasya viphale yatne devakyāḥ saphale śrame ||
prasādaṃ te kariṣyāmi matprasādasamaṃ bhuvi yena sarvasya lokasya devi devī bhavīṣyasi ||
saptamo devakīgarbho yo 'ṃśaḥ saumyo mamāgrajaḥ sa saṃkrāmayitavyas te saptame māsi rohiṇīm ||
saṃkarṣaṇāt tu garbhasya sa tu saṃkarṣaṇo yuvā bhaviṣyaty agrajo bhrātā mama śītāṃśudarśanaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
जगामाथ ततो विष्णुःjagāmātha tato viṣṇuḥзатем Вишну отправился
पातालं यत्र ते शुराःpātālaṃ yatra te śurāḥв Паталу, где те герои
षड्गर्भाः संयताः सन्तिṣaḍgarbhāḥ saṃyatāḥ santiШадгарбхи удерживаются
जलगर्भगृहेशयाःjalagarbhagṛheśayāḥлежащие в водном доме-утробе
स ददर्श जले सुप्तान्sa dadarśa jale suptānон увидел спящих в воде
षड्गर्भान् गर्भसंस्थितान्ṣaḍgarbhān garbhasaṃsthitānШадгарбхов, пребывающих в зародыше
निद्रया कालरूपिण्याnidrayā kālarūpiṇyāНидрой в образе времени
सर्वान् अन्तर्हितान् इवsarvān antarhitān ivaвсех словно скрытых
स्वप्नरूपेण तेषां वैsvapnarūpeṇa teṣāṃ vaiв образе сна в их
विष्णुर् देहान् अथाविशत्viṣṇur dehān athāviśatВишну затем вошёл в тела
प्राणेश्वरांश् च निष्कृष्यprāṇeśvarāṃś ca niṣkṛṣyaи вытянув владык дыхания
निद्रायै प्रददौ तदाnidrāyai pradadau tadāтогда передал Нидре
तां चोवाच तदा निद्रांtāṃ covāca tadā nidrāṃи тогда сказал этой Нидре
विष्णुः सत्यपराक्रमःviṣṇuḥ satyaparākramaḥВишну истинной доблести
गच्छ निद्रे मयोत्सृष्टाgaccha nidre mayotsṛṣṭāиди, Нидра, мной посланная
देवकीभवनान्तिकम्devakībhavanāntikamк дому Деваки
इमान् प्राणेश्वरान् गृह्यimān prāṇeśvarān gṛhyaвзяв этих владык дыхания
षड्गर्भान् नाम देहिनःṣaḍgarbhān nāma dehinaḥвоплощённых по имени Шадгарбхи
षट्सु गर्भेषु देवक्याṣaṭsu garbheṣu devakyāв шести плодах Деваки
योजयस्व यथाक्रमम्yojayasva yathākramamсоедини по порядку
जातेष्व् एतेषु गर्भेषुjāteṣv eteṣu garbheṣuкогда эти плоды родятся
नीतेषु च यमक्षयम्nīteṣu ca yamakṣayamи будут отведены в обитель Ямы
कंसस्य विफले यत्नेkaṃsasya viphale yatneкогда старание Камсы будет тщетным
देवक्याः सफले श्रमेdevakyāḥ saphale śrameа труд Деваки успешным
प्रसादं ते करिष्यामिprasādaṃ te kariṣyāmiя окажу тебе милость
मत्प्रसादसमं भुविmatprasādasamaṃ bhuviравную моей милости на земле
येन सर्वस्य लोकस्यyena sarvasya lokasyaблагодаря чему всего мира
देवि देवी भवीष्यसिdevi devī bhavīṣyasiбогиня, ты станешь богиней
सप्तमो देवकीगर्भोsaptamo devakīgarbhoседьмой плод Деваки
यो ऽंशः सौम्यो ममाग्रजःyo 'ṃśaḥ saumyo mamāgrajaḥта светлая доля, мой старший
स संक्रामयितव्यस् तेsa saṃkrāmayitavyas teон должен быть перенесён тобой
सप्तमे मासि रोहिणीम्saptame māsi rohiṇīmна седьмом месяце в Рохини
संकर्षणात् तु गर्भस्यsaṃkarṣaṇāt tu garbhasyaиз-за извлечения плода
स तु संकर्षणो युवाsa tu saṃkarṣaṇo yuvāон станет юношей Санкаршаной
भविष्यत्य् अग्रजो भ्राताbhaviṣyaty agrajo bhrātāбудет старшим братом
मम शीतांशुदर्शनःmama śītāṃśudarśanaḥмоим, видом подобным луне
अनुवाद

Затем Вишну отправился в Паталу, где эти герои Шадгарбхи лежали связанными в водном доме-утробе. Он увидел их спящими в воде, пребывающими в зародышах и словно скрытыми Нидрой в образе времени. Вишну вошёл в их тела в образе сна, извлёк владык жизненного дыхания и передал их Нидре. Тогда Вишну, истинный в доблести, сказал Нидре: «Иди, Нидра, посланная мной, к дому Деваки. Возьми этих воплощённых, называемых Шадгарбхами, и по порядку соедини их с шестью плодами Деваки. Когда эти плоды родятся и будут отведены в обитель Ямы, когда старание Камсы станет тщетным, а труд Деваки — успешным, я окажу тебе на земле милость, равную моей милости; благодаря ей, о богиня, ты станешь Богиней для всего мира. Седьмой плод Деваки, светлая доля моего старшего брата, ты должна на седьмом месяце перенести в Рохини. Из-за извлечения плода этот юноша станет Санкаршаной; он будет моим старшим братом, видом подобным луне».

संस्करण

da8e88d2a847 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:44:04 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से