हरिवंश
Кришна убивает КувалаяпидуHV 74.26-35
382 / 607
हरिवंश · HV 74.26-35
देवनागरी

संनिकृष्टे ततो नागे गर्जमाने यथा घने सहसोत्पत्य गोविन्दश् चक्रे तालस्वनं प्रभुः ॥
क्ष्वेदितास्फोटितरवं कृत्वा नागस्य चाग्रतः करं च श्रीधरस् तस्य प्रतिजग्राह वक्षसा ॥
विषाणान्तरगो भृत्वा पुनश् चरणमध्यगः बबाधे तं गजं कृष्णः पवनस् तोयदं यथा ॥
स हस्ताच् च विनिष्क्रान्तो विषाणाग्राच् च दन्तिनः विमुक्तः पादमध्याच् च कृष्णो द्विपम् अमोहयत् ॥
सो ऽन्तिकायस् तु संमूढो हन्तुं कृष्णम् अशक्नुवन् गजः स्वेष्व् एव गात्रेषु मथ्यमानो ररास ह ॥
पपात भूमौ जानुभ्यां दशनाभ्यां तुतोद ह मदं सुस्राव रोषाच् च घर्मापाय यथा घनः ॥
कृष्णस् तु तेन नागेन क्रीडित्वा शिशुना यथा निधनाय मतिं चक्रे कंसद्विष्टेन चेतसा ॥
स तस्य प्रमुखे पादं कृत्वा कुम्भाद् अनन्तरम् दोर्भ्यां विषाणम् उत्पाट्य तेनैव प्राहरत् तदा ॥
स तेन वज्रकल्पेन स्वेन दन्तेन कुञ्जरः हन्यमानः शकृन्मूत्रं चकारार्तो ररास ह ॥
कृष्णजर्जरिताङ्गस्य कुञ्जरस्यार्तचेतसः कटाभ्याम् अतिसुस्राव वेगवद् भूरि शोणितम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

saṃnikṛṣṭe tato nāge garjamāne yathā ghane sahasotpatya govindaś cakre tālasvanaṃ prabhuḥ ||
kṣveditāsphoṭitaravaṃ kṛtvā nāgasya cāgrataḥ karaṃ ca śrīdharas tasya pratijagrāha vakṣasā ||
viṣāṇāntarago bhṛtvā punaś caraṇamadhyagaḥ babādhe taṃ gajaṃ kṛṣṇaḥ pavanas toyadaṃ yathā ||
sa hastāc ca viniṣkrānto viṣāṇāgrāc ca dantinaḥ vimuktaḥ pādamadhyāc ca kṛṣṇo dvipam amohayat ||
so 'ntikāyas tu saṃmūḍho hantuṃ kṛṣṇam aśaknuvan gajaḥ sveṣv eva gātreṣu mathyamāno rarāsa ha ||
papāta bhūmau jānubhyāṃ daśanābhyāṃ tutoda ha madaṃ susrāva roṣāc ca gharmāpāya yathā ghanaḥ ||
kṛṣṇas tu tena nāgena krīḍitvā śiśunā yathā nidhanāya matiṃ cakre kaṃsadviṣṭena cetasā ||
sa tasya pramukhe pādaṃ kṛtvā kumbhād anantaram dorbhyāṃ viṣāṇam utpāṭya tenaiva prāharat tadā ||
sa tena vajrakalpena svena dantena kuñjaraḥ hanyamānaḥ śakṛnmūtraṃ cakārārto rarāsa ha ||
kṛṣṇajarjaritāṅgasya kuñjarasyārtacetasaḥ kaṭābhyām atisusrāva vegavad bhūri śoṇitam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
संनिकृष्टे ततो नागेsaṃnikṛṣṭe tato nāgeзатем, когда слон приблизился; когда слон подошёл близко
गर्जमाने यथा घनेgarjamāne yathā ghaneревя как туча; гремящий словно облако
सहसोत्पत्य गोविन्दश्sahasotpatya govindaśГовинда внезапно подпрыгнув; Говинда, резко вскочив
चक्रे तालस्वनं प्रभुःcakre tālasvanaṃ prabhuḥвладыка издал хлопок ладоней; Господь сделал звук удара
क्ष्वेदितास्फोटितरवंkṣveditāsphoṭitaravaṃкрик и звук хлопка; возглас и хлопающий шум
कृत्वा नागस्य चाग्रतःkṛtvā nāgasya cāgrataḥсделав перед слоном; произведя перед слоном
करं च श्रीधरस् तस्यkaraṃ ca śrīdharas tasyaи хобот его Шридхара; и его хобот Шридхара
प्रतिजग्राह वक्षसाpratijagrāha vakṣasāпринял грудью; встретил своей грудью
विषाणान्तरगो भृत्वाviṣāṇāntarago bhṛtvāоказавшись между бивнями; войдя между клыками
पुनश् चरणमध्यगःpunaś caraṇamadhyagaḥзатем снова между ногами; и потом среди ног
बबाधे तं गजं कृष्णःbabādhe taṃ gajaṃ kṛṣṇaḥКришна мучил того слона; Кришна теснил этого слона
पवनस् तोयदं यथाpavanas toyadaṃ yathāкак ветер облако; словно ветер тучу
स हस्ताच् च विनिष्क्रान्तोsa hastāc ca viniṣkrāntoон вышел и из хобота; освободившись из хобота
विषाणाग्राच् च दन्तिनःviṣāṇāgrāc ca dantinaḥи от концов бивней слона; и с острия клыков
विमुक्तः पादमध्याच् चvimuktaḥ pādamadhyāc caи освободившись из пространства ног; и выйдя из-под ног
कृष्णो द्विपम् अमोहयत्kṛṣṇo dvipam amohayatКришна сбил слона с толку; Кришна привёл двузубого в замешательство
सो ऽन्तिकायस् तु संमूढोso 'ntikāyas tu saṃmūḍhoэтот огромный, сбитый с толку; крупный слон, смущённый
हन्तुं कृष्णम् अशक्नुवन्hantuṃ kṛṣṇam aśaknuvanнеспособный убить Кришну; не умея поразить Кришну
गजः स्वेष्व् एव गात्रेषुgajaḥ sveṣv eva gātreṣuслон в собственных членах; слон в своих же частях тела
मथ्यमानो ररास हmathyamāno rarāsa haтерзаемый, заревел; мучимый, взревел
पपात भूमौ जानुभ्यांpapāta bhūmau jānubhyāṃупал на землю коленями; пал коленями на землю
दशनाभ्यां तुतोद हdaśanābhyāṃ tutoda haи двумя бивнями пронзил; клыками ударил
मदं सुस्राव रोषाच् चmadaṃ susrāva roṣāc caизлил слоновий сок от гнева; источил мад от ярости
घर्मापाय यथा घनःgharmāpāya yathā ghanaḥкак туча в конце жары; словно облако при уходе зноя
कृष्णस् तु तेन नागेनkṛṣṇas tu tena nāgenaКришна же с тем слоном; Кришна этим слоном
क्रीडित्वा शिशुना यथाkrīḍitvā śiśunā yathāпоиграв как с ребёнком; поиграв словно с малышом
निधनाय मतिं चक्रेnidhanāya matiṃ cakreпринял решение об убийстве; направил мысль на смерть
कंसद्विष्टेन चेतसाkaṃsadviṣṭena cetasāумом, враждебным Камсе; с мыслью, ненавидящей Камсу
स तस्य प्रमुखे पादंsa tasya pramukhe pādaṃон перед ним ногу; он у его лица стопу
कृत्वा कुम्भाद् अनन्तरम्kṛtvā kumbhād anantaramпоставив возле лба; поставив рядом с височным бугром
दोर्भ्यां विषाणम् उत्पाट्यdorbhyāṃ viṣāṇam utpāṭyaдвумя руками вырвав бивень; руками вытащив клык
तेनैव प्राहरत् तदाtenaiva prāharat tadāим же ударил тогда; тем самым поразил
स तेन वज्रकल्पेनsa tena vajrakalpenaон тем, подобным ваджре; этим ударом, равным молнии
स्वेन दन्तेन कुञ्जरःsvena dantena kuñjaraḥсобственным бивнем, слон; своим клыком, этот слон
हन्यमानः शकृन्मूत्रंhanyamānaḥ śakṛnmūtraṃпоражаемый, кал и мочу; будучи бит, испражнения и мочу
चकारार्तो ररास हcakārārto rarāsa haиспустил, страдая, и заревел; сделал и болезненно взревел
कृष्णजर्जरिताङ्गस्यkṛṣṇajarjaritāṅgasyaу того, чьи члены разбиты Кришной; у слона с телом, раздробленным Кришной
कुञ्जरस्यार्तचेतसःkuñjarasyārtacetasaḥу слона с мучимым сознанием; у страдающего сердцем слона
कटाभ्याम् अतिसुस्रावkaṭābhyām atisusrāvaиз двух висков обильно потекла; из висков сильно излилась
वेगवद् भूरि शोणितम्vegavad bhūri śoṇitamстремительная обильная кровь; много крови сильным потоком
अनुवाद

Когда слон подошёл близко, ревя как туча, Говинда внезапно подпрыгнул и издал громкий хлопок ладонями. Сделав крик и хлопок перед слоном, Шридхара грудью встретил его хобот. Оказавшись между бивнями, затем снова между ногами, Кришна теснил слона, как ветер теснит облако. Освободившись из хобота, от концов бивней и из пространства между ногами, Кришна сбил слона с толку. Огромный слон, смущённый и неспособный убить Кришну, терзался в собственных движениях и ревел. Он упал коленями на землю, бил бивнями, от гнева источал слоновий сок, как туча в конце жары. Кришна же, поиграв с этим слоном словно с ребёнком, решил убить его, держа мысль против Камсы. Он поставил ногу перед ним, у височного бугра, двумя руками вырвал бивень и тогда же ударил его этим бивнем. Поражаемый собственным клыком, подобным ваджре, страдающий слон испустил кал и мочу и заревел. Из висков слона, чьи члены были разбиты Кришной и чей ум был охвачен болью, обильно потекла стремительная кровь.

संस्करण

03f1af2e8c9c · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:57:32 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से