हरिवंश
Кришна убивает КувалаяпидуHV 74.1-15
379 / 607
हरिवंश · HV 74.1-15
देवनागरी

तस्मिन्न् अहनि निर्वृत्ते द्वितीये समुपस्थिते संकीर्यत महारङ्गः पौरैर् युद्धदिदृक्षुभिः ॥
सचित्राष्टास्त्रिचरणाः सार्गलद्वारवेदिकाः सगवाक्षार्धचन्द्राश् च सतलोत्तमभूषिताः ॥
प्राङ्मुखैश् चारुनिर्मुक्तैः माल्यदामावतंसितैः अलंकृतैर् विराजद्भिः शारदैर् इव तोयदैः ॥
मञ्चागारैः सुनिर्युक्तैर् युद्धार्थं सुविभूषितैः समाजवाटः शुशुभे स मेघौघैर् इवार्णवः ॥
स्वकर्मद्रव्ययुक्ताभिः पताकाभिर् निरन्तरम् श्रेणीनां च गणानां च मञ्चा भान्त्य् अचलोपमाः ॥
अन्तःपुरगतानां च प्रेक्षागाराण्य् अदूरतः रेजुः काञ्चनचित्राणि रत्नज्वालाकुलानि च ॥
तानि रत्नौघकॢप्तानि ससानुप्रग्रहाणि च रेजुर् जवनिकाक्षेपैः सपक्षा इव खे नगाः ॥
तत्र चामरहासैश् च भूषणानां च शिञ्जितैः मणीनां च विचित्राणां विचित्राश् चेरुर् अर्चिषः ॥
गणिकानां पृथङ्मञ्चाः शुभैर् आस्तरणाम्बरैः शोभिता वारमुख्याभिर् विमानप्रतिमौजसः ॥
तत्रासनानि मुख्यानि पर्यङ्काश् च हिरण्मयः प्रकीर्णाश् च कुथाश् चित्राः सपुष्पस्तबकद्रुमाः ॥
सौवर्णाः पानकुम्भाश् च पानभूम्यश् च शोभिताः फलावदंशपूर्णाश् च चाङ्गेर् यः पानयोजिताः ॥
अन्ये च मञ्चा बहवः काष्ठसंचयबन्धनाः रेजुः प्रस्तरशस् तत्र प्रकाशा मञ्चसंचयाः ॥
उत्तमागारिकाश् चान्ये सूक्ष्मजालावलोकिनः स्त्रीनां प्रेक्षागृहा भान्ति राजहंसा इवाम्बरे ॥
प्राखङ्मुश् चारुनिर्युक्तो मेरुशृङ्गसमप्रभः रुक्मपत्रनिभस्तम्भश् चित्रनिर्योगशोभितः ॥
प्रेक्षागारः स कंसस्य प्रचकाशे ऽधिकं श्रिया शोभितो माल्यदामैश् च निवासकृतलक्षणः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tasminn ahani nirvṛtte dvitīye samupasthite saṃkīryata mahāraṅgaḥ paurair yuddhadidṛkṣubhiḥ ||
sacitrāṣṭāstricaraṇāḥ sārgaladvāravedikāḥ sagavākṣārdhacandrāś ca satalottamabhūṣitāḥ ||
prāṅmukhaiś cārunirmuktaiḥ mālyadāmāvataṃsitaiḥ alaṃkṛtair virājadbhiḥ śāradair iva toyadaiḥ ||
mañcāgāraiḥ suniryuktair yuddhārthaṃ suvibhūṣitaiḥ samājavāṭaḥ śuśubhe sa meghaughair ivārṇavaḥ ||
svakarmadravyayuktābhiḥ patākābhir nirantaram śreṇīnāṃ ca gaṇānāṃ ca mañcā bhānty acalopamāḥ ||
antaḥpuragatānāṃ ca prekṣāgārāṇy adūrataḥ rejuḥ kāñcanacitrāṇi ratnajvālākulāni ca ||
tāni ratnaughakḷptāni sasānupragrahāṇi ca rejur javanikākṣepaiḥ sapakṣā iva khe nagāḥ ||
tatra cāmarahāsaiś ca bhūṣaṇānāṃ ca śiñjitaiḥ maṇīnāṃ ca vicitrāṇāṃ vicitrāś cerur arciṣaḥ ||
gaṇikānāṃ pṛthaṅmañcāḥ śubhair āstaraṇāmbaraiḥ śobhitā vāramukhyābhir vimānapratimaujasaḥ ||
tatrāsanāni mukhyāni paryaṅkāś ca hiraṇmayaḥ prakīrṇāś ca kuthāś citrāḥ sapuṣpastabakadrumāḥ ||
sauvarṇāḥ pānakumbhāś ca pānabhūmyaś ca śobhitāḥ phalāvadaṃśapūrṇāś ca cāṅger yaḥ pānayojitāḥ ||
anye ca mañcā bahavaḥ kāṣṭhasaṃcayabandhanāḥ rejuḥ prastaraśas tatra prakāśā mañcasaṃcayāḥ ||
uttamāgārikāś cānye sūkṣmajālāvalokinaḥ strīnāṃ prekṣāgṛhā bhānti rājahaṃsā ivāmbare ||
prākhaṅmuś cāruniryukto meruśṛṅgasamaprabhaḥ rukmapatranibhastambhaś citraniryogaśobhitaḥ ||
prekṣāgāraḥ sa kaṃsasya pracakāśe 'dhikaṃ śriyā śobhito mālyadāmaiś ca nivāsakṛtalakṣaṇaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तस्मिन्न् अहनि निर्वृत्तेtasminn ahani nirvṛtteкогда тот день закончился; по завершении того дня
द्वितीये समुपस्थितेdvitīye samupasthiteи наступил второй; когда пришёл второй день
संकीर्यत महारङ्गःsaṃkīryata mahāraṅgaḥвеликая арена наполнилась; большое место состязания было заполнено
पौरैर् युद्धदिदृक्षुभिःpaurair yuddhadidṛkṣubhiḥгорожанами, желающими увидеть бой; жителями города, жаждущими зрелища боя
सचित्राष्टास्त्रिचरणाःsacitrāṣṭāstricaraṇāḥс пёстрыми восьми- и трёхступенчатыми частями; разукрашенные многоступенчатые
सार्गलद्वारवेदिकाःsārgaladvāravedikāḥс засовами, дверями и помостами; с воротами, запорами и площадками
सगवाक्षार्धचन्द्राश् चsagavākṣārdhacandrāś caс окнами и полукруглыми арками; с оконцами и полумесяцами
सतलोत्तमभूषिताःsatalottamabhūṣitāḥукрашенные лучшими ярусами; убранные превосходными настилами
प्राङ्मुखैश् चारुनिर्मुक्तैःprāṅmukhaiś cārunirmuktaiḥобращёнными вперёд и красиво устроенными; передними, красиво отделанными
माल्यदामावतंसितैःmālyadāmāvataṃsitaiḥукрашенными гирляндами и венками; увенчанными цветочными связками
अलंकृतैर् विराजद्भिःalaṃkṛtair virājadbhiḥукрашенными и сияющими; убранными, сверкающими
शारदैर् इव तोयदैःśāradair iva toyadaiḥсловно осенними облаками; как облака осенью
मञ्चागारैः सुनिर्युक्तैर्mañcāgāraiḥ suniryuktairхорошо устроенными зданиями-помостами; прочно сделанными зрительскими строениями
युद्धार्थं सुविभूषितैःyuddhārthaṃ suvibhūṣitaiḥукрашенными ради боя; убранными для состязания
समाजवाटः शुशुभेsamājavāṭaḥ śuśubheместо собрания сияло; двор праздника блистал
स मेघौघैर् इवार्णवःsa meghaughair ivārṇavaḥкак океан с массами облаков; словно море под скоплениями туч
स्वकर्मद्रव्ययुक्ताभिःsvakarmadravyayuktābhiḥснабжёнными предметами своего назначения; оснащёнными нужными вещами
पताकाभिर् निरन्तरम्patākābhir nirantaramнепрерывно знаменами; сплошь флагами
श्रेणीनां च गणानां चśreṇīnāṃ ca gaṇānāṃ caрядов и групп; сословий и объединений
मञ्चा भान्त्य् अचलोपमाःmañcā bhānty acalopamāḥпомосты сияли подобно горам; сиденья блистали как горы
अन्तःपुरगतानां चantaḥpuragatānāṃ caи для находящихся во внутренних покоях; и для женщин дворца
प्रेक्षागाराण्य् अदूरतःprekṣāgārāṇy adūrataḥзрелищные места неподалёку; ложи для просмотра рядом
रेजुः काञ्चनचित्राणिrejuḥ kāñcanacitrāṇiсияли золотыми узорами; блистали золотой пестротой
रत्नज्वालाकुलानि चratnajvālākulāni caи были полны сияния драгоценностей; и сверкали пламенем камней
तानि रत्नौघकॢप्तानिtāni ratnaughakḷptāniони были устроены потоками драгоценностей; они были выложены множеством самоцветов
ससानुप्रग्रहाणि चsasānupragrahāṇi caи с уступами и опорами; со склонами и выступами
रेजुर् जवनिकाक्षेपैःrejur javanikākṣepaiḥсияли взмахами занавесей; блистали движением завес
सपक्षा इव खे नगाःsapakṣā iva khe nagāḥсловно крылатые горы в небе; как горы с крыльями в воздухе
तत्र चामरहासैश् चtatra cāmarahāsaiś caтам улыбками чамар; там белизной опахал
भूषणानां च शिञ्जितैःbhūṣaṇānāṃ ca śiñjitaiḥи звоном украшений; и перезвоном уборов
मणीनां च विचित्राणांmaṇīnāṃ ca vicitrāṇāṃи пёстрых драгоценностей; и разнообразных камней
विचित्राश् चेरुर् अर्चिषःvicitrāś cerur arciṣaḥразноцветные лучи двигались; пёстрые сияния расходились
गणिकानां पृथङ्मञ्चाःgaṇikānāṃ pṛthaṅmañcāḥотдельные помосты для куртизанок; особые ложи для городских красавиц
शुभैर् आस्तरणाम्बरैःśubhair āstaraṇāmbaraiḥс прекрасными покрывалами и тканями; с благими настилами и одеждами
शोभिता वारमुख्याभिर्śobhitā vāramukhyābhirукрашенные лучшими женщинами; сияющие от избранных красавиц
विमानप्रतिमौजसःvimānapratimaujasaḥсиянием подобные воздушным дворцам; блеском похожие на виманы
तत्रासनानि मुख्यानिtatrāsanāni mukhyāniтам главные сиденья; там лучшие места
पर्यङ्काश् च हिरण्मयःparyaṅkāś ca hiraṇmayaḥи золотые ложа; и золотые сиденья
प्रकीर्णाश् च कुथाश् चित्राःprakīrṇāś ca kuthāś citrāḥи разбросанные пёстрые ковры; и цветные покрывала
सपुष्पस्तबकद्रुमाःsapuṣpastabakadrumāḥс деревьями, полными цветочных кистей; с растениями в цветочных гроздьях
सौवर्णाः पानकुम्भाश् चsauvarṇāḥ pānakumbhāś caи золотые кувшины с напитками; золотые сосуды для питья
पानभूम्यश् च शोभिताःpānabhūmyaś ca śobhitāḥи украшенные места питья; и красиво устроенные питейные площадки
फलावदंशपूर्णाश् चphalāvadaṃśapūrṇāś caполные плодов и закусок; наполненные фруктами и угощениями
चाङ्गेर् यः पानयोजिताःcāṅger yaḥ pānayojitāḥи чаши, подготовленные для напитков; и сосуды, назначенные для питья
अन्ये च मञ्चा बहवःanye ca mañcā bahavaḥи многие другие помосты; и другие многочисленные сиденья
काष्ठसंचयबन्धनाःkāṣṭhasaṃcayabandhanāḥсвязанные скоплениями дерева; сделанные из деревянных связок
रेजुः प्रस्तरशस् तत्रrejuḥ prastaraśas tatraсияли там рядами; блистали там пластами
प्रकाशा मञ्चसंचयाःprakāśā mañcasaṃcayāḥсветлые скопления помостов; яркие ряды сидений
उत्तमागारिकाश् चान्येuttamāgārikāś cānyeи другие превосходные помещения; и иные лучшие домики
सूक्ष्मजालावलोकिनःsūkṣmajālāvalokinaḥсмотрящие через тонкие решётки; имеющие вид сквозь мелкие сетки
स्त्रीनां प्रेक्षागृहा भान्तिstrīnāṃ prekṣāgṛhā bhāntiженские зрелищные дома сияли; ложи женщин блистали
राजहंसा इवाम्बरेrājahaṃsā ivāmbareкак царские лебеди в небе; словно раджахамсы в воздухе
प्राखङ्मुश् चारुनिर्युक्तोprākhaṅmuś cāruniryuktoобращённый вперёд и красиво устроенный; передний, прекрасно отделанный
मेरुशृङ्गसमप्रभःmeruśṛṅgasamaprabhaḥсиянием подобный вершине Меру; блеском равный пику Меру
रुक्मपत्रनिभस्तम्भश्rukmapatranibhastambhaśсо столбами, подобными золотым листам; с колоннами, похожими на золотые пластины
चित्रनिर्योगशोभितःcitraniryogaśobhitaḥукрашенный пёстрым убранством; сияющий разнообразной отделкой
प्रेक्षागारः स कंसस्यprekṣāgāraḥ sa kaṃsasyaто зрелищное здание Камсы; эта ложа Камсы
प्रचकाशे ऽधिकं श्रियाpracakāśe 'dhikaṃ śriyāсияло особенной красотой; блистало великой пышностью
शोभितो माल्यदामैश् चśobhito mālyadāmaiś caукрашенное цветочными гирляндами; убранное связками цветов
निवासकृतलक्षणःnivāsakṛtalakṣaṇaḥотмеченное как царское пребывание; с признаками места пребывания
अनुवाद

Вайшампаяна сказал: Когда тот день закончился и наступил второй, великая арена наполнилась горожанами, желавшими увидеть бой. Помосты были разукрашены, снабжены воротами, засовами и площадками, окнами, полукруглыми арками и лучшими ярусами. Обращённые вперёд, красиво устроенные, увенчанные гирляндами, украшенные и сияющие, они были подобны осенним облакам. Место собрания блистало хорошо устроенными зрительскими строениями, украшенными ради боя, как океан под скоплениями туч. Помосты рядов и групп, сплошь снабжённые знамёнами и нужными предметами, сияли подобно горам. Неподалёку сияли ложи для женщин внутренних покоев: золотисто-пёстрые, полные блеска драгоценностей. Выложенные самоцветами, с уступами и выступами, они блистали движением завес, словно крылатые горы в небе. Там от белизны чамар, звона украшений и пёстрых драгоценностей расходились разноцветные лучи. Отдельные ложи для куртизанок, с прекрасными тканями и покрывалами, украшенные лучшими женщинами, сияли как воздушные дворцы. Там были главные сиденья, золотые ложа, пёстрые ковры и деревья с цветочными кистями; золотые кувшины с напитками, украшенные места для питья, сосуды, полные плодов и закусок, и чаши для напитков. Многие другие помосты, связанные деревянными конструкциями, сияли рядами как светлые скопления сидений. Женские зрелищные дома с тонкими решётками блистали, как царские лебеди в небе. Передняя ложа Камсы, красиво устроенная, сиянием подобная вершине Меру, со столбами как золотые листы и пёстрым убранством, особенно блистала красотой, украшенная цветочными гирляндами и отмеченная как царское место.

संस्करण

609cfcf51046 · प्रकाशित 22 जून 2026, 3:57:32 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से