हरिवंश
Строительство ДвараватиHV 86.74-80
452 / 607
हरिवंश · HV 86.74-80
देवनागरी

एवं स दिव्यैर् भौमैश् च जलजैश् चाव्ययो हरिः द्रव्यैरलंकरोति स्म पुरीं स्वां प्रमदाम् इव ॥
मर्यादाश् चैव संचक्रे श्रेणीः प्रकृतयस् तथा बलाध्यक्षांश् च युक्तांश् च प्रकृतीशांस् तथैव च ॥
उग्रसेनं नरपतिं काश्यं चैव पुरोहितम् सेनापतिम् अनाधृष्टिं विकद्रुं मन्त्रिपुंगवम् ॥
यादवानां कुलकरान् स्थविरान् दश तत्र वै स्थापयाम् आस मतिमान् सर्वकार्येष्व् अनन्तरान् ॥
रथेष्व् अतिरथो यन्ता दारुकः केशवस्य वै योधमुख्यश् च योधानां सात्यकिः सत्यविक्रमः ॥
विधानम् एवं कृत्वा स कृष्णः पुर्याम् अनिन्दितः मुमुदे यदुभिः सार्धं लोकस्रष्टा महीतले ॥
रेवतस्याथ कन्यां च रेवतीं शीलसंमताम् प्राप्तवान् बलदेवस् तु कृष्णस्यानुमते तदा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

evaṃ sa divyair bhaumaiś ca jalajaiś cāvyayo hariḥ dravyairalaṃkaroti sma purīṃ svāṃ pramadām iva ||
maryādāś caiva saṃcakre śreṇīḥ prakṛtayas tathā balādhyakṣāṃś ca yuktāṃś ca prakṛtīśāṃs tathaiva ca ||
ugrasenaṃ narapatiṃ kāśyaṃ caiva purohitam senāpatim anādhṛṣṭiṃ vikadruṃ mantripuṃgavam ||
yādavānāṃ kulakarān sthavirān daśa tatra vai sthāpayām āsa matimān sarvakāryeṣv anantarān ||
ratheṣv atiratho yantā dārukaḥ keśavasya vai yodhamukhyaś ca yodhānāṃ sātyakiḥ satyavikramaḥ ||
vidhānam evaṃ kṛtvā sa kṛṣṇaḥ puryām aninditaḥ mumude yadubhiḥ sārdhaṃ lokasraṣṭā mahītale ||
revatasyātha kanyāṃ ca revatīṃ śīlasaṃmatām prāptavān baladevas tu kṛṣṇasyānumate tadā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवं स दिव्यैर् भौमैश् चevaṃ sa divyair bhaumaiś caтак он божественными и земными; так он небесными и земными
जलजैश् चाव्ययो हरिःjalajaiś cāvyayo hariḥи водорождёнными, нетленный Хари; и морскими дарами
द्रव्यैरलंकरोति स्मdravyairalaṃkaroti smaвеществами украшал; богатствами украшал
पुरीं स्वां प्रमदाम् इवpurīṃ svāṃ pramadām ivaсвой город как возлюбленную; свою столицу словно женщину
मर्यादाश् चैव संचक्रेmaryādāś caiva saṃcakreи границы установил; и правила определил
श्रेणीः प्रकृतयस् तथाśreṇīḥ prakṛtayas tathāцехи и общины также; гильдии и сословия
बलाध्यक्षांश् च युक्तांश् चbalādhyakṣāṃś ca yuktāṃś caи начальников войска, и назначенных; военных надзирателей и чиновников
प्रकृतीशांस् तथैव चprakṛtīśāṃs tathaiva caи глав общин также; и руководителей подданных
उग्रसेनं नरपतिंugrasenaṃ narapatiṃУграсену царём людей; Уграсену владыкой
काश्यं चैव पुरोहितम्kāśyaṃ caiva purohitamи Кашью жрецом; Кашью — пурохитом
सेनापतिम् अनाधृष्टिंsenāpatim anādhṛṣṭiṃАнадхришти военачальником; Анадхришти командующим
विकद्रुं मन्त्रिपुंगवम्vikadruṃ mantripuṃgavamВикадру, быка министров; Викадру, лучшего советника
यादवानां कुलकरान्yādavānāṃ kulakarānродоначальников Ядавов; созидателей рода Яду
स्थविरान् दश तत्र वैsthavirān daśa tatra vaiдесять старейшин там; десять старцев
स्थापयाम् आस मतिमान्sthāpayām āsa matimānпоставил мудрый; мудрый назначил
सर्वकार्येष्व् अनन्तरान्sarvakāryeṣv anantarānнепосредственными во всех делах; близкими во всех делах
रथेष्व् अतिरथो यन्ताratheṣv atiratho yantāсреди колесниц великий колесничий возница; для колесниц великий возничий
दारुकः केशवस्य वैdārukaḥ keśavasya vaiДарука Кешавы именно; Дарука у Кешавы
योधमुख्यश् च योधानांyodhamukhyaś ca yodhānāṃи главный воин среди воинов; лучший боец из бойцов
सात्यकिः सत्यविक्रमःsātyakiḥ satyavikramaḥСатьяки истинной доблести; Сатьяки с подлинной отвагой
विधानम् एवं कृत्वाvidhānam evaṃ kṛtvāустроение так сделав; создав такой порядок
स कृष्णः पुर्याम् अनिन्दितःsa kṛṣṇaḥ puryām aninditaḥтот безупречный Кришна в городе; непорочный Кришна в столице
मुमुदे यदुभिः सार्धंmumude yadubhiḥ sārdhaṃрадовался вместе с Яду; наслаждался с Ядавами
लोकस्रष्टा महीतलेlokasraṣṭā mahītaleсоздатель мира на земле; творец мира на земле
रेवतस्याथ कन्यां चrevatasyātha kanyāṃ caи затем дочь Реваты; после этого дочь Реваты
रेवतीं शीलसंमताम्revatīṃ śīlasaṃmatāmРевати, почтенную нравом; Ревати, достойную по характеру
प्राप्तवान् बलदेवस् तुprāptavān baladevas tuБаладева же получил; Баларама обрёл
कृष्णस्यानुमते तदाkṛṣṇasyānumate tadāс согласия Кришны тогда; тогда с разрешения Кришны
अनुवाद

Так нетленный Хари украшал свою столицу божественными, земными и водорождёнными богатствами, словно возлюбленную женщину. Он установил границы, цехи, общины, начальников войска, чиновников и глав подданных. Уграсену он поставил царём, Кашью — жрецом, Анадхришти — военачальником, а Викадру — лучшим министром. Мудрый Кришна назначил там десять старейшин, созидателей рода Ядавов, непосредственными участниками всех дел. Для колесниц Кешавы возницей стал великий колесничий Дарука, а главным среди воинов — Сатьяки истинной доблести. Устроив такой порядок, безупречный Кришна, творец мира на земле, радовался в столице вместе с Ядавами. Тогда Баладева, с согласия Кришны, получил Ревати, дочь Реваты, почтенную своим нравом.

संस्करण

f76b2bd6fae3 · प्रकाशित 22 जून 2026, 4:42:18 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से