हरिवंश
Бана получает от Шивы знак грядущей битвыHV 106.7-16
554 / 607
हरिवंश · HV 106.7-16
देवनागरी

स रुद्रम् अभिगम्याथ प्रणिपत्याभिवाद्य च बलिसूनुर् इदं वाक्यं पप्रच्छ वृषभध्वजम् ॥
असकृन् निर्जिता देवाः ससाध्याः समरुद्गणाः मया बलमदोत्सेकात् ससैन्येन तवाश्रयात् ॥
ते पराजयसंत्रस्ता निराशा मत्पराजये नाकपृष्ठम् उपागम्य निवसन्ति यथासुखम् ॥
सो ऽहं निराशो युद्धस्य जीवितं नाद्य कामये अयुध्यतो वृथा ह्य् एषां बाहूनां धारणं मम ॥
तद् ब्रूहि मम युद्धस्य कच्चिद् आगमनं भवेत् न मे युद्धं विना देव रतिर् अस्ति प्रसीद मे ॥
ततः प्रहस्य भगवान् अब्रवीद् वृषभध्वजः भविता बाण युद्धं ते तथा तच् छृणु दानव ॥
ध्वजस्यास्य यदा भङ्गस् तव तात भविष्यति स्वस्थाने स्थापितस्याथ तदा युद्धं भविष्यति ॥
इत्य् एवम् उक्तः प्रहसन् बाणः सुबहुशो मुदा प्रसन्नवदनो भूत्वा पादयोः पतितो ऽब्रवीत् ॥
दिष्ट्या बाहुसहस्रस्य न वृथा धारणं मम दिष्टा सहस्राक्षम् अहं विजेता पुनर् आहवे ॥
आनन्दजाश्रुपूर्णाभ्यां नेत्राभ्याम् अरिमर्दनः पञ्चाञ्जलिशतैर् देवं पूजयन् पतितो भुवि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sa rudram abhigamyātha praṇipatyābhivādya ca balisūnur idaṃ vākyaṃ papraccha vṛṣabhadhvajam ||
asakṛn nirjitā devāḥ sasādhyāḥ samarudgaṇāḥ mayā balamadotsekāt sasainyena tavāśrayāt ||
te parājayasaṃtrastā nirāśā matparājaye nākapṛṣṭham upāgamya nivasanti yathāsukham ||
so 'haṃ nirāśo yuddhasya jīvitaṃ nādya kāmaye ayudhyato vṛthā hy eṣāṃ bāhūnāṃ dhāraṇaṃ mama ||
tad brūhi mama yuddhasya kaccid āgamanaṃ bhavet na me yuddhaṃ vinā deva ratir asti prasīda me ||
tataḥ prahasya bhagavān abravīd vṛṣabhadhvajaḥ bhavitā bāṇa yuddhaṃ te tathā tac chṛṇu dānava ||
dhvajasyāsya yadā bhaṅgas tava tāta bhaviṣyati svasthāne sthāpitasyātha tadā yuddhaṃ bhaviṣyati ||
ity evam uktaḥ prahasan bāṇaḥ subahuśo mudā prasannavadano bhūtvā pādayoḥ patito 'bravīt ||
diṣṭyā bāhusahasrasya na vṛthā dhāraṇaṃ mama diṣṭā sahasrākṣam ahaṃ vijetā punar āhave ||
ānandajāśrupūrṇābhyāṃ netrābhyām arimardanaḥ pañcāñjaliśatair devaṃ pūjayan patito bhuvi ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स रुद्रम् अभिगम्याथsa rudram abhigamyāthaон к Рудре подойдя затем; затем он подошёл к Рудре
प्रणिपत्याभिवाद्य चpraṇipatyābhivādya caпоклонившись и приветствовав; поклонился и приветствовал
बलिसूनुर् इदं वाक्यंbalisūnur idaṃ vākyaṃсын Бали это слово; сын Бали эти слова
पप्रच्छ वृषभध्वजम्papraccha vṛṣabhadhvajamспросил Вришабхадхваджу; спросил Вришабхадхваджу
असकृन् निर्जिता देवाःasakṛn nirjitā devāḥнеоднократно побеждены боги; боги не раз побеждены
ससाध्याः समरुद्गणाःsasādhyāḥ samarudgaṇāḥс садхьями и Марутами; вместе с садхьями и Марутами
मया बलमदोत्सेकात्mayā balamadotsekātмной от подъёма силы и гордости; мною, возгордившимся силой
ससैन्येन तवाश्रयात्sasainyena tavāśrayātс войском благодаря твоей защите; с войском, опираясь на тебя
ते पराजयसंत्रस्ताte parājayasaṃtrastāони поражением напуганные; они, испуганные поражением
निराशा मत्पराजयेnirāśā matparājayeбез надежды на моё поражение; не надеясь победить меня
नाकपृष्ठम् उपागम्यnākapṛṣṭham upāgamyaна вершину неба придя; уйдя на небесную высоту
निवसन्ति यथासुखम्nivasanti yathāsukhamживут как удобно; живут как им удобно
सो ऽहं निराशो युद्धस्यso 'haṃ nirāśo yuddhasyaтак я лишённый надежды на битву; я лишён надежды на битву
जीवितं नाद्य कामयेjīvitaṃ nādya kāmayeжизни сегодня не желаю; и теперь не желаю жить
अयुध्यतो वृथा ह्य् एषांayudhyato vṛthā hy eṣāṃне сражающегося напрасно ведь этих; если не сражаться, напрасно
बाहूनां धारणं ममbāhūnāṃ dhāraṇaṃ mamaрук ношение моё; мне носить эти руки
तद् ब्रूहि मम युद्धस्यtad brūhi mama yuddhasyaто скажи моего сражения; скажи же, для моего сражения
कच्चिद् आगमनं भवेत्kaccid āgamanaṃ bhavetбудет ли приход; наступит ли срок
न मे युद्धं विना देवna me yuddhaṃ vinā devaнет мне без битвы, бог; без битвы, о бог
रतिर् अस्ति प्रसीद मेratir asti prasīda meрадость есть, смилуйся ко мне; нет мне радости, смилуйся
ततः प्रहस्य भगवान्tataḥ prahasya bhagavānзатем рассмеявшись Бхагаван; тогда Господь рассмеялся
अब्रवीद् वृषभध्वजःabravīd vṛṣabhadhvajaḥсказал Вришабхадхваджа; Вришабхадхваджа сказал
भविता बाण युद्धं तेbhavitā bāṇa yuddhaṃ teбудет, Бана, битва твоя; Бана, битва у тебя будет
तथा तच् छृणु दानवtathā tac chṛṇu dānavaкак это слушай, данава; как именно, слушай, данава
ध्वजस्यास्य यदा भङ्गस्dhvajasyāsya yadā bhaṅgasкогда этого знамени поломка; когда это знамя сломается
तव तात भविष्यतिtava tāta bhaviṣyatiтвоё, дорогой, будет; у тебя, дорогой
स्वस्थाने स्थापितस्याथsvasthāne sthāpitasyāthaна своём месте установленного тогда; установленное на своём месте
तदा युद्धं भविष्यतिtadā yuddhaṃ bhaviṣyatiтогда битва будет; тогда будет битва
इत्य् एवम् उक्तः प्रहसन्ity evam uktaḥ prahasanтак сказанный смеясь; услышав это, смеясь
बाणः सुबहुशो मुदाbāṇaḥ subahuśo mudāБана многократно с радостью; Бана с великой радостью
प्रसन्नवदनो भूत्वाprasannavadano bhūtvāсветлоликим став; с просиявшим лицом
पादयोः पतितो ऽब्रवीत्pādayoḥ patito 'bravītк стопам упав сказал; пал к стопам и сказал
दिष्ट्या बाहुसहस्रस्यdiṣṭyā bāhusahasrasyaк счастью тысячерукого; к счастью, тысячерукого
न वृथा धारणं ममna vṛthā dhāraṇaṃ mamaне напрасно ношение моё; мои руки не напрасны
दिष्टा सहस्राक्षम् अहंdiṣṭā sahasrākṣam ahaṃк счастью, тысячеглазого я; к счастью, я тысячеглазого
विजेता पुनर् आहवेvijetā punar āhaveпобедитель снова в битве; снова побежу в битве
आनन्दजाश्रुपूर्णाभ्यांānandajāśrupūrṇābhyāṃслезами радости наполненными; полными слёз радости
नेत्राभ्याम् अरिमर्दनःnetrābhyām arimardanaḥдвумя глазами, сокрушитель врагов; глазами, сокрушитель врагов
पञ्चाञ्जलिशतैर् देवंpañcāñjaliśatair devaṃпятью сотнями анджали бога; пятью сотнями поклонов
पूजयन् पतितो भुविpūjayan patito bhuviпочитая, пал на землю; почитая бога, пал на землю
अनुवाद

«Затем сын Бали подошёл к Рудре, поклонился, приветствовал его и спросил Вришабхадхваджу: “Опираясь на тебя, я с войском, возгордившись силой, не раз побеждал богов вместе с садхьями и Марутами. Они, испуганные поражением и не надеясь победить меня, ушли на небесную высоту и живут там как им удобно. Поэтому я лишён надежды на битву и теперь не желаю жить. Если не сражаться, мне напрасно носить эти руки. Скажи же: придёт ли для меня время битвы? О бог, без битвы нет мне радости; смилуйся надо мной”. Тогда Господь Вришабхадхваджа рассмеялся и сказал: “Бана, битва у тебя будет. Как именно, слушай, о данава: когда у тебя сломается это знамя, установленное на своём месте, тогда будет битва”. Услышав это, Бана с великой радостью рассмеялся, лицо его просияло, он пал к стопам и сказал: “К счастью, мои тысяча рук не напрасны; к счастью, я снова побежу в битве тысячеглазого”. С глазами, полными слёз радости, сокрушитель врагов пал на землю, почитая бога пятью сотнями поклонов».

संस्करण

dbe96aa76edb · प्रकाशित 22 जून 2026, 6:01:27 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से