महाभारत
Saṃbhava-parva (putra-yācñā, pūru-vara) (The Request to the Sons and Pūru's Favor)1.79.24–30
460 / 15823
महाभारत · 1.79.24–30
देवनागरी

पूरो त्वं मे प्रियः पुत्रस् त्वं वरीयान् भविष्यसि ॥
जरा वली च मे तात पलितानि च पर्यगुः ॥
काव्यस्योशनसः शापान् न च तृप्तो ऽस्मि यौवने ॥
पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह ॥
कं चित् कालं चरेयं वै विषयान् वयसा तव ॥
पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रतिदास्यामि यौवनम् ॥
स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह ॥
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तः प्रत्युवाच पूरुः पितरम् अञ्जसा ॥
यथात्थ मां महाराज तत् करिष्यामि ते वचः ॥
प्रतिपत्स्यामि ते राजन् पाप्मानं जरया सह ॥
गृहाण यौवनं मत्तश् चर कामान् यथेप्सितान् ॥
जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस् तव ॥
यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथात्थ माम् ॥
ययातिर् उवाच
पूरो प्रीतो ऽस्मि ते वत्स प्रीतश् चेदं ददामि ते ॥
सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति ॥

लिप्यंतरण (IAST)

pūro tvaṃ me priyaḥ putras tvaṃ varīyān bhaviṣyasi ||
jarā valī ca me tāta palitāni ca paryaguḥ ||
kāvyasyośanasaḥ śāpān na ca tṛpto 'smi yauvane ||
pūro tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha ||
kaṃ cit kālaṃ careyaṃ vai viṣayān vayasā tava ||
pūrṇe varṣasahasre tu pratidāsyāmi yauvanam ||
svaṃ caiva pratipatsyāmi pāpmānaṃ jarayā saha ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktaḥ pratyuvāca pūruḥ pitaram añjasā ||
yathāttha māṃ mahārāja tat kariṣyāmi te vacaḥ ||
pratipatsyāmi te rājan pāpmānaṃ jarayā saha ||
gṛhāṇa yauvanaṃ mattaś cara kāmān yathepsitān ||
jarayāhaṃ praticchanno vayorūpadharas tava ||
yauvanaṃ bhavate dattvā cariṣyāmi yathāttha mām ||
yayātir uvāca
pūro prīto 'smi te vatsa prītaś cedaṃ dadāmi te ||
sarvakāmasamṛddhā te prajā rājye bhaviṣyati ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ययातिः उवाच पूरो त्वं मे प्रियः पुत्रः त्वं वरीयान् भविष्यसि तात जरा वली पलितानि च मां पर्यगुः काव्यस्य शापात् न च यौवने तृप्तः अस्मिyayātiḥ uvāca pūro tvaṃ me priyaḥ putraḥ tvaṃ varīyān bhaviṣyasi tāta jarā valī palitāni ca māṃ paryaguḥ kāvyasya śāpāt na ca yauvane tṛptaḥ asmiYayati said: O Puru, you are my beloved son, you will perhaps become the most excellent; son, old age, wrinkles, and gray hair have overtaken me by the curse of Kavya, and I am not yet sated with youth
पूरो त्वं जरया सह पाप्मानं प्रतिपद्यस्व कंचित् कालं तव वयसा विषयान् चरेयम्pūro tvaṃ jarayā saha pāpmānaṃ pratipadyasva kaṃcit kālaṃ tava vayasā viṣayān careyamO Puru, take upon yourself this evil along with old age; for some time I will, with your age, enjoy the objects of the senses
पूर्णे वर्षसहस्रे तु यौवनं प्रतिदास्यामि स्वं च पाप्मानं जरया सह प्रतिपत्स्येpūrṇe varṣasahasre tu yauvanaṃ pratidāsyāmi svaṃ ca pāpmānaṃ jarayā saha pratipatsyewhen a thousand years have passed, I will give youth back to you, and take back my own evil along with old age
वैशंपायनः उवाच एवं उक्तः पूरुः पितरं अञ्जसा प्रत्युवाच महाराज यथा मां आत्थ तत् ते वचः करिष्यामिvaiśaṃpāyanaḥ uvāca evaṃ uktaḥ pūruḥ pitaraṃ añjasā pratyuvāca mahārāja yathā māṃ āttha tat te vacaḥ kariṣyāmiVaishampayana said: thus addressed, Puru at once answered his father: great king, as you bid me, that word of yours I will fulfill
राजन् ते पाप्मानं जरया सह प्रतिपत्स्ये मत्तः यौवनं गृहाण यथेप्सितान् कामान् चरrājan te pāpmānaṃ jarayā saha pratipatsye mattaḥ yauvanaṃ gṛhāṇa yathepsitān kāmān caraO king, I will take upon myself your evil along with old age; take youth from me; enjoy desired pleasures as you wish
अहं जरया प्रतिच्छन्नः तव वयोरूपधरः भवते यौवनं दत्त्वा यथा मां आत्थ [तथा] चरिष्यामिahaṃ jarayā praticchannaḥ tava vayorūpadharaḥ bhavate yauvanaṃ dattvā yathā māṃ āttha [tathā] cariṣyāmiI, covered by old age, will take on your form and age; having given you my youth, I will live as you bid me
ययातिः उवाच पूरो वत्स ते प्रीतः अस्मि प्रीतः च इदं ते ददामि ते प्रजा राज्ये सर्वकामसमृद्धा भविष्यतिyayātiḥ uvāca pūro vatsa te prītaḥ asmi prītaḥ ca idaṃ te dadāmi te prajā rājye sarvakāmasamṛddhā bhaviṣyatiYayati said: O Puru, child, I am pleased with you; and, being pleased, this I grant you: your offspring in the kingdom will be replete with all desired blessings
पुत्रस्putrasoriginal form "putras", added to complete the word-by-word coverage
मेmeoriginal form "me", added to complete the word-by-word coverage
काव्यस्योशनसःkāvyasyośanasaḥoriginal form "kāvyasyośanasaḥ", added to complete the word-by-word coverage
शापान्śāpānoriginal form "śāpān", added to complete the word-by-word coverage
तृप्तोtṛptooriginal form "tṛpto", added to complete the word-by-word coverage
ऽस्मि'smioriginal form "'smi", added to complete the word-by-word coverage
कंkaṃoriginal form "kaṃ", added to complete the word-by-word coverage
चित्citoriginal form "cit", added to complete the word-by-word coverage
चरेयंcareyaṃoriginal form "careyaṃ", added to complete the word-by-word coverage
वैvaioriginal form "vai", added to complete the word-by-word coverage
यौवनम्yauvanamoriginal form "yauvanam", added to complete the word-by-word coverage
चैवcaivaoriginal form "caiva", added to complete the word-by-word coverage
प्रतिपत्स्यामिpratipatsyāmioriginal form "pratipatsyāmi", added to complete the word-by-word coverage
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaoriginal form "vaiśaṃpāyana", added to complete the word-by-word coverage
एवम्evamoriginal form "evam", added to complete the word-by-word coverage
पितरम्pitaramoriginal form "pitaram", added to complete the word-by-word coverage
यथात्थyathātthaoriginal form "yathāttha", added to complete the word-by-word coverage
प्रतिपत्स्यामिpratipatsyāmioriginal form "pratipatsyāmi", added to complete the word-by-word coverage
मत्तश्mattaśoriginal form "mattaś", added to complete the word-by-word coverage
जरयाहंjarayāhaṃoriginal form "jarayāhaṃ", added to complete the word-by-word coverage
प्रतिच्छन्नोpraticchannooriginal form "praticchanno", added to complete the word-by-word coverage
वयोरूपधरस्vayorūpadharasoriginal form "vayorūpadharas", added to complete the word-by-word coverage
यथात्थyathātthaoriginal form "yathāttha", added to complete the word-by-word coverage
माम्māmoriginal form "mām", added to complete the word-by-word coverage
ययातिर्yayātiroriginal form "yayātir", added to complete the word-by-word coverage
प्रीतोprītooriginal form "prīto", added to complete the word-by-word coverage
ऽस्मि'smioriginal form "'smi", added to complete the word-by-word coverage
प्रीतश्prītaśoriginal form "prītaś", added to complete the word-by-word coverage
चेदंcedaṃoriginal form "cedaṃ", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Yayati said: "O Puru, you are my beloved son, you will perhaps become the most excellent; son, old age, wrinkles, and gray hair have overtaken me by the curse of Kavya, and I have not yet had my fill of youth. O Puru, take this evil upon yourself along with old age; for some time I will, with your age, enjoy the objects of the senses. When a thousand years have passed, I will give youth back to you, and take back my own evil together with old age." Vaishampayana said: "Thus addressed, Puru at once answered his father: 'Great king, as you bid me, that word of yours I will fulfill. O king, I will take upon myself your evil along with old age; take youth from me; enjoy desired pleasures as you wish. I, covered by old age, will take on your form and age; having given you my youth, I will live as you bid me.'" Yayati said: "O Puru, child, I am pleased with you; and, being pleased, this I grant you: your offspring in the kingdom will be replete with all desired blessings."

संस्करण

5260c2763a14 · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 3:49:51 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से