महाभारत
Hiḍimba-vadha-parva (vanapravāsa; bhīma-vilāpa) (The Flight Through the Forest and Bhīma's Lament)1.138.6–8
838 / 15823
महाभारत · 1.138.6–8
देवनागरी

आगमंस् ते वनोद्देशम् अल्पमूलफलोदकम् ॥
क्रूरपक्षिमृगं घोरं सायाह्ने भरतर्षभाः ॥
घोरा समभवत् संध्या दारुणा मृगपक्षिणः ॥
अप्रकाशा दिशः सर्वा वातैर् आसन्न् अनार्तवैः ॥
ते श्रमेण च कौरव्यास् तृष्णया च प्रपीडिताः ॥
नाशक्नुवंस् तदा गन्तुं निद्रया च प्रवृद्धया ॥

लिप्यंतरण (IAST)

āgamaṃs te vanoddeśam alpamūlaphalodakam ||
krūrapakṣimṛgaṃ ghoraṃ sāyāhne bharatarṣabhāḥ ||
ghorā samabhavat saṃdhyā dāruṇā mṛgapakṣiṇaḥ ||
aprakāśā diśaḥ sarvā vātair āsann anārtavaiḥ ||
te śrameṇa ca kauravyās tṛṣṇayā ca prapīḍitāḥ ||
nāśaknuvaṃs tadā gantuṃ nidrayā ca pravṛddhayā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
आगमन् ते वनोद्देशम् अल्प-मूल-फल-उदकम्āgaman te vanoddeśam alpa-mūla-phala-udakamthey came to [such] a region of forest, where roots, fruit, and water were scarce,
क्रूरपक्षिमृगं घोरं सायाह्ने भरतर्षभाःkrūrapakṣimṛgaṃ ghoraṃ sāyāhne bharatarṣabhāḥfull of fierce birds and beasts, dreadful, toward evening, [those] bulls among the Bharatas;
घोरा समभवत् संध्या दारुणा मृगपक्षिणःghorā samabhavat saṃdhyā dāruṇā mṛgapakṣiṇaḥdreadful the twilight became, terrible for beasts and birds,
अप्रकाशाः दिशः सर्वाः वातैः आसन् अनार्तवैःaprakāśāḥ diśaḥ sarvāḥ vātaiḥ āsan anārtavaiḥand dark grew all the quarters [of the sky] from untimely winds;
ते श्रमेण च कौरव्याः तृष्णया च प्रपीडिताःte śrameṇa ca kauravyāḥ tṛṣṇayā ca prapīḍitāḥand those Kauravas, worn out by fatigue and thirst,
न अशक्नुवन् तदा गन्तुं निद्रया च प्रवृद्धयाna aśaknuvan tadā gantuṃ nidrayā ca pravṛddhayācould not go on then, and from mounting sleep
आगमंस्āgamaṃsoriginal form "āgamaṃs", added to complete the word-by-word coverage
अल्पमूलफलोदकम्alpamūlaphalodakamoriginal form "alpamūlaphalodakam", added to complete the word-by-word coverage
अप्रकाशाaprakāśāoriginal form "aprakāśā", added to complete the word-by-word coverage
सर्वाsarvāoriginal form "sarvā", added to complete the word-by-word coverage
वातैर्vātairoriginal form "vātair", added to complete the word-by-word coverage
आसन्न्āsannoriginal form "āsann", added to complete the word-by-word coverage
कौरव्यास्kauravyāsoriginal form "kauravyās", added to complete the word-by-word coverage
नाशक्नुवंस्nāśaknuvaṃsoriginal form "nāśaknuvaṃs", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

"Toward evening those bulls among the Bharatas came to a bare stretch of forest, scant in roots, fruit, and water, full of fierce birds and beasts, dreadful. Dreadful the twilight became, terrible for beasts and birds, and all the quarters of the sky grew dark from untimely winds; and the Kauravas, worn out by fatigue and thirst, overcome by mounting sleep, could go no further."

संस्करण

138848659f1c · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 5:03:09 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से