महाभारत
Caitraratha-parva (droṇa-drupada-vairotpatti) (The Origin of the Enmity Between Droṇa and Drupada)1.154.16–19
1003 / 15823
महाभारत · 1.154.16–19
देवनागरी

ब्राह्मण उवाच
स विनिश्चित्य मनसा पाञ्चाल्यं प्रति बुद्धिमान् ॥
जगाम कुरुमुख्यानां नगरं नागसाह्वयम् ॥
तस्मै पौत्रान् समादाय वसूनि विविधानि च ॥
प्राप्ताय प्रददौ भीष्मः शिष्यान् द्रोणाय धीमते ॥
द्रोणः शिष्यांस् ततः सर्वान् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
समानीय तदा विद्वान् द्रुपदस्यासुखाय वै ॥
आचार्यवेतनं किं चिद् धृदि संपरिवर्तते ॥
कृतास्त्रैस् तत् प्रदेयं स्यात् तद् ऋतं वदतानघाः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

brāhmaṇa uvāca
sa viniścitya manasā pāñcālyaṃ prati buddhimān ||
jagāma kurumukhyānāṃ nagaraṃ nāgasāhvayam ||
tasmai pautrān samādāya vasūni vividhāni ca ||
prāptāya pradadau bhīṣmaḥ śiṣyān droṇāya dhīmate ||
droṇaḥ śiṣyāṃs tataḥ sarvān idaṃ vacanam abravīt ||
samānīya tadā vidvān drupadasyāsukhāya vai ||
ācāryavetanaṃ kiṃ cid dhṛdi saṃparivartate ||
kṛtāstrais tat pradeyaṃ syāt tad ṛtaṃ vadatānaghāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सः विनिश्चित्य मनसा पाञ्चाल्यं प्रति बुद्धिमान्saḥ viniścitya manasā pāñcālyaṃ prati buddhimānHe, wise, having resolved in his mind [to repay] the Panchala prince,
जगाम कुरुमुख्यानां नगरं नागसाह्वयम्jagāma kurumukhyānāṃ nagaraṃ nāgasāhvayamwent to the city of the chief Kurus, Nagasahvaya (Hastinapura);
तस्मै पौत्रान् समादाय वसूनि विविधानि चtasmai pautrān samādāya vasūni vividhāni cafor him, [Bhishma,] gathering [his] grandsons and various riches,
प्राप्ताय प्रददौ भीष्मः शिष्यान् द्रोणाय धीमतेprāptāya pradadau bhīṣmaḥ śiṣyān droṇāya dhīmategave [them] as pupils to the wise Drona;
द्रोणः शिष्यान् ततः सर्वान् इदं वचनम् अब्रवीत्droṇaḥ śiṣyān tataḥ sarvān idaṃ vacanam abravītDrona then, gathering all the pupils, spoke this word,
समानीय तदा विद्वान् द्रुपदस्य असुखाय वैsamānīya tadā vidvān drupadasya asukhāya vaithe learned one, then — for Drupada's misfortune:
आचार्यवेतनं किं चित् हृदि संपरिवर्ततेācāryavetanaṃ kiṃ cit hṛdi saṃparivartate'a certain fee for the teacher turns over in [my] heart;
कृतास्त्रैः तत् प्रदेयं स्यात् तत् ऋतं वदत अनघाःkṛtāstraiḥ tat pradeyaṃ syāt tat ṛtaṃ vadata anaghāḥ'those accomplished in weapons must give it [to me]; promise that truly, O sinless ones';
ब्राह्मणbrāhmaṇaoriginal form "brāhmaṇa", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
शिष्यांस्śiṣyāṃsoriginal form "śiṣyāṃs", added to complete the word-by-word coverage
द्रुपदस्यासुखायdrupadasyāsukhāyaoriginal form "drupadasyāsukhāya", added to complete the word-by-word coverage
चिद्cidoriginal form "cid", added to complete the word-by-word coverage
धृदिdhṛdioriginal form "dhṛdi", added to complete the word-by-word coverage
कृतास्त्रैस्kṛtāstraisoriginal form "kṛtāstrais", added to complete the word-by-word coverage
तद्tadoriginal form "tad", added to complete the word-by-word coverage
वदतानघाःvadatānaghāḥoriginal form "vadatānaghāḥ", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

The brahmin said: 'He, wise, having resolved in his mind to repay the Panchala prince, went to the city of the chief Kurus, Hastinapura. To him, upon his arrival, Bhishma, gathering his grandsons and various riches, gave them as pupils to the wise Drona. Drona then, gathering all the pupils, spoke this word, the learned one, for Drupada's misfortune: "A certain fee for the teacher turns over in my heart; you who are accomplished in weapons must give it to me; promise that truly, O sinless ones."'

संस्करण

f6576485e0bf · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 5:19:51 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से