महाभारत
Caitraratha-parva (saṃvaraṇa-tapatī-saṃvāda) (The Dialogue of Saṃvaraṇa and Tapatī)1.161.14–16
1081 / 15823
महाभारत · 1.161.14–16
देवनागरी

तपत्य् उवाच
नाहम् ईशात्मनो राजन् कन्या पितृमती ह्य् अहम् ॥
मयि चेद् अस्ति ते प्रीतिर् याचस्व पितरं मम ॥
यथा हि ते मया प्राणाः संगृहीता नरेश्वर ॥
दर्शनाद् एव भूयस् त्वं तथा प्राणान् ममाहरः ॥
न चाहम् ईशा देहस्य तस्मान् नृपतिसत्तम ॥
समीपं नोपगच्छामि न स्वतन्त्रा हि योषितः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tapaty uvāca
nāham īśātmano rājan kanyā pitṛmatī hy aham ||
mayi ced asti te prītir yācasva pitaraṃ mama ||
yathā hi te mayā prāṇāḥ saṃgṛhītā nareśvara ||
darśanād eva bhūyas tvaṃ tathā prāṇān mamāharaḥ ||
na cāham īśā dehasya tasmān nṛpatisattama ||
samīpaṃ nopagacchāmi na svatantrā hi yoṣitaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
न अहम् ईशा आत्मनः राजन् कन्या पितृमती हि अहम्na aham īśā ātmanaḥ rājan kanyā pitṛmatī hi aham"I am not the mistress of myself, O king; for I am a maiden who has a father;
मयि चेत् अस्ति ते प्रीतिः याचस्व पितरं ममmayi cet asti te prītiḥ yācasva pitaraṃ mamaif you have love for me, ask my father;
यथा हि ते मया प्राणाः संगृहीताः नरेश्वरyathā hi te mayā prāṇāḥ saṃgṛhītāḥ nareśvarajust as your life has been captured by me, O lord of men,
दर्शनात् एव भूयः त्वं तथा प्राणान् मम अहरःdarśanāt eva bhūyaḥ tvaṃ tathā prāṇān mama aharaḥso too you, by a single glance, have stolen my life still more;
न च अहम् ईशा देहस्य तस्मात् नृपतिसत्तमna ca aham īśā dehasya tasmāt nṛpatisattamaand I am not the mistress of [my own] body, therefore, O best of kings,
समीपं न उपगच्छामि न स्वतन्त्रा हि योषितःsamīpaṃ na upagacchāmi na svatantrā hi yoṣitaḥI do not [myself] approach you, for women are not independent;
तपत्य्tapatyoriginal form "tapaty", added to complete the word-by-word coverage
नाहम्nāhamoriginal form "nāham", added to complete the word-by-word coverage
ईशात्मनोīśātmanooriginal form "īśātmano", added to complete the word-by-word coverage
ह्य्hyoriginal form "hy", added to complete the word-by-word coverage
चेद्cedoriginal form "ced", added to complete the word-by-word coverage
प्रीतिर्prītiroriginal form "prītir", added to complete the word-by-word coverage
संगृहीताsaṃgṛhītāoriginal form "saṃgṛhītā", added to complete the word-by-word coverage
दर्शनाद्darśanādoriginal form "darśanād", added to complete the word-by-word coverage
भूयस्bhūyasoriginal form "bhūyas", added to complete the word-by-word coverage
ममाहरःmamāharaḥoriginal form "mamāharaḥ", added to complete the word-by-word coverage
चाहम्cāhamoriginal form "cāham", added to complete the word-by-word coverage
तस्मान्tasmānoriginal form "tasmān", added to complete the word-by-word coverage
नोपगच्छामिnopagacchāmioriginal form "nopagacchāmi", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Tapati said: "I am not the mistress of myself, O king, for I am a maiden who has a father; if you have love for me, ask my father. Just as my life has been captured by you, O lord of men, so too you, by a single glance, have stolen my life still more. And yet I am not the mistress of my own body, therefore, O best of kings, I do not myself approach you, for women are not independent."

संस्करण

197ebe5d718a · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 5:29:43 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से