महाभारत
Arghyāharaṇa-parva (śiśupāla-vākya) (The Speech of Shishupala)2.34.15–17
2390 / 15823
महाभारत · 2.34.15–17
देवनागरी

अकस्माद् धर्मपुत्रस्य धर्मात्मेति यशो गतम् ॥
को हि धर्मच्युते पूजाम् एवं युक्तां प्रयोजयेत् ॥
यो ऽयं वृष्णिकुले जातो राजानं हतवान् पुरा ॥
अद्य धर्मात्मता चैव व्यपकृष्टा युधिष्ठिरात् ॥
कृपणत्वं निविष्टं च कृष्णे ऽर्घ्यस्य निवेदनात् ॥
यदि भीताश् च कौन्तेयाः कृपणाश् च तपस्विनः ॥
ननु त्वयापि बोद्धव्यं यां पूजां माधवो ऽर्हति ॥

लिप्यंतरण (IAST)

akasmād dharmaputrasya dharmātmeti yaśo gatam ||
ko hi dharmacyute pūjām evaṃ yuktāṃ prayojayet ||
yo 'yaṃ vṛṣṇikule jāto rājānaṃ hatavān purā ||
adya dharmātmatā caiva vyapakṛṣṭā yudhiṣṭhirāt ||
kṛpaṇatvaṃ niviṣṭaṃ ca kṛṣṇe 'rghyasya nivedanāt ||
yadi bhītāś ca kaunteyāḥ kṛpaṇāś ca tapasvinaḥ ||
nanu tvayāpi boddhavyaṃ yāṃ pūjāṃ mādhavo 'rhati ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अकस्माद् धर्म-पुत्रस्यakasmād dharma-putrasya«without cause from the son of Dharma
धर्म-आत्मा इति यशो गतम्dharma-ātmā iti yaśo gatamthe fame of "righteous one" has departed;
को हि धर्म-च्युते पूजाम्ko hi dharma-cyute pūjāmfor who would render to one fallen from dharma
एवं युक्तां प्रयोजयेत्evaṃ yuktāṃ prayojayetan honor so [significant]?
अद्य धर्म-आत्मता चैवadya dharma-ātmatā caivanow righteousness
व्यपकृष्टा युधिष्ठिरात्vyapakṛṣṭā yudhiṣṭhirāthas been withdrawn from Yudhishthira,
कृपणत्वं निविष्टं चkṛpaṇatvaṃ niviṣṭaṃ caand wretchedness has taken root —
कृष्णे अर्घ्यस्य निवेदनात्kṛṣṇe arghyasya nivedanātfrom the offering of arghya to Krishna;
यदि भीताश् च कौन्तेयाःyadi bhītāś ca kaunteyāḥif the sons of Kunti are afraid,
कृपणाश् च तपस्विनःkṛpaṇāś ca tapasvinaḥand wretched [and] pitiable,
ननु त्वया अपि बोद्धव्यंnanu tvayā api boddhavyaṃthen was it not for you to have understood
यां पूजां माधवो अर्हतिyāṃ pūjāṃ mādhavo arhatiwhat honor Madhava deserves?»
धर्मपुत्रस्यdharmaputrasyaoriginal form "dharmaputrasya", added to complete the word-by-word coverage
धर्मात्मेतिdharmātmetioriginal form "dharmātmeti", added to complete the word-by-word coverage
धर्मच्युतेdharmacyuteoriginal form "dharmacyute", added to complete the word-by-word coverage
योyooriginal form "yo", added to complete the word-by-word coverage
ऽयं'yaṃoriginal form "'yaṃ", added to complete the word-by-word coverage
वृष्णिकुलेvṛṣṇikuleoriginal form "vṛṣṇikule", added to complete the word-by-word coverage
जातोjātooriginal form "jāto", added to complete the word-by-word coverage
राजानंrājānaṃoriginal form "rājānaṃ", added to complete the word-by-word coverage
हतवान्hatavānoriginal form "hatavān", added to complete the word-by-word coverage
पुराpurāoriginal form "purā", added to complete the word-by-word coverage
धर्मात्मताdharmātmatāoriginal form "dharmātmatā", added to complete the word-by-word coverage
ऽर्घ्यस्य'rghyasyaoriginal form "'rghyasya", added to complete the word-by-word coverage
त्वयापिtvayāpioriginal form "tvayāpi", added to complete the word-by-word coverage
ऽर्हति'rhatioriginal form "'rhati", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

"Without cause, the fame of 'righteous one' has departed from the son of Dharma; for who would render such [significant] honor to one fallen from dharma? Now righteousness has been withdrawn from Yudhishthira, and wretchedness has taken root — from the offering of arghya to Krishna. And if the sons of Kunti are afraid, wretched and pitiable, then was it not for you [Bhishma] to have understood what honor Madhava deserves?"

संस्करण

d96209b8349a · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:40:27 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से