महाभारत
Dyūta-parva (rājasūya-bali-varṇana) (The List of Tributes at the Rajasuya)2.47.24–27
2539 / 15823
महाभारत · 2.47.24–27
देवनागरी

निशितांश् चैव दीर्घासीन् ऋष्टिशक्तिपरश्वधान् ॥
अपरान्तसमुद्भूतांस् तथैव परशूञ् शितान् ॥
रसान् गन्धांश् च विविधान् रत्नानि च सहस्रशः ॥
बलिं च कृत्स्नम् आदाय द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥
शकास् तुखाराः कङ्काश् च रोमशाः शृङ्गिणो नराः ॥
महागमान् दूरगमान् गणितान् अर्बुदं हयान् ॥
कोटिशश् चैव बहुशः सुवर्णं पद्मसंमितम् ॥
बलिम् आदाय विविधं द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

niśitāṃś caiva dīrghāsīn ṛṣṭiśaktiparaśvadhān ||
aparāntasamudbhūtāṃs tathaiva paraśūñ śitān ||
rasān gandhāṃś ca vividhān ratnāni ca sahasraśaḥ ||
baliṃ ca kṛtsnam ādāya dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ ||
śakās tukhārāḥ kaṅkāś ca romaśāḥ śṛṅgiṇo narāḥ ||
mahāgamān dūragamān gaṇitān arbudaṃ hayān ||
koṭiśaś caiva bahuśaḥ suvarṇaṃ padmasaṃmitam ||
balim ādāya vividhaṃ dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
निशितांश् चैव दीर्घ-असीन्niśitāṃś caiva dīrgha-asīn“Sharp long swords,
ऋष्टि-शक्ति-परश्वधान्ṛṣṭi-śakti-paraśvadhānlances, javelins, axes,
अपरान्त-समुद्भूतांस्aparānta-samudbhūtāṃsproduced in Aparanta,
तथैव परशूञ् शितान्tathaiva paraśūñ śitānand likewise honed hatchets;
रसान् गन्धांश् च विविधान्rasān gandhāṃś ca vividhānvarious juices and perfumes,
रत्नानि च सहस्रशःratnāni ca sahasraśaḥand jewels by the thousand,
बलिं च कृत्स्नम् आदायbaliṃ ca kṛtsnam ādāyaand having taken all the tribute,
द्वारि तिष्ठन्ति वारिताःdvāri tiṣṭhanti vāritāḥstand at the gate, [until] admitted;
शकास् तुखाराः कङ्काश् चśakās tukhārāḥ kaṅkāś caShakas, Tukharas, Kankas,
रोमशाः शृङ्गिणो नराःromaśāḥ śṛṅgiṇo narāḥhairy horned men,
महा-गमान् दूर-गमान्mahā-gamān dūra-gamānfar-ranging [horses],
गणितान् अर्बुदं हयान्gaṇitān arbudaṃ hayānhorses counted in an arbuda;
कोटिशश् चैव बहुशःkoṭiśaś caiva bahuśaḥand koti upon koti, many times over,
सुवर्णं पद्म-संमितम्suvarṇaṃ padma-saṃmitamgold, measured by the padma,
बलिम् आदाय विविधंbalim ādāya vividhaṃhaving taken various tribute,
द्वारि तिष्ठन्ति वारिताःdvāri tiṣṭhanti vāritāḥstand at the gate, [until] admitted.”
दीर्घासीन्dīrghāsīnoriginal form "dīrghāsīn", added to complete the word-by-word coverage
ऋष्टिशक्तिपरश्वधान्ṛṣṭiśaktiparaśvadhānoriginal form "ṛṣṭiśaktiparaśvadhān", added to complete the word-by-word coverage
अपरान्तसमुद्भूतांस्aparāntasamudbhūtāṃsoriginal form "aparāntasamudbhūtāṃs", added to complete the word-by-word coverage
महागमान्mahāgamānoriginal form "mahāgamān", added to complete the word-by-word coverage
दूरगमान्dūragamānoriginal form "dūragamān", added to complete the word-by-word coverage
पद्मसंमितम्padmasaṃmitamoriginal form "padmasaṃmitam", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

“Sharp long swords, lances, javelins, axes produced in Aparanta, and honed hatchets; various juices and perfumes, and jewels by the thousand — having taken all the tribute, they stand at the gate, until admitted. Shakas, Tukharas, Kankas, hairy horned men, having brought far-ranging horses counted in an arbuda, and gold, koti upon koti, measured by the padma, having taken various tribute, stand at the gate, until admitted.”

संस्करण

c878ed49e1e0 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:49:22 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से