महाभारत
Anudyūta-parva (kuntī-vilāpa, vana-prasthāna) (Kuntī's Lament and the Departure into Exile)2.70.17–20
2756 / 15823
महाभारत · 2.70.17–20
देवनागरी

यद्य् एतद् अहम् अज्ञास्यं वनवासो हि वो ध्रुवम् ॥
शतशृङ्गान् मृते पाण्डौ नागमिष्यं गजाह्वयम् ॥
धन्यं वः पितरं मन्ये तपोमेधान्वितं तथा ॥
यः पुत्राधिम् असंप्राप्य स्वर्गेच्छाम् अकरोत् प्रियाम् ॥
धन्यां चातीन्द्रियज्ञानाम् इमां प्राप्तां परां गतिम् ॥
मन्ये ऽद्य माद्रीं धर्मज्ञां कल्याणीं सर्वथैव हि ॥
रत्या मत्या च गत्या च ययाहम् अभिसंधिता ॥
जीवितप्रियतां मह्यं धिग् इमां क्लेशभागिनीम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yady etad aham ajñāsyaṃ vanavāso hi vo dhruvam ||
śataśṛṅgān mṛte pāṇḍau nāgamiṣyaṃ gajāhvayam ||
dhanyaṃ vaḥ pitaraṃ manye tapomedhānvitaṃ tathā ||
yaḥ putrādhim asaṃprāpya svargecchām akarot priyām ||
dhanyāṃ cātīndriyajñānām imāṃ prāptāṃ parāṃ gatim ||
manye 'dya mādrīṃ dharmajñāṃ kalyāṇīṃ sarvathaiva hi ||
ratyā matyā ca gatyā ca yayāham abhisaṃdhitā ||
jīvitapriyatāṃ mahyaṃ dhig imāṃ kleśabhāginīm ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यद्य् एतद् अहम् अज्ञास्यं वन-वासो हि वो ध्रुवम्yady etad aham ajñāsyaṃ vana-vāso hi vo dhruvam"if I had known this -- that your dwelling in the forest was certain --
शत-शृङ्गान् मृते पाण्डौ न अगमिष्यं गज-आह्वयम्śata-śṛṅgān mṛte pāṇḍau na agamiṣyaṃ gaja-āhvayamthen, upon Pandu's death, I would not have come from Shatashringa to the Elephant City;
धन्यं वः पितरं मन्ये तपो-मेधा-अन्वितं तथाdhanyaṃ vaḥ pitaraṃ manye tapo-medhā-anvitaṃ tathāfortunate do I deem your father, endowed with austerity and wisdom,
यः पुत्र-आधिम् असंप्राप्य स्वर्ग-इच्छाम् अकरोत् प्रियाम्yaḥ putra-ādhim asaṃprāpya svarga-icchām akarot priyāmwho, without knowing anxiety for his sons, made dear to himself the desire for heaven;
धन्यां च अतीन्द्रिय-ज्ञानाम् इमां प्राप्तां परां गतिम्dhanyāṃ ca atīndriya-jñānām imāṃ prāptāṃ parāṃ gatimand fortunate do I deem now Madri, who knew transcendent knowledge, who attained the highest goal --
मन्ये ऽद्य माद्रीं धर्म-ज्ञां कल्याणीं सर्वथा एव हिmanye 'dya mādrīṃ dharma-jñāṃ kalyāṇīṃ sarvathā eva hiwise in dharma, auspicious in every way;
रत्या मत्या च गत्या च यया अहम् अभिसंधिताratyā matyā ca gatyā ca yayā aham abhisaṃdhitāin delight, in resolve, and in the path she chose, she surpassed me;
जीवित-प्रियतां मह्यं धिग् इमां क्लेश-भागिनीम्jīvita-priyatāṃ mahyaṃ dhig imāṃ kleśa-bhāginīmshame on this attachment of mine to life, this life that partakes only of affliction!"
वनवासोvanavāsooriginal form "vanavāso", added to complete the word-by-word coverage
शतशृङ्गान्śataśṛṅgānoriginal form "śataśṛṅgān", added to complete the word-by-word coverage
नागमिष्यंnāgamiṣyaṃoriginal form "nāgamiṣyaṃ", added to complete the word-by-word coverage
गजाह्वयम्gajāhvayamoriginal form "gajāhvayam", added to complete the word-by-word coverage
तपोमेधान्वितंtapomedhānvitaṃoriginal form "tapomedhānvitaṃ", added to complete the word-by-word coverage
पुत्राधिम्putrādhimoriginal form "putrādhim", added to complete the word-by-word coverage
स्वर्गेच्छाम्svargecchāmoriginal form "svargecchām", added to complete the word-by-word coverage
चातीन्द्रियज्ञानाम्cātīndriyajñānāmoriginal form "cātīndriyajñānām", added to complete the word-by-word coverage
धर्मज्ञांdharmajñāṃoriginal form "dharmajñāṃ", added to complete the word-by-word coverage
सर्वथैवsarvathaivaoriginal form "sarvathaiva", added to complete the word-by-word coverage
ययाहम्yayāhamoriginal form "yayāham", added to complete the word-by-word coverage
जीवितप्रियतांjīvitapriyatāṃoriginal form "jīvitapriyatāṃ", added to complete the word-by-word coverage
क्लेशभागिनीम्kleśabhāginīmoriginal form "kleśabhāginīm", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

[Kunti:] "If I had known that your dwelling in the forest was certain, then, upon Pandu's death, I would not have come from Shatashringa to the Elephant City. Fortunate do I deem your father, endowed with austerity and wisdom, who, without knowing anxiety for his sons, died cherishing the desire for heaven. And fortunate do I deem now Madri, who knew transcendent knowledge, who attained the highest goal, wise in dharma, auspicious in every way: in delight, in resolve, and in the path she chose, she surpassed me. Shame on this attachment of mine to life, this life that partakes only of affliction!"

संस्करण

ac27b0caf758 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 4:12:36 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से