अर्जुन उवाच
दश वर्षसहस्राणि यत्रसायंगृहो मुनिः ॥
व्यचरस् त्वं पुरा कृष्ण पर्वते गन्धमादने ॥
दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च ॥
पुष्करेष्व् अवसः कृष्ण त्वम् अपो भक्षयन् पुरा ॥
ऊर्ध्वबाहुर् विशालायां बदर्यां मधुसूदन ॥
अतिष्ठ एकपादेन वायुभक्षः शतं समाः ॥
अपकृष्टोत्तरासङ्गः कृशो धमनिसंततः ॥
आसीः कृष्ण सरस्वत्यां सत्रे द्वादशवार्षिके ॥
प्रभासं चाप्य् अथासाद्य तीर्थं पुण्यजनोचितम् ॥
तथा कृष्ण महातेजा दिव्यं वर्षसहस्रकम् ॥
आतिष्ठस् तप एकेन पादेन नियमे स्थितः ॥
क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानाम् आदिर् अन्तश् च केशव ॥
निधानं तपसां कृष्ण यज्ञस् त्वं च सनातनः ॥
निहत्य नरकं भौमम् आहृत्य मणिकुण्डले ॥
प्रथमोत्पादितं कृष्ण मेध्यम् अश्वम् अवासृजः ॥
कृत्वा तत् कर्म लोकानाम् ऋषभः सर्वलोकजित् ॥
अवधीस् त्वं रणे सर्वान् समेतान् दैत्यदानवान् ॥
ततः सर्वेश्वरत्वं च संप्रदाय शचीपतेः ॥
मानुषेषु महाबाहो प्रादुर्भूतो ऽसि केशव ॥
arjuna uvāca
daśa varṣasahasrāṇi yatrasāyaṃgṛho muniḥ ||
vyacaras tvaṃ purā kṛṣṇa parvate gandhamādane ||
daśa varṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni ca ||
puṣkareṣv avasaḥ kṛṣṇa tvam apo bhakṣayan purā ||
ūrdhvabāhur viśālāyāṃ badaryāṃ madhusūdana ||
atiṣṭha ekapādena vāyubhakṣaḥ śataṃ samāḥ ||
apakṛṣṭottarāsaṅgaḥ kṛśo dhamanisaṃtataḥ ||
āsīḥ kṛṣṇa sarasvatyāṃ satre dvādaśavārṣike ||
prabhāsaṃ cāpy athāsādya tīrthaṃ puṇyajanocitam ||
tathā kṛṣṇa mahātejā divyaṃ varṣasahasrakam ||
ātiṣṭhas tapa ekena pādena niyame sthitaḥ ||
kṣetrajñaḥ sarvabhūtānām ādir antaś ca keśava ||
nidhānaṃ tapasāṃ kṛṣṇa yajñas tvaṃ ca sanātanaḥ ||
nihatya narakaṃ bhaumam āhṛtya maṇikuṇḍale ||
prathamotpāditaṃ kṛṣṇa medhyam aśvam avāsṛjaḥ ||
kṛtvā tat karma lokānām ṛṣabhaḥ sarvalokajit ||
avadhīs tvaṃ raṇe sarvān sametān daityadānavān ||
tataḥ sarveśvaratvaṃ ca saṃpradāya śacīpateḥ ||
mānuṣeṣu mahābāho prādurbhūto 'si keśava ||
Arjuna said: 'O Krishna, in ages past you performed austerities for millennia at Gandhamadana, at Pushkara, at Badari, on the Sarasvati, and at Prabhasa. You are the knower of the field of all beings, the beginning and the end, the foundation of austerities and the eternal sacrifice. You slew Naraka, son of the Earth, restored the jeweled earrings, released the sacrificial horse, and in battle crushed the Daityas and Danavas. Having handed over sovereignty to Indra, you appeared among men, O Keshava.'
97eeb468c552 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 4:44:34 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUENश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Arjuna speaks of Krishna not merely as a mighty ally. He recalls him as the eternal Lord who enters history of his own will. Such remembrance cools the outburst of destructive anger and restores a vision of the whole.