महाभारत
Saubhayuddha-parva (Kṛṣṇa Enters Battle with Saubha)3.21.10-18
2874 / 15823
महाभारत · 3.21.10-18
देवनागरी

ते मयाश्वासिता वीरा यथावद् भरतर्षभ ॥
सर्वे माम् अब्रुवन् हृष्टाः प्रयाहि जहि शात्रवान् ॥
तैः प्रहृष्टात्मभिर् वीरैर् आशीर्भिर् अभिनन्दितः ॥
वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान् प्रणम्य शिरसाहुकम् ॥
सैन्यसुग्रीवयुक्तेन रथेनानादयन् दिशः ॥
प्रध्माप्य शङ्खप्रवरं पाञ्चजन्यम् अहं नृप ॥
प्रयातो ऽस्मि नरव्याघ्र बलेन महता वृतः ॥
कॢप्तेन चतुरङ्गेण बलेन जितकाशिना ॥
समतीत्य बहून् देशान् गिरींश् च बहुपादपान् ॥
सरांसि सरितश् चैव मार्त्तिकावतम् आसदम् ॥
तत्राश्रौषं नरव्याघ्र शाल्वं नगरम् अन्तिकात् ॥
प्रयातं सौभम् आस्थाय तम् अहं पृष्ठतो ऽन्वयाम् ॥
ततः सागरम् आसाद्य कुक्षौ तस्य महोर्मिणः ॥
समुद्रनाभ्यां शाल्वो ऽभूत् सौभम् आस्थाय शत्रुहन् ॥
स समालोक्य दूरान् मां स्मयन्न् इव युधिष्ठिर ॥
आह्वयाम् आस दुष्टात्मा युद्धायैव मुहुर् मुहुः ॥
तस्य शार्ङ्गविनिर्मुक्तैर् बहुभिर् मर्मभेदिभिः ॥
पुरं नासाद्यत शरैस् ततो मां रोष आविशत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

te mayāśvāsitā vīrā yathāvad bharatarṣabha ||
sarve mām abruvan hṛṣṭāḥ prayāhi jahi śātravān ||
taiḥ prahṛṣṭātmabhir vīrair āśīrbhir abhinanditaḥ ||
vācayitvā dvijaśreṣṭhān praṇamya śirasāhukam ||
sainyasugrīvayuktena rathenānādayan diśaḥ ||
pradhmāpya śaṅkhapravaraṃ pāñcajanyam ahaṃ nṛpa ||
prayāto 'smi naravyāghra balena mahatā vṛtaḥ ||
kḷptena caturaṅgeṇa balena jitakāśinā ||
samatītya bahūn deśān girīṃś ca bahupādapān ||
sarāṃsi saritaś caiva mārttikāvatam āsadam ||
tatrāśrauṣaṃ naravyāghra śālvaṃ nagaram antikāt ||
prayātaṃ saubham āsthāya tam ahaṃ pṛṣṭhato 'nvayām ||
tataḥ sāgaram āsādya kukṣau tasya mahormiṇaḥ ||
samudranābhyāṃ śālvo 'bhūt saubham āsthāya śatruhan ||
sa samālokya dūrān māṃ smayann iva yudhiṣṭhira ||
āhvayām āsa duṣṭātmā yuddhāyaiva muhur muhuḥ ||
tasya śārṅgavinirmuktair bahubhir marmabhedibhiḥ ||
puraṃ nāsādyata śarais tato māṃ roṣa āviśat ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ते मया आश्वासिताः वीराः यथावत् भरतर्षभ सर्वे माम् अब्रुवन् हृष्टाः प्रयाहि जहि शात्रवान्te mayā āśvāsitāḥ vīrāḥ yathāvat bharatarṣabha sarve mām abruvan hṛṣṭāḥ prayāhi jahi śātravānthose heroes, duly reassured by me, O bull of the Bharatas, all joyfully said to me: go forth, slay the enemies
तैः प्रहृष्टात्मभिः वीरैः आशीर्भिः अभिनन्दितः वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान् प्रणम्य शिरसा आहुकम्taiḥ prahṛṣṭātmabhiḥ vīraiḥ āśīrbhiḥ abhinanditaḥ vācayitvā dvijaśreṣṭhān praṇamya śirasā āhukamcheered by the blessings of those joyful heroes, having the foremost brahmins pronounce benedictions, and bowing my head to Ahuka
सैन्यसुग्रीवयुक्तेन रथेन आनादयन् दिशः प्रध्माप्य शङ्खप्रवरं पाञ्चजन्यम् अहम् नृपsainyasugrīvayuktena rathena ānādayan diśaḥ pradhmāpya śaṅkhapravaraṃ pāñcajanyam aham nṛpaon a chariot yoked with Sainya and Sugriva, filling the directions with sound, having blown the finest of conches, Panchajanya, O king
प्रयातः अस्मि नरव्याघ्र बलेन महता वृतः कॢप्तेन चतुरङ्गेण बलेन जितकाशिनाprayātaḥ asmi naravyāghra balena mahatā vṛtaḥ kḷptena caturaṅgeṇa balena jitakāśināI set out, O tiger among men, surrounded by a great, ready, fourfold army, radiant with victory
समतीत्य बहून् देशान् गिरीन् च बहुपादपान् सरांसि सरितः च एव मार्त्तिकावतम् आसदम्samatītya bahūn deśān girīn ca bahupādapān sarāṃsi saritaḥ ca eva mārttikāvatam āsadamhaving crossed many lands, mountains thick with trees, lakes and rivers, I reached Marttikavata
तत्र अश्रौषम् नरव्याघ्र शाल्वम् नगरम् अन्तिकात् प्रयातम् सौभम् आस्थाय तम् अहम् पृष्ठतः अन्वयाम्tatra aśrauṣam naravyāghra śālvam nagaram antikāt prayātam saubham āsthāya tam aham pṛṣṭhataḥ anvayāmthere I heard, O tiger among men, that Shalva had recently departed, mounted upon Saubha; I followed behind him
ततः सागरम् आसाद्य कुक्षौ तस्य महोर्मिणः समुद्रनाभ्याम् शाल्वः अभूत् सौभम् आस्थाय शत्रुहन्tataḥ sāgaram āsādya kukṣau tasya mahormiṇaḥ samudranābhyām śālvaḥ abhūt saubham āsthāya śatruhanthen, having reached the ocean, in the depths of its mighty waves, at the navel of the sea Shalva stood mounted on Saubha, O slayer of enemies
स समालोक्य दूरात् माम् स्मयन् इव युधिष्ठिर आह्वयाम् आस दुष्टात्मा युद्धाय एव मुहुः मुहुःsa samālokya dūrāt mām smayan iva yudhiṣṭhira āhvayām āsa duṣṭātmā yuddhāya eva muhuḥ muhuḥseeing me from afar, that evil-souled one, as though smiling, O Yudhishthira, challenged me again and again to battle
तस्य शार्ङ्गविनिर्मुक्तैः बहुभिः मर्मभेदिभिः पुरम् न आसाद्यत शरैः ततः माम् रोषः आविशत्tasya śārṅgavinirmuktaiḥ bahubhiḥ marmabhedibhiḥ puram na āsādyata śaraiḥ tataḥ mām roṣaḥ āviśatthe many arrows shot from the Sharnga bow, piercing vital spots, did not reach his city; then wrath overcame me
मयाश्वासिताmayāśvāsitāoriginal form "mayāśvāsitā", added to complete the word-by-word coverage
वीराvīrāoriginal form "vīrā", added to complete the word-by-word coverage
यथावद्yathāvadoriginal form "yathāvad", added to complete the word-by-word coverage
प्रहृष्टात्मभिर्prahṛṣṭātmabhiroriginal form "prahṛṣṭātmabhir", added to complete the word-by-word coverage
वीरैर्vīrairoriginal form "vīrair", added to complete the word-by-word coverage
आशीर्भिर्āśīrbhiroriginal form "āśīrbhir", added to complete the word-by-word coverage
शिरसाहुकम्śirasāhukamoriginal form "śirasāhukam", added to complete the word-by-word coverage
रथेनानादयन्rathenānādayanoriginal form "rathenānādayan", added to complete the word-by-word coverage
अहंahaṃoriginal form "ahaṃ", added to complete the word-by-word coverage
प्रयातोprayātooriginal form "prayāto", added to complete the word-by-word coverage
ऽस्मि'smioriginal form "'smi", added to complete the word-by-word coverage
गिरींश्girīṃśoriginal form "girīṃś", added to complete the word-by-word coverage
सरितश्saritaśoriginal form "saritaś", added to complete the word-by-word coverage
चैवcaivaoriginal form "caiva", added to complete the word-by-word coverage
तत्राश्रौषंtatrāśrauṣaṃoriginal form "tatrāśrauṣaṃ", added to complete the word-by-word coverage
शाल्वंśālvaṃoriginal form "śālvaṃ", added to complete the word-by-word coverage
प्रयातंprayātaṃoriginal form "prayātaṃ", added to complete the word-by-word coverage
अहंahaṃoriginal form "ahaṃ", added to complete the word-by-word coverage
पृष्ठतोpṛṣṭhatooriginal form "pṛṣṭhato", added to complete the word-by-word coverage
ऽन्वयाम्'nvayāmoriginal form "'nvayām", added to complete the word-by-word coverage
समुद्रनाभ्यांsamudranābhyāṃoriginal form "samudranābhyāṃ", added to complete the word-by-word coverage
शाल्वोśālvooriginal form "śālvo", added to complete the word-by-word coverage
ऽभूत्'bhūtoriginal form "'bhūt", added to complete the word-by-word coverage
दूरान्dūrānoriginal form "dūrān", added to complete the word-by-word coverage
मांmāṃoriginal form "māṃ", added to complete the word-by-word coverage
स्मयन्न्smayannoriginal form "smayann", added to complete the word-by-word coverage
युद्धायैवyuddhāyaivaoriginal form "yuddhāyaiva", added to complete the word-by-word coverage
मुहुर्muhuroriginal form "muhur", added to complete the word-by-word coverage
शार्ङ्गविनिर्मुक्तैर्śārṅgavinirmuktairoriginal form "śārṅgavinirmuktair", added to complete the word-by-word coverage
बहुभिर्bahubhiroriginal form "bahubhir", added to complete the word-by-word coverage
पुरंpuraṃoriginal form "puraṃ", added to complete the word-by-word coverage
नासाद्यतnāsādyataoriginal form "nāsādyata", added to complete the word-by-word coverage
शरैस्śaraisoriginal form "śarais", added to complete the word-by-word coverage
ततोtatooriginal form "tato", added to complete the word-by-word coverage
मांmāṃoriginal form "māṃ", added to complete the word-by-word coverage
रोषroṣaoriginal form "roṣa", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

"The heroes, cheered by me, joyfully said: 'Go and slay the enemies.' Having received their blessings, bidding the brahmins pronounce sacred words, and bowing to Ahuka, I set out on a chariot yoked with Sainya and Sugriva. Sounding the conch Panchajanya and surrounded by a ready fourfold army, I passed through lands, mountains, lakes, and rivers, and reached Marttikavata. There I heard that Shalva had gone off on Saubha, and I followed him. At the ocean's edge, in the depths of the sea, he stood upon Saubha and, seeing me, challenged me again and again to battle. Arrows from the Sharnga bow could not reach his city, and wrath overcame me."

संस्करण

2137ed9348a5 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 4:48:53 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से