महाभारत 3.44.1-7

देवनागरी

वैशंपायन उवाच
स ददर्श पुरीं रम्यां सिद्धचारणसेविताम् ॥
सर्वर्तुकुसुमैः पुण्यैः पादपैर् उपशोभिताम् ॥
तत्र सौगन्धिकानां स द्रुमाणां पुण्यगन्धिनाम् ॥
उपवीज्यमानो मिश्रेण वायुना पुण्यगन्धिना ॥
नन्दनं च वनं दिव्यम् अप्सरोगणसेवितम् ॥
ददर्श दिव्यकुसुमैर् आह्वयद्भिर् इव द्रुमैः ॥
नातप्ततपसा शक्यो द्रष्टुं नानाहिताग्निना ॥
स लोकः पुण्यकर्तॄणां नापि युद्धपराङ्मुखैः ॥
नायज्वभिर् नानृतकैर् न वेदश्रुतिवर्जितैः ॥
नानाप्लुताङ्गैस् तीर्थेषु यज्ञदानबहिष्कृतैः ॥
नापि यज्ञहनैः क्षुद्रैर् द्रष्टुं शक्यः कथं चन ॥
पानपैर् गुरुतल्पैश् च मांसादैर् वा दुरात्मभिः ॥
स तद् दिव्यं वनं पश्यन् दिव्यगीतनिनादितम् ॥
प्रविवेश महाबाहुः शक्रस्य दयितां पुरीम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
sa dadarśa purīṃ ramyāṃ siddhacāraṇasevitām ||
sarvartukusumaiḥ puṇyaiḥ pādapair upaśobhitām ||
tatra saugandhikānāṃ sa drumāṇāṃ puṇyagandhinām ||
upavījyamāno miśreṇa vāyunā puṇyagandhinā ||
nandanaṃ ca vanaṃ divyam apsarogaṇasevitam ||
dadarśa divyakusumair āhvayadbhir iva drumaiḥ ||
nātaptatapasā śakyo draṣṭuṃ nānāhitāgninā ||
sa lokaḥ puṇyakartṝṇāṃ nāpi yuddhaparāṅmukhaiḥ ||
nāyajvabhir nānṛtakair na vedaśrutivarjitaiḥ ||
nānāplutāṅgais tīrtheṣu yajñadānabahiṣkṛtaiḥ ||
nāpi yajñahanaiḥ kṣudrair draṣṭuṃ śakyaḥ kathaṃ cana ||
pānapair gurutalpaiś ca māṃsādair vā durātmabhiḥ ||
sa tad divyaṃ vanaṃ paśyan divyagītanināditam ||
praviveśa mahābāhuḥ śakrasya dayitāṃ purīm ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

वैशंपायन उवाच स ददर्श पुरीं रम्यां सिद्धचारणसेविताम् ॥ सर्वर्तुकुसुमैः पुण्यैः पादपैर् उपशोभिताम् ॥ तत्र सौगन्धिकानां स द्रुमाणां पुण्यगन्धिनाम् ॥ उपवीज्यमानो मिश्रेण वायुना पुण्यगन्धिना ॥ नन्दनं च वनं दिव्यम् अप्सरोगणसेवितम् ॥ ददर्श दिव्यकुसुमैर् आह्वयद्भिर् इव द्रुमैः ॥ नातप्ततपसा शक्यो द्रष्टुं नानाहिताग्निना ॥ स लोकः पुण्यकर्तॄणां नापि युद्धपराङ्मुखैः ॥ नायज्वभिर् नानृतकैर् न वेदश्रुतिवर्जितैः ॥ नानाप्लुताङ्गैस् तीर्थेषु यज्ञदानबहिष्कृतैः ॥ नापि यज्ञहनैः क्षुद्रैर् द्रष्टुं शक्यः कथं चन ॥ पानपैर् गुरुतल्पैश् च मांसादैर् वा दुरात्मभिः ॥ स तद् दिव्यं वनं पश्यन् दिव्यगीतनिनादितम् ॥ प्रविवेश महाबाहुः शक्रस्य दयितां पुरीम् ॥vaiśaṃpāyana uvāca sa dadarśa purīṃ ramyāṃ siddhacāraṇasevitām || sarvartukusumaiḥ puṇyaiḥ pādapair upaśobhitām || tatra saugandhikānāṃ sa drumāṇāṃ puṇyagandhinām || upavījyamāno miśreṇa vāyunā puṇyagandhinā || nandanaṃ ca vanaṃ divyam apsarogaṇasevitam || dadarśa divyakusumair āhvayadbhir iva drumaiḥ || nātaptatapasā śakyo draṣṭuṃ nānāhitāgninā || sa lokaḥ puṇyakartṝṇāṃ nāpi yuddhaparāṅmukhaiḥ || nāyajvabhir nānṛtakair na vedaśrutivarjitaiḥ || nānāplutāṅgais tīrtheṣu yajñadānabahiṣkṛtaiḥ || nāpi yajñahanaiḥ kṣudrair draṣṭuṃ śakyaḥ kathaṃ cana || pānapair gurutalpaiś ca māṃsādair vā durātmabhiḥ || sa tad divyaṃ vanaṃ paśyan divyagītanināditam || praviveśa mahābāhuḥ śakrasya dayitāṃ purīm ||Arjuna sees the beautiful Amaravati, Nandana, and the fragrant trees; this world of the righteous is inaccessible without austerity, sacrifice, truth, sacred fords, gifts, and valor.

अनुवाद

Vaishampayana said: "Arjuna saw a beautiful city where the Siddhas and Charanas render service, adorned with holy trees blossoming in every season. A mingled fragrant breeze from the saugandhika trees blew upon him. He saw the divine forest of Nandana, frequented by the Apsaras, where trees bearing heavenly flowers seemed to call out to him. This world of the righteous is not seen by one who has not practiced austerity, has not tended the sacred fires, turned away from battle, made no sacrifice, spoke falsehood, did not heed the Veda, did not bathe at the sacred fords, was devoid of sacrifices and gifts, destroyed sacrifices, drank intoxicants, violated his teacher's bed, or was cruel and impure. Beholding this divine forest filled with heavenly song, the mighty-armed Arjuna entered the beloved city of Shakra."

भाष्य

Amaravati is described not as a random reward but as a world attuned to a purified life. Its gate opens through deeds, truth, sacrifice, and valor.

संस्करण

8e868c0f7ca4 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 4:51:20 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN