महाभारत 3.53.1-4

देवनागरी

बृहदश्व उवाच
सा नमस्कृत्य देवेभ्यः प्रहस्य नलम् अब्रवीत् ॥
प्रणयस्व यथाश्रद्धं राजन् किं करवाणि ते ॥
अहं चैव हि यच् चान्यन् ममास्ति वसु किं चन ॥
सर्वं तत् तव विश्रब्धं कुरु प्रणयम् ईश्वर ॥
हंसानां वचनं यत् तत् तन् मां दहति पार्थिव ॥
त्वत्कृते हि मया वीर राजानः संनिपातिताः ॥
यदि चेद् भजमानां मां प्रत्याख्यास्यसि मानद ॥
विषम् अग्निं जलं रज्जुम् आस्थास्ये तव कारणात् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bṛhadaśva uvāca
sā namaskṛtya devebhyaḥ prahasya nalam abravīt ||
praṇayasva yathāśraddhaṃ rājan kiṃ karavāṇi te ||
ahaṃ caiva hi yac cānyan mamāsti vasu kiṃ cana ||
sarvaṃ tat tava viśrabdhaṃ kuru praṇayam īśvara ||
haṃsānāṃ vacanaṃ yat tat tan māṃ dahati pārthiva ||
tvatkṛte hi mayā vīra rājānaḥ saṃnipātitāḥ ||
yadi ced bhajamānāṃ māṃ pratyākhyāsyasi mānada ||
viṣam agniṃ jalaṃ rajjum āsthāsye tava kāraṇāt ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

बृहदश्व उवाच सा नमस्कृत्य देवेभ्यः प्रहस्य नलम् अब्रवीत् ॥ प्रणयस्व यथाश्रद्धं राजन् किं करवाणि ते ॥ अहं चैव हि यच् चान्यन् ममास्ति वसु किं चन ॥ सर्वं तत् तव विश्रब्धं कुरु प्रणयम् ईश्वर ॥ हंसानां वचनं यत् तत् तन् मां दहति पार्थिव ॥ त्वत्कृते हि मया वीर राजानः संनिपातिताः ॥ यदि चेद् भजमानां मां प्रत्याख्यास्यसि मानद ॥ विषम् अग्निं जलं रज्जुम् आस्थास्ये तव कारणात् ॥bṛhadaśva uvāca sā namaskṛtya devebhyaḥ prahasya nalam abravīt || praṇayasva yathāśraddhaṃ rājan kiṃ karavāṇi te || ahaṃ caiva hi yac cānyan mamāsti vasu kiṃ cana || sarvaṃ tat tava viśrabdhaṃ kuru praṇayam īśvara || haṃsānāṃ vacanaṃ yat tat tan māṃ dahati pārthiva || tvatkṛte hi mayā vīra rājānaḥ saṃnipātitāḥ || yadi ced bhajamānāṃ māṃ pratyākhyāsyasi mānada || viṣam agniṃ jalaṃ rajjum āsthāsye tava kāraṇāt ||Damayanti, having bowed to the gods, tells Nala that she and all she owns belong to him; the swan's words have burned her heart, kings have been summoned for his sake, and if he refuses her, she will choose death.

अनुवाद

Brihadashva said: "Damayanti bowed to the gods, smiled, and said to Nala: 'O king, love me according to your own conviction; what shall I do for you? I myself, and all that is mine, belong to you without fear. Accept my love, my lord. The swan's words burn me, O king. For your sake I had the kings summoned. If you refuse me, who have come to you, I will resort to poison, fire, water, or a rope for your sake.'"

भाष्य

Damayanti chooses not heavenly power but faithfulness to what her heart has already accepted. Her resolve is dangerous in its intensity, yet pure in its direction.

संस्करण

86bc6d112e19 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 4:54:08 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN