महाभारत 3.159.17-24

देवनागरी

अर्थतत्त्वविभागज्ञः सर्वधर्मविशेषवित् ॥
भीमसेनाद् अवरजः फल्गुनः कुशली दिवि ॥
याः काश् चन मता लोकेष्व् अग्र्याः परमसंपदः ॥
जन्मप्रभृति ताः सर्वाः स्थितास् तात धनंजये ॥
दमो दानं बलं बुद्धिर् ह्रीर् धृतिस् तेज उत्तमम् ॥
एतान्य् अपि महासत्त्वे स्थितान्य् अमिततेजसि ॥
न मोहात् कुरुते जिष्णुः कर्म पाण्डव गर्हितम् ॥
न पार्थस्य मृषोक्तानि कथयन्ति नरा नृषु ॥
स देवपितृगन्धर्वैः कुरूणां कीर्तिवर्धनः ॥
मानितः कुरुते ऽस्त्राणि शक्रसद्मनि भारत ॥
यो ऽसौ सर्वान् महीपालान् धर्मेण वशम् आनयत् ॥
स शंतनुर् महातेजाः पितुस् तव पितामहः ॥
प्रीयते पार्थ पार्थेन दिवि गाण्डीवधन्वना ॥
सम्यक् चासौ महावीर्यः कुलधुर्य इव स्थितः ॥
पितॄन् देवांस् तथा विप्रान् पूजयित्वा महायशाः ॥
सप्त मुख्यान् महामेधान् आहरद् यमुनां प्रति ॥
अधिराजः स राजंस् त्वां शंतनुः प्रपितामहः ॥
स्वर्गजिच् छक्रलोकस्थः कुशलं परिपृच्छति ॥

लिप्यंतरण (IAST)

arthatattvavibhāgajñaḥ sarvadharmaviśeṣavit ||
bhīmasenād avarajaḥ phalgunaḥ kuśalī divi ||
yāḥ kāś cana matā lokeṣv agryāḥ paramasaṃpadaḥ ||
janmaprabhṛti tāḥ sarvāḥ sthitās tāta dhanaṃjaye ||
damo dānaṃ balaṃ buddhir hrīr dhṛtis teja uttamam ||
etāny api mahāsattve sthitāny amitatejasi ||
na mohāt kurute jiṣṇuḥ karma pāṇḍava garhitam ||
na pārthasya mṛṣoktāni kathayanti narā nṛṣu ||
sa devapitṛgandharvaiḥ kurūṇāṃ kīrtivardhanaḥ ||
mānitaḥ kurute 'strāṇi śakrasadmani bhārata ||
yo 'sau sarvān mahīpālān dharmeṇa vaśam ānayat ||
sa śaṃtanur mahātejāḥ pitus tava pitāmahaḥ ||
prīyate pārtha pārthena divi gāṇḍīvadhanvanā ||
samyak cāsau mahāvīryaḥ kuladhurya iva sthitaḥ ||
pitṝn devāṃs tathā viprān pūjayitvā mahāyaśāḥ ||
sapta mukhyān mahāmedhān āharad yamunāṃ prati ||
adhirājaḥ sa rājaṃs tvāṃ śaṃtanuḥ prapitāmahaḥ ||
svargajic chakralokasthaḥ kuśalaṃ paripṛcchati ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

अर्थतत्त्वविभागज्ञः सर्वधर्मविशेषवित् ॥ भीमसेनाद् अवरजः फल्गुनः कुशली दिवि ॥ याः काश् चन मता लोकेष्व् अग्र्याः परमसंपदः ॥ जन्मप्रभृति ताः सर्वाः स्थितास् तात धनंजये ॥ दमो दानं बलं बुद्धिर् ह्रीर् धृतिस् तेज उत्तमम् ॥ एतान्य् अपि महासत्त्वे स्थितान्य् अमिततेजसि ॥ न मोहात् कुरुते जिष्णुः कर्म पाण्डव गर्हितम् ॥ न पार्थस्य मृषोक्तानि कथयन्ति नरा नृषु ॥ स देवपितृगन्धर्वैः कुरूणां कीर्तिवर्धनः ॥ मानितः कुरुते ऽस्त्राणि शक्रसद्मनि भारत ॥ यो ऽसौ सर्वान् महीपालान् धर्मेण वशम् आनयत् ॥ स शंतनुर् महातेजाः पितुस् तव पितामहः ॥ प्रीयते पार्थ पार्थेन दिवि गाण्डीवधन्वना ॥ सम्यक् चासौ महावीर्यः कुलधुर्य इव स्थितः ॥ पितॄन् देवांस् तथा विप्रान् पूजयित्वा महायशाः ॥ सप्त मुख्यान् महामेधान् आहरद् यमुनां प्रति ॥ अधिराजः स राजंस् त्वां शंतनुः प्रपितामहः ॥ स्वर्गजिच् छक्रलोकस्थः कुशलं परिपृच्छति ॥arthatattvavibhāgajñaḥ sarvadharmaviśeṣavit || bhīmasenād avarajaḥ phalgunaḥ kuśalī divi || yāḥ kāś cana matā lokeṣv agryāḥ paramasaṃpadaḥ || janmaprabhṛti tāḥ sarvāḥ sthitās tāta dhanaṃjaye || damo dānaṃ balaṃ buddhir hrīr dhṛtis teja uttamam || etāny api mahāsattve sthitāny amitatejasi || na mohāt kurute jiṣṇuḥ karma pāṇḍava garhitam || na pārthasya mṛṣoktāni kathayanti narā nṛṣu || sa devapitṛgandharvaiḥ kurūṇāṃ kīrtivardhanaḥ || mānitaḥ kurute 'strāṇi śakrasadmani bhārata || yo 'sau sarvān mahīpālān dharmeṇa vaśam ānayat || sa śaṃtanur mahātejāḥ pitus tava pitāmahaḥ || prīyate pārtha pārthena divi gāṇḍīvadhanvanā || samyak cāsau mahāvīryaḥ kuladhurya iva sthitaḥ || pitṝn devāṃs tathā viprān pūjayitvā mahāyaśāḥ || sapta mukhyān mahāmedhān āharad yamunāṃ prati || adhirājaḥ sa rājaṃs tvāṃ śaṃtanuḥ prapitāmahaḥ || svargajic chakralokasthaḥ kuśalaṃ paripṛcchati ||Kubera says he will protect the Pandavas as Indra protects Arjuna, Vayu protects Bhima, Dharma protects Yudhishthira, and the Ashvins protect the twins; Arjuna is well and thriving in heaven; Shantanu, from the celestial world, asks after Yudhishthira and is pleased with Arjuna.

अनुवाद

"I will protect you as Indra protects Arjuna, as Vayu protects Bhima, as Dharma protects Yudhishthira, and as the Ashvins protect the twins. Arjuna is well in heaven, possessed of every excellence. Shantanu, from the celestial world, asks after you, Yudhishthira, and is pleased with Arjuna."

भाष्य

The news of Arjuna restores the Pandavas' confidence: their earthly waiting is bound to a heavenly protection. Family, gods, and brothers remain joined, though they dwell in different worlds.

संस्करण

51fac37a5804 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:09:16 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN