महाभारत 3.182.16-21

देवनागरी

स तान् उवाच नास्माकं मृत्युः प्रभवते नृपाः ॥
कारणं वः प्रवक्ष्यामि हेतुयोगं समासतः ॥
सत्यम् एवाभिजानीमो नानृते कुर्महे मनः ॥
स्वधर्मम् अनुतिष्ठामस् तस्मान् मृत्युभयं न नः ॥
यद् ब्राह्मणानां कुशलं तद् एषां कथयामहे ॥
नैषां दुश्चरितं ब्रूमस् तस्मान् मृत्युभयं न नः ॥
अतिथीन् अन्नपानेन भृत्यान् अत्यशनेन च ॥
तेजस्विदेशवासाच् च तस्मान् मृत्युभयं न नः ॥
एतद् वै लेशमात्रं वः समाख्यातं विमत्सराः ॥
गच्छध्वं सहिताः सर्वे न पापाद् भयम् अस्ति वः ॥
एवम् अस्त्व् इति ते सर्वे प्रतिपूज्य महामुनिम् ॥
स्वदेशम् अगमन् हृष्टा राजानो भरतर्षभ ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sa tān uvāca nāsmākaṃ mṛtyuḥ prabhavate nṛpāḥ ||
kāraṇaṃ vaḥ pravakṣyāmi hetuyogaṃ samāsataḥ ||
satyam evābhijānīmo nānṛte kurmahe manaḥ ||
svadharmam anutiṣṭhāmas tasmān mṛtyubhayaṃ na naḥ ||
yad brāhmaṇānāṃ kuśalaṃ tad eṣāṃ kathayāmahe ||
naiṣāṃ duścaritaṃ brūmas tasmān mṛtyubhayaṃ na naḥ ||
atithīn annapānena bhṛtyān atyaśanena ca ||
tejasvideśavāsāc ca tasmān mṛtyubhayaṃ na naḥ ||
etad vai leśamātraṃ vaḥ samākhyātaṃ vimatsarāḥ ||
gacchadhvaṃ sahitāḥ sarve na pāpād bhayam asti vaḥ ||
evam astv iti te sarve pratipūjya mahāmunim ||
svadeśam agaman hṛṣṭā rājāno bharatarṣabha ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

स तान् उवाच नास्माकं मृत्युः प्रभवते नृपाः ॥ कारणं वः प्रवक्ष्यामि हेतुयोगं समासतः ॥ सत्यम् एवाभिजानीमो नानृते कुर्महे मनः ॥ स्वधर्मम् अनुतिष्ठामस् तस्मान् मृत्युभयं न नः ॥ यद् ब्राह्मणानां कुशलं तद् एषां कथयामहे ॥ नैषां दुश्चरितं ब्रूमस् तस्मान् मृत्युभयं न नः ॥ अतिथीन् अन्नपानेन भृत्यान् अत्यशनेन च ॥ तेजस्विदेशवासाच् च तस्मान् मृत्युभयं न नः ॥ एतद् वै लेशमात्रं वः समाख्यातं विमत्सराः ॥ गच्छध्वं सहिताः सर्वे न पापाद् भयम् अस्ति वः ॥ एवम् अस्त्व् इति ते सर्वे प्रतिपूज्य महामुनिम् ॥ स्वदेशम् अगमन् हृष्टा राजानो भरतर्षभ ॥sa tān uvāca nāsmākaṃ mṛtyuḥ prabhavate nṛpāḥ || kāraṇaṃ vaḥ pravakṣyāmi hetuyogaṃ samāsataḥ || satyam evābhijānīmo nānṛte kurmahe manaḥ || svadharmam anutiṣṭhāmas tasmān mṛtyubhayaṃ na naḥ || yad brāhmaṇānāṃ kuśalaṃ tad eṣāṃ kathayāmahe || naiṣāṃ duścaritaṃ brūmas tasmān mṛtyubhayaṃ na naḥ || atithīn annapānena bhṛtyān atyaśanena ca || tejasvideśavāsāc ca tasmān mṛtyubhayaṃ na naḥ || etad vai leśamātraṃ vaḥ samākhyātaṃ vimatsarāḥ || gacchadhvaṃ sahitāḥ sarve na pāpād bhayam asti vaḥ || evam astv iti te sarve pratipūjya mahāmunim || svadeśam agaman hṛṣṭā rājāno bharatarṣabha ||Tarkshya explains that death has no power over them because they know the truth, do not tolerate falsehood, follow their own dharma, speak only good of brahmanas, feed guests and servants before themselves, and dwell in radiant places; the kings are freed from fear of sin and return joyful.

अनुवाद

"Tarkshya said to them, 'Death has no power over us, for we know the truth and do not set our minds on falsehood. We hold to our own dharma, speak well of brahmanas and never revile them, feed our guests and servants before ourselves, and dwell in places filled with radiance.' Thus the sage dispelled their fear of sin. The Haihayas, rejoicing, returned to their own lands."

भाष्य

The strength of a brahmana is built from simple yet exacting rules: truthfulness, hospitality, self-restraint, and freedom from slander. In this way, everyday discipline becomes a defense stronger than any weapon.

संस्करण

fcf80950db58 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:19:46 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN