महाभारत
Aṅgiras-duhitṛ-gaṇa-parva (The Daughters of Aṅgiras)3.208.1-8
3503 / 15823
महाभारत · 3.208.1-8
देवनागरी

मार्कण्डेय उवाच
ब्रह्मणो यस् तृतीयस् तु पुत्रः कुरुकुलोद्वह ॥
तस्यापवसुता भार्या प्रजास् तस्यापि मे शृणु ॥
बृहज्ज्योतिर् बृहत्कीर्तिर् बृहद्ब्रह्मा बृहन्मनाः ॥
बृहन्मन्त्रो बृहद्भासस् तथा राजन् बृहस्पतिः ॥
प्रजासु तासु सर्वासु रूपेणाप्रतिमाभवत् ॥
देवी भानुमती नाम प्रथमाङ्गिरसः सुता ॥
भूतानाम् एव सर्वेषां यस्यां रागस् तदाभवत् ॥
रागाद् रागेति याम् आहुर् द्वितीयाङ्गिरसः सुता ॥
यां कपर्दिसुताम् आहुर् दृश्यादृश्येति देहिनः ॥
तनुत्वात् सा सिनीवाली तृतीयाङ्गिरसः सुता ॥
पश्यत्य् अर्चिष्मती भाभिर् हविर्भिश् च हविष्मती ॥
षष्ठीम् अङ्गिरसः कन्यां पुण्याम् आहुर् हविष्मतीम् ॥
महामखेष्व् आङ्गिरसी दीप्तिमत्सु महामती ॥
महामतीति विख्याता सप्तमी कथ्यते सुता ॥
यां तु दृष्ट्वा भगवतीं जनः कुहुकुहायते ॥
एकानंशेति याम् आहुः कुहूम् अङ्गिरसः सुताम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
brahmaṇo yas tṛtīyas tu putraḥ kurukulodvaha ||
tasyāpavasutā bhāryā prajās tasyāpi me śṛṇu ||
bṛhajjyotir bṛhatkīrtir bṛhadbrahmā bṛhanmanāḥ ||
bṛhanmantro bṛhadbhāsas tathā rājan bṛhaspatiḥ ||
prajāsu tāsu sarvāsu rūpeṇāpratimābhavat ||
devī bhānumatī nāma prathamāṅgirasaḥ sutā ||
bhūtānām eva sarveṣāṃ yasyāṃ rāgas tadābhavat ||
rāgād rāgeti yām āhur dvitīyāṅgirasaḥ sutā ||
yāṃ kapardisutām āhur dṛśyādṛśyeti dehinaḥ ||
tanutvāt sā sinīvālī tṛtīyāṅgirasaḥ sutā ||
paśyaty arciṣmatī bhābhir havirbhiś ca haviṣmatī ||
ṣaṣṭhīm aṅgirasaḥ kanyāṃ puṇyām āhur haviṣmatīm ||
mahāmakheṣv āṅgirasī dīptimatsu mahāmatī ||
mahāmatīti vikhyātā saptamī kathyate sutā ||
yāṃ tu dṛṣṭvā bhagavatīṃ janaḥ kuhukuhāyate ||
ekānaṃśeti yām āhuḥ kuhūm aṅgirasaḥ sutām ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
मार्कण्डेय उवाच ब्रह्मणो यस् तृतीयस् तु पुत्रः कुरुकुलोद्वह ॥ तस्यापवसुता भार्या प्रजास् तस्यापि मे शृणु ॥ बृहज्ज्योतिर् बृहत्कीर्तिर् बृहद्ब्रह्मा बृहन्मनाः ॥ बृहन्मन्त्रो बृहद्भासस् तथा राजन् बृहस्पतिः ॥ प्रजासु तासु सर्वासु रूपेणाप्रतिमाभवत् ॥ देवी भानुमती नाम प्रथमाङ्गिरसः सुता ॥ भूतानाम् एव सर्वेषां यस्यां रागस् तदाभवत् ॥ रागाद् रागेति याम् आहुर् द्वितीयाङ्गिरसः सुता ॥ यां कपर्दिसुताम् आहुर् दृश्यादृश्येति देहिनः ॥ तनुत्वात् सा सिनीवाली तृतीयाङ्गिरसः सुता ॥ पश्यत्य् अर्चिष्मती भाभिर् हविर्भिश् च हविष्मती ॥ षष्ठीम् अङ्गिरसः कन्यां पुण्याम् आहुर् हविष्मतीम् ॥ महामखेष्व् आङ्गिरसी दीप्तिमत्सु महामती ॥ महामतीति विख्याता सप्तमी कथ्यते सुता ॥ यां तु दृष्ट्वा भगवतीं जनः कुहुकुहायते ॥ एकानंशेति याम् आहुः कुहूम् अङ्गिरसः सुताम् ॥mārkaṇḍeya uvāca brahmaṇo yas tṛtīyas tu putraḥ kurukulodvaha || tasyāpavasutā bhāryā prajās tasyāpi me śṛṇu || bṛhajjyotir bṛhatkīrtir bṛhadbrahmā bṛhanmanāḥ || bṛhanmantro bṛhadbhāsas tathā rājan bṛhaspatiḥ || prajāsu tāsu sarvāsu rūpeṇāpratimābhavat || devī bhānumatī nāma prathamāṅgirasaḥ sutā || bhūtānām eva sarveṣāṃ yasyāṃ rāgas tadābhavat || rāgād rāgeti yām āhur dvitīyāṅgirasaḥ sutā || yāṃ kapardisutām āhur dṛśyādṛśyeti dehinaḥ || tanutvāt sā sinīvālī tṛtīyāṅgirasaḥ sutā || paśyaty arciṣmatī bhābhir havirbhiś ca haviṣmatī || ṣaṣṭhīm aṅgirasaḥ kanyāṃ puṇyām āhur haviṣmatīm || mahāmakheṣv āṅgirasī dīptimatsu mahāmatī || mahāmatīti vikhyātā saptamī kathyate sutā || yāṃ tu dṛṣṭvā bhagavatīṃ janaḥ kuhukuhāyate || ekānaṃśeti yām āhuḥ kuhūm aṅgirasaḥ sutām ||Mārkaṇḍeya speaks of the third son of Brahmā, whose wife was Apā, and lists his offspring: Bṛhajjyotis, Bṛhatkīrti, Bṛhadbrahmā, Bṛhanmanas, Bṛhanmantra, Bṛhadbhāsa, and Bṛhaspati; among all his daughters the first was the beautiful Bhānumatī, the second was Rāgā, born of the attachment felt by all beings, the third the slender Sinīvālī, then Haviṣmatī, Mahāmatī, and Kuhū, called Ekānaṃśā.
अनुवाद

Mārkaṇḍeya said: 'The third son of Brahmā, O bull of the Kuru race, had Apā for his wife; hear now of his offspring. There were Bṛhajjyotis, Bṛhatkīrti, Bṛhadbrahmā, Bṛhanmanas, Bṛhanmantra, Bṛhadbhāsa, and, O king, Bṛhaspati. Among all his daughters, the first, unmatched in beauty, was the goddess Bhānumatī. The second daughter of Aṅgiras was called Rāgā, because in her arose the attachment (rāga) of all beings. The third, whom embodied beings call the visible-and-invisible daughter of Kapardin, is called Sinīvālī on account of her slenderness. There was also the pious Haviṣmatī, who perceives through radiance and is bound to the oblations. The seventh daughter of Aṅgiras, renowned as Mahāmatī, great in wisdom, is celebrated amid the great blazing sacrifices. And she, the blessed one, at whose sight people cry out 'kuhu, kuhu,' is called Kuhū, Ekānaṃśā, the daughter of Aṅgiras.'

संस्करण

0ea7b07bd52e · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:21:11 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से