महाभारत 3.220.1-7

देवनागरी

मार्कण्डेय उवाच
यदा स्कन्देन मातॄणाम् एवम् एतत् प्रियं कृतम् ॥
अथैनम् अब्रवीत् स्वाहा मम पुत्रस् त्वम् औरसः ॥
इच्छाम्य् अहं त्वया दत्तां प्रीतिं परमदुर्लभाम् ॥
ताम् अब्रवीत् ततः स्कन्दः प्रीतिम् इच्छसि कीदृशीम् ॥
स्वाहोवाच
दक्षस्याहं प्रिया कन्या स्वाहा नाम महाभुज ॥
बाल्यात् प्रभृति नित्यं च जातकामा हुताशने ॥
न च मां कामिनीं पुत्र सम्यग् जानाति पावकः ॥
इच्छामि शाश्वतं वासं वस्तुं पुत्र सहाग्निना ॥
स्कन्द उवाच
हव्यं कव्यं च यत् किं चिद् द्विजा मन्त्रपुरस्कृतम् ॥
होष्यन्त्य् अग्नौ सदा देवि स्वाहेत्य् उक्त्वा समुद्यतम् ॥
अद्य प्रभृति दास्यन्ति सुवृत्ताः सत्पथे स्थिताः ॥
एवम् अग्निस् त्वया सार्धं सदा वत्स्यति शोभने ॥
मार्कण्डेय उवाच
एवम् उक्ता ततः स्वाहा तुष्टा स्कन्देन पूजिता ॥
पावकेन समायुक्ता भर्त्रा स्कन्दम् अपूजयत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
yadā skandena mātṝṇām evam etat priyaṃ kṛtam ||
athainam abravīt svāhā mama putras tvam aurasaḥ ||
icchāmy ahaṃ tvayā dattāṃ prītiṃ paramadurlabhām ||
tām abravīt tataḥ skandaḥ prītim icchasi kīdṛśīm ||
svāhovāca
dakṣasyāhaṃ priyā kanyā svāhā nāma mahābhuja ||
bālyāt prabhṛti nityaṃ ca jātakāmā hutāśane ||
na ca māṃ kāminīṃ putra samyag jānāti pāvakaḥ ||
icchāmi śāśvataṃ vāsaṃ vastuṃ putra sahāgninā ||
skanda uvāca
havyaṃ kavyaṃ ca yat kiṃ cid dvijā mantrapuraskṛtam ||
hoṣyanty agnau sadā devi svāhety uktvā samudyatam ||
adya prabhṛti dāsyanti suvṛttāḥ satpathe sthitāḥ ||
evam agnis tvayā sārdhaṃ sadā vatsyati śobhane ||
mārkaṇḍeya uvāca
evam uktā tataḥ svāhā tuṣṭā skandena pūjitā ||
pāvakena samāyuktā bhartrā skandam apūjayat ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

मार्कण्डेय उवाच यदा स्कन्देन मातॄणाम् एवम् एतत् प्रियं कृतम् ॥ अथैनम् अब्रवीत् स्वाहा मम पुत्रस् त्वम् औरसः ॥ इच्छाम्य् अहं त्वया दत्तां प्रीतिं परमदुर्लभाम् ॥ ताम् अब्रवीत् ततः स्कन्दः प्रीतिम् इच्छसि कीदृशीम् ॥ स्वाहोवाच दक्षस्याहं प्रिया कन्या स्वाहा नाम महाभुज ॥ बाल्यात् प्रभृति नित्यं च जातकामा हुताशने ॥ न च मां कामिनीं पुत्र सम्यग् जानाति पावकः ॥ इच्छामि शाश्वतं वासं वस्तुं पुत्र सहाग्निना ॥ स्कन्द उवाच हव्यं कव्यं च यत् किं चिद् द्विजा मन्त्रपुरस्कृतम् ॥ होष्यन्त्य् अग्नौ सदा देवि स्वाहेत्य् उक्त्वा समुद्यतम् ॥ अद्य प्रभृति दास्यन्ति सुवृत्ताः सत्पथे स्थिताः ॥ एवम् अग्निस् त्वया सार्धं सदा वत्स्यति शोभने ॥ मार्कण्डेय उवाच एवम् उक्ता ततः स्वाहा तुष्टा स्कन्देन पूजिता ॥ पावकेन समायुक्ता भर्त्रा स्कन्दम् अपूजयत् ॥mārkaṇḍeya uvāca yadā skandena mātṝṇām evam etat priyaṃ kṛtam || athainam abravīt svāhā mama putras tvam aurasaḥ || icchāmy ahaṃ tvayā dattāṃ prītiṃ paramadurlabhām || tām abravīt tataḥ skandaḥ prītim icchasi kīdṛśīm || svāhovāca dakṣasyāhaṃ priyā kanyā svāhā nāma mahābhuja || bālyāt prabhṛti nityaṃ ca jātakāmā hutāśane || na ca māṃ kāminīṃ putra samyag jānāti pāvakaḥ || icchāmi śāśvataṃ vāsaṃ vastuṃ putra sahāgninā || skanda uvāca havyaṃ kavyaṃ ca yat kiṃ cid dvijā mantrapuraskṛtam || hoṣyanty agnau sadā devi svāhety uktvā samudyatam || adya prabhṛti dāsyanti suvṛttāḥ satpathe sthitāḥ || evam agnis tvayā sārdhaṃ sadā vatsyati śobhane || mārkaṇḍeya uvāca evam uktā tataḥ svāhā tuṣṭā skandena pūjitā || pāvakena samāyuktā bhartrā skandam apūjayat ||When Skanda fulfills the desire of the mothers, Svāhā tells him that he is her true son, and asks for a rare love; she reveals that since childhood she has loved Hutāśana, but Agni does not know her as desiring him, and she wishes to dwell forever with Agni; Skanda grants her a boon: whenever twice-borns offer havya and kavya into Agni with mantras, they will utter 'svāhā', and from that day Agni will always dwell together with her; Svāhā is pleased, unites with Pāvaka, and honors Skanda.

अनुवाद

When Skanda had fulfilled the wish of the mothers, Svāhā said to him: "You are my true son. I wish to receive from you a rare love." Skanda asked: "What kind of love do you desire?" Svāhā said: "I am the beloved daughter of Dakṣa, named Svāhā. Since childhood I have always felt love for Hutāśana, but Pāvaka does not know me as one who desires him. I wish, my son, to dwell forever together with Agni." Skanda answered: "Whatever havya and kavya the twice-born may offer into Agni with mantras, from now on they will present it uttering 'svāhā'. From this day, people of good conduct, standing on the good path, will give in this way, and Agni will always dwell together with you, radiant one." Satisfied, Svāhā, honored by Skanda, united with Pāvaka as her husband and honored Skanda.

भाष्य

The boon to Svāhā explains the very formula of the offering. Her name becomes a bridge between the mantra, Agni, and the sacrificial gift.

संस्करण

fb8272aca841 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:22:26 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN