महाभारत 3.222.9-16

देवनागरी

असत्स्त्रीणां समाचारं सत्ये माम् अनुपृच्छसि ॥
असदाचरिते मार्गे कथं स्याद् अनुकीर्तनम् ॥
अनुप्रश्नः संशयो वा नैतत् त्वय्य् उपपद्यते ॥
तथा ह्य् उपेता बुद्ध्या त्वं कृष्णस्य महिषी प्रिया ॥
यदैव भर्ता जानीयान् मन्त्रमूलपरां स्त्रियम् ॥
उद्विजेत तदैवास्याः सर्पाद् वेश्मगताद् इव ॥
उद्विग्नस्य कुतः शान्तिर् अशान्तस्य कुतः सुखम् ॥
न जातु वशगो भर्ता स्त्रियाः स्यान् मन्त्रकारणात् ॥
अमित्रप्रहितांश् चापि गदान् परमदारुणान् ॥
मूलप्रवादैर् हि विषं प्रयच्छन्ति जिघांसवः ॥
जिह्वया यानि पुरुषस् त्वचा वाप्य् उपसेवते ॥
तत्र चूर्णानि दत्तानि हन्युः क्षिप्रम् असंशयम् ॥
जलोदरसमायुक्ताः श्वित्रिणः पलितास् तथा ॥
अपुमांसः कृताः स्त्रीभिर् जडान्धबधिरास् तथा ॥
पापानुगास् तु पापास् ताः पतीन् उपसृजन्त्य् उत ॥
न जातु विप्रियं भर्तुः स्त्रिया कार्यं कथं चन ॥

लिप्यंतरण (IAST)

asatstrīṇāṃ samācāraṃ satye mām anupṛcchasi ||
asadācarite mārge kathaṃ syād anukīrtanam ||
anupraśnaḥ saṃśayo vā naitat tvayy upapadyate ||
tathā hy upetā buddhyā tvaṃ kṛṣṇasya mahiṣī priyā ||
yadaiva bhartā jānīyān mantramūlaparāṃ striyam ||
udvijeta tadaivāsyāḥ sarpād veśmagatād iva ||
udvignasya kutaḥ śāntir aśāntasya kutaḥ sukham ||
na jātu vaśago bhartā striyāḥ syān mantrakāraṇāt ||
amitraprahitāṃś cāpi gadān paramadāruṇān ||
mūlapravādair hi viṣaṃ prayacchanti jighāṃsavaḥ ||
jihvayā yāni puruṣas tvacā vāpy upasevate ||
tatra cūrṇāni dattāni hanyuḥ kṣipram asaṃśayam ||
jalodarasamāyuktāḥ śvitriṇaḥ palitās tathā ||
apumāṃsaḥ kṛtāḥ strībhir jaḍāndhabadhirās tathā ||
pāpānugās tu pāpās tāḥ patīn upasṛjanty uta ||
na jātu vipriyaṃ bhartuḥ striyā kāryaṃ kathaṃ cana ||

शब्दशः अर्थ

संस्कृतIASTअर्थ

असत्स्त्रीणां समाचारं सत्ये माम् अनुपृच्छसि ॥ असदाचरिते मार्गे कथं स्याद् अनुकीर्तनम् ॥ अनुप्रश्नः संशयो वा नैतत् त्वय्य् उपपद्यते ॥ तथा ह्य् उपेता बुद्ध्या त्वं कृष्णस्य महिषी प्रिया ॥ यदैव भर्ता जानीयान् मन्त्रमूलपरां स्त्रियम् ॥ उद्विजेत तदैवास्याः सर्पाद् वेश्मगताद् इव ॥ उद्विग्नस्य कुतः शान्तिर् अशान्तस्य कुतः सुखम् ॥ न जातु वशगो भर्ता स्त्रियाः स्यान् मन्त्रकारणात् ॥ अमित्रप्रहितांश् चापि गदान् परमदारुणान् ॥ मूलप्रवादैर् हि विषं प्रयच्छन्ति जिघांसवः ॥ जिह्वया यानि पुरुषस् त्वचा वाप्य् उपसेवते ॥ तत्र चूर्णानि दत्तानि हन्युः क्षिप्रम् असंशयम् ॥ जलोदरसमायुक्ताः श्वित्रिणः पलितास् तथा ॥ अपुमांसः कृताः स्त्रीभिर् जडान्धबधिरास् तथा ॥ पापानुगास् तु पापास् ताः पतीन् उपसृजन्त्य् उत ॥ न जातु विप्रियं भर्तुः स्त्रिया कार्यं कथं चन ॥asatstrīṇāṃ samācāraṃ satye mām anupṛcchasi || asadācarite mārge kathaṃ syād anukīrtanam || anupraśnaḥ saṃśayo vā naitat tvayy upapadyate || tathā hy upetā buddhyā tvaṃ kṛṣṇasya mahiṣī priyā || yadaiva bhartā jānīyān mantramūlaparāṃ striyam || udvijeta tadaivāsyāḥ sarpād veśmagatād iva || udvignasya kutaḥ śāntir aśāntasya kutaḥ sukham || na jātu vaśago bhartā striyāḥ syān mantrakāraṇāt || amitraprahitāṃś cāpi gadān paramadāruṇān || mūlapravādair hi viṣaṃ prayacchanti jighāṃsavaḥ || jihvayā yāni puruṣas tvacā vāpy upasevate || tatra cūrṇāni dattāni hanyuḥ kṣipram asaṃśayam || jalodarasamāyuktāḥ śvitriṇaḥ palitās tathā || apumāṃsaḥ kṛtāḥ strībhir jaḍāndhabadhirās tathā || pāpānugās tu pāpās tāḥ patīn upasṛjanty uta || na jātu vipriyaṃ bhartuḥ striyā kāryaṃ kathaṃ cana ||Draupadi rebukes Satyabhama for asking about the ways of dishonest women; suspicion and such questions are unbecoming of Krishna's beloved wife; if a husband learns that his wife relies on mantras and roots, he will fear her as a snake in the house, and one who is afraid has no peace or happiness; a husband never becomes obedient because of mantras; enemies give poison under the guise of roots, and powders on the tongue or skin quickly kill; wicked women make husbands sick, impotent, dull-witted, blind, and deaf, and therefore a wife should never do anything unpleasant to her husband.

अनुवाद

Draupadi said: 'Satya, you ask me about the conduct of dishonest women. How could the path of bad conduct ever be praised? Such a question and such doubt do not become you, for you are wise and beloved of Krishna. As soon as a husband learns that a woman relies on mantras and roots, he will fear her as he would a snake that had entered the house. What peace can the frightened know? What happiness can the troubled know? A husband never becomes obedient to his wife because of mantras. Enemies may send terrible poisons; those who wish to kill give poison under the guise of roots. Powders placed on whatever a man touches with his tongue or skin will, without doubt, kill him quickly. Women who follow sin make their husbands dropsical, leprous, prematurely gray, impotent, dull-witted, blind, and deaf. Therefore a wife must never, under any circumstances, do anything unpleasant to her husband.'

भाष्य

Draupadi rejects the magic of control as a destruction of trust. A relationship built on fear has already lost its dharma.

संस्करण

21b7625eb716 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:23:49 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN