महाभारत
Rāvaṇa-vadha-parva (The Death of Rāvaṇa)3.274.12-18
3678 / 15823
महाभारत · 3.274.12-18
देवनागरी

ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा ॥
उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः ॥
मातलिर् उवाच
अयं हर्यश्वयुग् जैत्रो मघोनः स्यन्दनोत्तमः ॥
अनेन शक्रः काकुत्स्थ समरे दैत्यदानवान् ॥
शतशः पुरुषव्याघ्र रथोदारेण जघ्निवान् ॥
तद् अनेन नरव्याघ्र मया यत् तेन संयुगे ॥
स्यन्दनेन जहि क्षिप्रं रावणं मा चिरं कृथाः ॥
इत्य् उक्तो राघवस् तथ्यं वचो ऽशङ्कत मातलेः ॥
मायेयं राक्षसस्येति तम् उवाच विभीषणः ॥
नेयं माया नरव्याघ्र रावणस्य दुरात्मनः ॥
तद् आतिष्ठ रथं शीघ्रम् इमम् ऐन्द्रं महाद्युते ॥
ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थस् तथेत्य् उक्त्वा विभीषणम् ॥
रथेनाभिपपाताशु दशग्रीवं रुषान्वितः ॥
हाहाकृतानि भूतानि रावणे समभिद्रुते ॥
सिंहनादाः सपटहा दिवि दिव्याश् च नानदन् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tato haryaśvayuktena rathenādityavarcasā ||
upatasthe raṇe rāmaṃ mātaliḥ śakrasārathiḥ ||
mātalir uvāca
ayaṃ haryaśvayug jaitro maghonaḥ syandanottamaḥ ||
anena śakraḥ kākutstha samare daityadānavān ||
śataśaḥ puruṣavyāghra rathodāreṇa jaghnivān ||
tad anena naravyāghra mayā yat tena saṃyuge ||
syandanena jahi kṣipraṃ rāvaṇaṃ mā ciraṃ kṛthāḥ ||
ity ukto rāghavas tathyaṃ vaco 'śaṅkata mātaleḥ ||
māyeyaṃ rākṣasasyeti tam uvāca vibhīṣaṇaḥ ||
neyaṃ māyā naravyāghra rāvaṇasya durātmanaḥ ||
tad ātiṣṭha rathaṃ śīghram imam aindraṃ mahādyute ||
tataḥ prahṛṣṭaḥ kākutsthas tathety uktvā vibhīṣaṇam ||
rathenābhipapātāśu daśagrīvaṃ ruṣānvitaḥ ||
hāhākṛtāni bhūtāni rāvaṇe samabhidrute ||
siṃhanādāḥ sapaṭahā divi divyāś ca nānadan ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततो हर्यश्वयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा ॥ उपतस्थे रणे रामं मातलिः शक्रसारथिः ॥ मातलिर् उवाच अयं हर्यश्वयुग् जैत्रो मघोनः स्यन्दनोत्तमः ॥ अनेन शक्रः काकुत्स्थ समरे दैत्यदानवान् ॥ शतशः पुरुषव्याघ्र रथोदारेण जघ्निवान् ॥ तद् अनेन नरव्याघ्र मया यत् तेन संयुगे ॥ स्यन्दनेन जहि क्षिप्रं रावणं मा चिरं कृथाः ॥ इत्य् उक्तो राघवस् तथ्यं वचो ऽशङ्कत मातलेः ॥ मायेयं राक्षसस्येति तम् उवाच विभीषणः ॥ नेयं माया नरव्याघ्र रावणस्य दुरात्मनः ॥ तद् आतिष्ठ रथं शीघ्रम् इमम् ऐन्द्रं महाद्युते ॥ ततः प्रहृष्टः काकुत्स्थस् तथेत्य् उक्त्वा विभीषणम् ॥ रथेनाभिपपाताशु दशग्रीवं रुषान्वितः ॥ हाहाकृतानि भूतानि रावणे समभिद्रुते ॥ सिंहनादाः सपटहा दिवि दिव्याश् च नानदन् ॥tato haryaśvayuktena rathenādityavarcasā || upatasthe raṇe rāmaṃ mātaliḥ śakrasārathiḥ || mātalir uvāca ayaṃ haryaśvayug jaitro maghonaḥ syandanottamaḥ || anena śakraḥ kākutstha samare daityadānavān || śataśaḥ puruṣavyāghra rathodāreṇa jaghnivān || tad anena naravyāghra mayā yat tena saṃyuge || syandanena jahi kṣipraṃ rāvaṇaṃ mā ciraṃ kṛthāḥ || ity ukto rāghavas tathyaṃ vaco 'śaṅkata mātaleḥ || māyeyaṃ rākṣasasyeti tam uvāca vibhīṣaṇaḥ || neyaṃ māyā naravyāghra rāvaṇasya durātmanaḥ || tad ātiṣṭha rathaṃ śīghram imam aindraṃ mahādyute || tataḥ prahṛṣṭaḥ kākutsthas tathety uktvā vibhīṣaṇam || rathenābhipapātāśu daśagrīvaṃ ruṣānvitaḥ || hāhākṛtāni bhūtāni rāvaṇe samabhidrute || siṃhanādāḥ sapaṭahā divi divyāś ca nānadan ||In the battle, Mātali, Indra's charioteer, drives up to Rāma on Maghavan's victorious chariot, with tawny horses and solar splendor; Mātali says that on this finest of chariots Indra struck down daityas and dānavas by the hundred, and urges Rāma to kill Rāvaṇa swiftly; Rāma suspects this is some rākṣasa's māyā, but Vibhīṣaṇa assures him it is not the wicked Rāvaṇa's illusion, and that Rāma should mount Indra's chariot at once; rejoicing, Rāma agrees, mounts the chariot, and rushes upon Daśagrīva in fury; living beings cry out in dismay as Rāvaṇa charges forward, while in the sky lion-roars and drums resound.
अनुवाद

In the midst of battle, Mātali, Indra's charioteer, drove up to Rāma on Maghavan's victorious chariot, drawn by tawny horses and blazing with solar splendor. Mātali said, "On this finest of chariots Indra struck down daityas and dānavas by the hundred. Mounted upon it, driven by me, kill Rāvaṇa swiftly and do not delay." Rāma suspected this might be some illusion of the rākṣasa, but Vibhīṣaṇa said, "This is not the wicked Rāvaṇa's māyā. Mount Indra's chariot at once, O greatly radiant one." Rejoicing, Rāma agreed, mounted the chariot, and rushed upon Daśagrīva in fury. Living beings cried out in dismay as Rāvaṇa charged to meet him, while in the sky lion-roars and the sound of drums resounded.

संस्करण

4575fbc7f5ea · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:32:14 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से