महाभारत
Ballava-bṛhannaḍā-vrata-parva (The Roles of Bhīma and Arjuna)4.2.21-27
3766 / 15823
महाभारत · 4.2.21-27
देवनागरी

अर्जुन उवाच
प्रतिज्ञां षण्ढको ऽस्मीति करिष्यामि महीपते ॥
ज्याघातौ हि महान्तौ मे संवर्तुं नृप दुष्करौ ॥
कर्णयोः प्रतिमुच्याहं कुण्डले ज्वलनोपमे ॥
वेणीकृतशिरा राजन् नाम्ना चैव बृहन्नडा ॥
पठन्न् आख्यायिकां नाम स्त्रीभावेन पुनः पुनः ॥
रमयिष्ये महीपालम् अन्यांश् चान्तःपुरे जनान् ॥
गीतं नृत्तं विचित्रं च वादित्रं विविधं तथा ॥
शिक्षयिष्याम्य् अहं राजन् विराटभवने स्त्रियः ॥
प्रजानां समुदाचारं बहु कर्मकृतं वदन् ॥
छादयिष्यामि कौन्तेय माययात्मानम् आत्मना ॥
युधिष्ठिरस्य गेहे ऽस्मि द्रौपद्याः परिचारिका ॥
उषितास्मीति वक्ष्यामि पृष्टो राज्ञा च भारत ॥
एतेन विधिना छन्नः कृतकेन यथा नलः ॥
विहरिष्यामि राजेन्द्र विराटभवने सुखम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

arjuna uvāca
pratijñāṃ ṣaṇḍhako 'smīti kariṣyāmi mahīpate ||
jyāghātau hi mahāntau me saṃvartuṃ nṛpa duṣkarau ||
karṇayoḥ pratimucyāhaṃ kuṇḍale jvalanopame ||
veṇīkṛtaśirā rājan nāmnā caiva bṛhannaḍā ||
paṭhann ākhyāyikāṃ nāma strībhāvena punaḥ punaḥ ||
ramayiṣye mahīpālam anyāṃś cāntaḥpure janān ||
gītaṃ nṛttaṃ vicitraṃ ca vāditraṃ vividhaṃ tathā ||
śikṣayiṣyāmy ahaṃ rājan virāṭabhavane striyaḥ ||
prajānāṃ samudācāraṃ bahu karmakṛtaṃ vadan ||
chādayiṣyāmi kaunteya māyayātmānam ātmanā ||
yudhiṣṭhirasya gehe 'smi draupadyāḥ paricārikā ||
uṣitāsmīti vakṣyāmi pṛṣṭo rājñā ca bhārata ||
etena vidhinā channaḥ kṛtakena yathā nalaḥ ||
vihariṣyāmi rājendra virāṭabhavane sukham ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अर्जुनarjunaArjuna
उवाचuvācasaid
प्रतिज्ञांpratijñāṃto know
षण्ढकोṣaṇḍhakoform "ṣaṇḍhako"
ऽस्मीति'smītiform "'smīti"
करिष्यामिkariṣyāmiI will do
महीपतेmahīpateform "mahīpate"
ज्याघातौjyāghātauform "jyāghātau"
हिhiindeed
महान्तौmahāntaugreat
मेmeto me, my
संवर्तुंsaṃvartuṃform "saṃvartuṃ"
नृपnṛpaking
दुष्करौduṣkarauform "duṣkarau"
कर्णयोःkarṇayoḥKarna
प्रतिमुच्याहंpratimucyāhaṃform "pratimucyāhaṃ"
कुण्डलेkuṇḍaleearrings
ज्वलनोपमेjvalanopameform "jvalanopame"
वेणीकृतशिराveṇīkṛtaśirāform "veṇīkṛtaśirā"
राजन्rājano king
नाम्नाnāmnāform "nāmnā"
चैवcaivaand indeed
बृहन्नडाbṛhannaḍāBrihannada
पठन्न्paṭhannto strike, to kill
आख्यायिकांākhyāyikāṃform "ākhyāyikāṃ"
नामnāmanamed
स्त्रीभावेनstrībhāvenawoman
पुनःpunaḥagain
पुनःpunaḥagain
रमयिष्येramayiṣyeform "ramayiṣye"
महीपालम्mahīpālamform "mahīpālam"
अन्यांश्anyāṃśform "anyāṃś"
चान्तःपुरेcāntaḥpureform "cāntaḥpure"
जनान्janānform "janān"
गीतंgītaṃsinging
नृत्तंnṛttaṃdance
विचित्रंvicitraṃform "vicitraṃ"
caand
वादित्रंvāditraṃform "vāditraṃ"
विविधंvividhaṃform "vividhaṃ"
तथाtathāthus, also
शिक्षयिष्याम्य्śikṣayiṣyāmyform "śikṣayiṣyāmy"
अहंahaṃI
राजन्rājano king
विराटभवनेvirāṭabhavaneVirata
स्त्रियःstriyaḥwomen
प्रजानांprajānāṃform "prajānāṃ"
समुदाचारंsamudācāraṃform "samudācāraṃ"
बहुbahumuch
कर्मकृतंkarmakṛtaṃform "karmakṛtaṃ"
वदन्vadanto say
छादयिष्यामिchādayiṣyāmiform "chādayiṣyāmi"
कौन्तेयkaunteyaKaunteya
माययात्मानम्māyayātmānamform "māyayātmānam"
आत्मनाātmanāform "ātmanā"
युधिष्ठिरस्यyudhiṣṭhirasyaYudhishthira
गेहेgeheform "gehe"
ऽस्मि'smiI am
द्रौपद्याःdraupadyāḥDraupadi
परिचारिकाparicārikāform "paricārikā"
उषितास्मीतिuṣitāsmītiform "uṣitāsmīti"
वक्ष्यामिvakṣyāmiI will say
पृष्टोpṛṣṭoform "pṛṣṭo"
राज्ञाrājñāby the king
caand
भारतbhāratao Bharata
एतेनetenaby this
विधिनाvidhināform "vidhinā"
छन्नःchannaḥto strike, to kill
कृतकेनkṛtakenaform "kṛtakena"
यथाyathāas
नलःnalaḥform "nalaḥ"
विहरिष्यामिvihariṣyāmiform "vihariṣyāmi"
राजेन्द्रrājendrao best of kings
विराटभवनेvirāṭabhavaneVirata
सुखम्sukhamhappiness, easily
अनुवाद

Arjuna said: 'I will make this vow: "I am a eunuch," o lord of the earth, for the great scars left by the bowstring on my arms are hard to hide. I will fasten in my ears earrings like flame, braid my hair, o king, and be called Brihannada. Taking again and again the form of a woman, I will recite tales and entertain the king and the people of the inner chambers. I will teach the women in Virata's household singing, dancing, varied performance, and diverse instruments. Speaking of the many customs of people and the deeds I have done, I will conceal myself by my own maya. If the king asks, I will say: "I lived in Yudhishthira's house as a maidservant of Draupadi." Thus, hidden by this contrived guise, like Nala, I will live happily in the house of Virata.'

संस्करण

d68c8fe39526 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:58:59 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से